- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
I.
propr.
1.
abstr. ustawienie
(w kolejności), uszeregowanie; actio ordinandi vel status
rei secundum ordinem
positae.
Praec.
α.
gram.
vocum, partium orationis
szyk wyrazów;
successio (recta)
saec.
XVI.
Additur
secundum situm magis debitum (
WROCŁ. Dial. fol. I VIIIb).
β.
log.
cf.
infra III 1.
2.
concr. szereg,
linia; acies (praec. militum).
II.
transl.
A.
1.
ustanowienie, zorganizowanie, ustalenie porządku;
institutio, constitutio, dispositio,
v.
gr. divini cultus (in ecclesia:
BiblMuz XI
p. 304, a.
1529)
, rerum gestarum (
CodPom I
p. 257, a.
1216)
, rerum publicarum regni (
DŁUG.
Hist. III p. 4 = V
p. 14
ed. nov.),
item universi (
MatFil II
p. 47, saec. XV
in.in).
N.
conservationum
(meton. de BVMaria)
ModlWW p. 26 : o Maria ... regula morum, o-o conseruacionum.
Praec.
a.
milit.
exercitus
zorganizowanie wojska; congregatio
iusta
StPPP VII p. 157 (a. 1498) : assignata erat agminum o-o iam ante modernam circa Zavychosth exercituum o-em.
CorpJP III p. 101 (a. 1509) : qui in exercitu post eius constructionem seu o-em facerent confoederationes ... poena capitis puniantur.
b.
sensu morali
α.
culpae
naprawienie winy; reparatio
NIC. BŁ. Serm. I p. 139 : o-o culpae per poenam.
β.
sensualitatis
opanowanie;
actus coercendi
JAC. PAR. RefEccl p. 116 : destituimur ... ab o-e sensualitatis et virium appetitiuarum per inoboedientiam.
2.
(właściwy) układ, porządek; ordo (debitus),
v.gr. kalendarii (
BIEM
p. 40,28
et saepius
ib.
).
N. sensu
morali:
(należyte) zachowanie się, postępowanie;
mores (boni)
DokMp I p. 26 (a. 1317) : considerantes bonam o-em et fidelia servitia dedimus ... molendinario ... molendinum construendum.Cf. ORDINO II A 1 α.
Iuncturae verbales ad 1
-2:
a. ordinationi subicere (aliquid:
Visit.
p. 19, a.
1511)
;
;simili sensu in ordinationem
dirigere (
Tom. VII
p. 321,
a. 1525).
b. ordinationem suscipere (
JacSt
p. 95, a.
1391).
c. in (bona) ordinatione habere (aliquid:
Tom. I
p. 105,
a. 1510)
.
B.
1.
postanowienie, decyzja, wola; propositum, dispositio, voluntas.
Praec.
α.
divina
zrządzenie boże;
consilium divinum
DŁUG. Op. p. 17 : ne o-i divinae videretur refragari.
StPPP IX p. 250 (a. 1545) : Vincentius ... divina o-e abbas monasterij Thynyecensis.Cf. Th. IX 2,936,1 sqq.
β.
fatalis
i.q. fatum
DługTor p. 184 (a. 1467) : fatali ... o-e improvisa morte preoccupatus.
γ.
testamenti (testamentalis, testamentaria)
et abs.:
testament;
ultima voluntas
PommUrk IV p. 208 (a. 1305) : cum ... quandam summam pecunie monasteriis et ecclesiis ... erogaverit in o-e sui testamenti.
DŁUG. Hist. I p. 563 (=II p. 337 ed. nov.): qui o-i Boleslai ducis ... aderant (cf. contextum ).
CorpJP III p. 111 (a. 1510) : bona ... hereditaria ... testamentali o-i subiecta minime esse debent.
StPPP VI p. 407 (a. 1530) : causa et o-o testamentaria ... officiose facta.
Syn.
ultima voluntas (
ib. III
p. 27
).
Cf. Th.
IX 2,934,56 sqq.
N.
zastrzeżenie, warunek; condicio
DokLub p. 123 (a. 1339) : molendinum ... resignavit tali o-e interclusa, quod etc.
Praec.
in locut.
sub ea (forma et) ordinatione:
DokKujDobrz p. 34 (a. 1318) : sibi hereditatem ... sub ea o-e ... dedimus ad locandum.
KodWp III p.121 (a. 1358) : villam nostram ... exposuimus ad locandum iure Cuhnensi sub ea forma ... et o-e.Ita saepium
Syn.
condicio (
DokSul
p. 358,
a. 1368).
2.
orzeczenie sądu (zwł. polubownego); iudicis (praec.
arbitri) sententia
KodMpII p. 171 (a. 1288) : nos ...superius dicte o-is sententiam finitiuam approbamus (cf. ib. supra p. 170: quod inter dictas partes per mediatores ... lis ... finiretur).
Ib. p. 226 (a. 1313) : tenore sui arbitrij tali racione et o-e ... abbatissa ... eum liberum ... dimiserat per subsequentem condicionem.
APozn I p. 106 (a. 1444) : o-o et complanacio discriminum in facto molendinorum regalium ... per ... Albertum ... pallatinum ... facta.
Additur
3.
cum aliquo
vel
interaliquos
umowa, ugoda;
contractus, pactum
KodKKr I p. 37 (a. 1247) : de consilio ... episcopi Cracouiensis talis o-o et transactio inter ipsos interuenit, ut ... abbas et conuentus ... uillam ... retinerent.
KodPol I p. 83 (a. 1260) : Kazimirus .... dux Landchicie et Cujavie o-e facta cum ... Boleslao duce ... de villis . possessores earum ... fecimus coram nobis comparere.
Dicitur
amicabilis:
PrPol p. 343 (a. 1406) : de consensu iudicii talis o-o alias «rowenstwo» inter Stanislaum ... et Dobrogostium ... facta existit, quod etc.
Syn.
compositio (
PrzywKr
p. 4, a.
1355
et saepius), concordia (
DokMp I
p. 64, a.
1347
et saepius), contractus (
KodKKr I
p. 99, a.
1273
et saepius), condictatio (
StPPP VIII
p. 556, a.
1398)
, pactum (
CodVit
p. 566, a.
1422)
, transactio (
KodKKr I
p. 37,
a. 1247).
Additur
gen. explic., v. gr.
emptionis et venditionis (
DokMp VI
p. 45, a.
1388
; simili sensu
ordinationis venditio :
KodWp III p. 146, a. 1360 : hec donatio et o-is vendicio), concordiae et remissionis ( *Lites I p. 90, a. 1339). Cf. ORDINO III 2.
Iuncturae verbales
ordinationem adimplere (
KodMp II
p. 239, a.
1318)
, celebrare (
IurMas I
p. 16, a.
1355)
, concordare (
DŁUG. LibBen I
p. 48
),
facere (cf.
:
et saepius),
inire (
KodWp III
p. 35, a.
1354)
, ordinare (
StPPP VI II
p.749, a.
1399)
, stabilire (
KsgHenr
p. 65,
a. 1257)
; simili sensu ad ordinationem devenire
(
AKapSąd III
p. 267
;
a. 1499).
;Ad rem
cf. Dąbkotwski
Prawo prywatne II
p.
438 sqq.
4.
przepis, ustawa, nakaz; mandatum, statutum,
praeceptum.
Syn:
edictum:
DŁUG. Hist. IIIp. 139
(= V
p. 157
ed. nov.).
Constr.
ad 1
-4:
a.
sq.
gen.
explic.
,cf.
supra 36-7
vel
obi.
,
v.
gr. collegiaturae (studii generalis
KodUJ IV
p. 93, a.
1524),
distributionum cotti
dianarum (
StKapWł
p. 107,
a. 1599).
b.
sq.
ad:
StKapWł p. 63 (a. 1500) : o-em ad ferendas censuras contra negligentes scriptam.
c.
sq.
circa:
StPPP VIII p. 607 (a. 1398) : pactum et o-em habitam circa et de non venditione hereditatis.
ArHist VI p. 169 (a. 1434) : circa stramina ... o-em ... duximus... suspendendum.
d.
sq.
de, cf.
et 5 et
AKapSąd II p. 61 (a. 1425) : statuti provincialis o-e de frequentanda provinciali sinodo excitati.
e.
sq.
in
c.
abl.
Visit. p. 31 (a. 1511) : habent coloni o-em sub titulo et sigillo domini Bussinski in laboribus.
Ib. p. 87 (a. 1511) : incolae in praefata villa habent o-em in dationibus et laboribus per ... archiepiscopum Gneznensem datam.
f.
sq.
pro:
KodWp III p. 35 (a. 1354) : monachus ... cum ... herede ... o-em iniit atque fecit pro demissione aquae laci.
AKapSąd III p. 340 (a. 1521) : tenere o-em ... pro benediccione panum in festo Pasce ... semper alternatim.
g.
sq.
quod, cf.
et
AKapSąd II p. 21 (a. 1417) : cum Margaretha ... fecit talem o-em ... quod etc.
5.
pośrednictwo (przy załatwianiu czynności prawnych); intercessio (in rebus iure agendis)
KodMp II p. 32 (a. 1224) : Chocemirus ... loco ... hereditatis, quam pro suis seruiciis a nobis acceperat, de nostra permissione et o-e recepit ab abbate ... octoginta marcas.
KodPol I p. 59 (a. 1251) : Chocemirus per o-em dicti ducis receptis loco predictorum servitiorum suorum ...octoginta quinque marcis ... puri argenti ... hereditatem ... resignavit.
IurMas I p. 8 (a. 1349) : mediante o-e ... domini Alberti ... inter nos et ipsam matrem factam eidem genitrici nostre donacionem ... confirmamus.
KodWp III p. 9 (a. 1350) : actum et datum... mediante o-e venerabilis in Christo ... Gneznensis ecclesie archiepiscopi.Occ. de nuptiarum conciliatione
CracArt suppl. II p. 78 (a. 1437) : Elizabeth ... matrimonium ... cum Paulo ... contraxit ex o-e ipsius testis tanquam proci.Cf. ORDINO III 4.
6.
dysponowanie, zarządzanie, zarząd; administratio,
gubernatio
IurMas I p. 10 (a. 1351) : o-o et quelibet disposicio terrarum ducatuum et dominiorum ... ad nos pertinere noscatur.
APozn I p. 415 (a. 1468) : lapsis ... tribus annis arende ... proventus ... ad dispositionem, o-em sive plenariam possessionem ... civitatis... dewolwetur.
AKapSąd III p. 51 (a. 1483) : plebanus ... redditus ecclesie ... dispositioni et o-i ... Ade commisit.Cf. Th. IX 2,935,77 sqq.
C.
1.
zapis, nadanie, darowizna; assignatio,donatio, legatum
KodWp VI p. 21 (a. 1269) : ut haec nostra o-o rata et stabilis perseveret (cf. ib. supra Henrico et Hanzoni ... dedimus ... sexaginta mansos).
DokWp p. 345 (a. 1278) : ne ... super nostra o-e et commutatione possit in posterum dubitari.
ArPrawn VI p. 6 (a. 1398) : pro disposicione et o-e ac incorporacione per nos faciendis calicum, missalium.
PrzywKr p. 2 (a. 1324) : donationem et o-em cuiusdam partis molendini ... quam ... dedit ... legitime et donavit.Cf. ORDINO IV 1.
2.
wyposażenie,zaopatrzenie; cura, curatio
ZabDziej III p. 126 (a. 1491) : prepositus hospitalis ... pauperes infirmos ... sine aliqua o-e dimisit, ita quod multi sine confessione et procuratione sacre Eucaristie mortui sunt.
N.
posag, wyprawa;
dotis institutio
KsgGrWp I p. 319 (a. 1399) : Janusz lucratus est super predictis dominis o-em seu procurationem uxoris sue wlgariter «wiprava».Cf. ORDINO VII.
D.
1.
wyznaczenie (na jakieś stanowisko);
institutio, promotio (ad
aliquod munus gerendum).
2.
wyświęcenie, udzielenie święceń kapłańskich lub
zakonnych;
actus sacerdotem vel religiosum creandi,
consecratio.
Additur
a.
gen.
obi.
,
v.
gr. episcopi (
AnnCrac
p. 7
)
, cardinalis (
MARTIN. OP.
Chr.
p. 442
)
, subdiaconi (
CorpJP III
p. 210,
a. 1512)
vel
explic.
acolythurae (
ARect I
p. 302,
a. 1491)
.
b. in c.
acc.
,
v.
gr. in episcopum (
AnnMP
p. 129
)
.
Dicuntur ordinationis litterae (
AConst
p. 175,
a. 1285
et saepius); simili sensu ordinationis ius
litteratorium (
StPPP VI
p. 180,
a. 1521).
Locut.
ordinationem facere (
MARTIN. OP.
Chr.
p. 114
)
.
Occ.
pełnienie funkcji (w zakonie);
muneris (in coenobio) gestio
KodWp I p. 28 (saec. XIII- XIV): anno primo o-is Florencii abbatis Lubensis.Cf. Th. IX 2,937,21sqq.
3.
ecclesiae, beneficii ecclesiastici
obsadzenie kościoła lub beneficjum kościelnego; institutio rectoris vel possessoris
KodMp I p. 29 (a. 1238) : abbatem ... super iure patronatus ... et o-e ipsius ecclesje ... molestare.
StSyn IV p. 39 (a. 1420) : si o-o vacantis ecclesie vel alterius beneficii ecclesiastici ... differtur, yconomus ... in ea ... est statuendus.
DokKKr II p. 510 (a. 1447) : ratione fundationis ipsius scholastriae et o-is census ... sex marcarum ... fuisset ordinatus.
III.
phil.
1.
układ, porządek (terminów i) zdań w sylogizmie; ordo
(terminorum et) propositionum
(in modo et figura:
BYSTRZ. Elench. fol. r VIb
;
id. Top. fol. n IIIb
;et saepius;
syn.
dispositio:
WROCŁ. Dial. fol. E Vb)
, praemissarum (penes qualitatem et quantitatem:
BYSTRZ. Top. fol. n
IVa).
Item refertur ad quadratum logicum, quod dicitur
WROCŁ. Dial. fol. D VIa : ponuntur quatuor vocales, penes quas debet fieri o-o propositionum modalium in talibus dictionibus vel lineis positarum.
2.
przyporządkowanie,ukierunkowanie,
odniesienie; status rei ad aliquid designatae
GOST. Th. fol. d IVb : intelligitur ... in regimine intellegentiae o-o et motio inferiorum ad finem.
MATTH. Prax. p. 99 : originatio et o-o ab illo procedit, cuius est principium ordinem et finem ponere.
WROCŁ. EpitConcl fol. r IIIb : intentio dicitur bona, in qua est perfecta et bona o-o operis ad finem intentum.
ExPhys fol. f IIIb : appetitus naturalis ... est ... o-o et inclinatio rei secundum propriam naturam eius in suum finem.Cf. ORDINO V 3.
IV.
gram.
regiminis
et
abs.
:
rząd; regimen
(saec. XVI).