Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORDINATIO

Gramatyka
  • Formyordinatio, ordinacio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. abstr. abstr. ustawienie (w kolejności), uszeregowanie
      • α. gram.+ vocum, partium orationis szyk wyrazów
      • β. log.
    • 2. concr. concr. szereg, linia
  • II. transl.
    • A.
      • 1. ustanowienie, zorganizowanie, ustalenie porządku
        • a. milit.+ exercitus zorganizowanie wojska
        • b.
          • α. + culpae naprawienie winy
          • β. + sensualitatis opanowanie
      • 2. (właściwy) układ, porządek
        • a.
        • b.
        • c.
    • B.
      • 1. postanowienie, decyzja, wola
        • α. + divina zrządzenie boże
        • β. + fatalis
        • γ. + testamenti (testamentalis, testamentaria) testament
      • 2. orzeczenie sądu (zwł. polubownego)
      • 3. + cum aliquo interaliquos umowa, ugoda
      • 4. przepis, ustawa, nakaz
      • 5. pośrednictwo (przy załatwianiu czynności prawnych)
      • 6. dysponowanie, zarządzanie, zarząd
    • C.
      • 1. zapis, nadanie, darowizna
      • 2. wyposażenie,zaopatrzenie
    • D.
      • 1. wyznaczenie (na jakieś stanowisko)
      • 2. wyświęcenie, udzielenie święceń kapłańskich lub zakonnych
        • a. gen. obi. explic.
        • b. acc.
      • 3. + ecclesiae, beneficii ecclesiastici obsadzenie kościoła lub beneficjum kościelnego
  • III. phil.
    • 1. układ, porządek (terminów i) zdań w sylogizmie
    • 2. przyporządkowanie,ukierunkowanie, odniesienie
  • IV. gram.+ regiminis rząd

Pełne hasło

ORDINATIO s. ORDINACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
I. propr.
1. abstr. ustawienie (w kolejności), uszeregowanie; actio ordinandi vel status rei secundum ordinem positae.
Praec.
α. gram. vocum, partium orationis szyk wyrazów; successio (recta) saec. XVI.
Additur
secundum situm magis debitum ( WROCŁ. Dial. fol. I VIIIb).
β. log. cf. infra III 1.
2. concr. szereg, linia; acies (praec. militum).
II. transl.
A.
1. ustanowienie, zorganizowanie, ustalenie porządku; institutio, constitutio, dispositio, v. gr. divini cultus (in ecclesia: BiblMuz XI p. 304, a. 1529) , rerum gestarum ( CodPom I p. 257, a. 1216) , rerum publicarum regni ( DŁUG. Hist. III p. 4 = V p. 14 ed. nov.), item universi ( MatFil II p. 47, saec. XV in.in).
N.
conservationum (meton. de BVMaria)
ModlWW p. 26 : o Maria ... regula morum, o-o conseruacionum.
Praec.
a. milit. exercitus zorganizowanie wojska; congregatio iusta
StPPP VII p. 157 (a. 1498) : assignata erat agminum o-o iam ante modernam circa Zavychosth exercituum o-em.
CorpJP III p. 101 (a. 1509) : qui in exercitu post eius constructionem seu o-em facerent confoederationes ... poena capitis puniantur.
b. sensu morali
α. culpae naprawienie winy; reparatio
NIC. BŁ. Serm. I p. 139 : o-o culpae per poenam.
β. sensualitatis opanowanie; actus coercendi
JAC. PAR. RefEccl p. 116 : destituimur ... ab o-e sensualitatis et virium appetitiuarum per inoboedientiam.
2. (właściwy) układ, porządek; ordo (debitus), v.gr. kalendarii ( BIEM p. 40,28 et saepius ib. ).
N. sensu morali:
(należyte) zachowanie się, postępowanie; mores (boni)
DokMp I p. 26 (a. 1317) : considerantes bonam o-em et fidelia servitia dedimus ... molendinario ... molendinum construendum.
Cf. ORDINO II A 1 α.
Iuncturae verbales ad 1
-2:
a. ordinationi subicere (aliquid: Visit. p. 19, a. 1511) ; ;simili sensu in ordinationem dirigere ( Tom. VII p. 321, a. 1525).
b. ordinationem suscipere ( JacSt p. 95, a. 1391).
c. in (bona) ordinatione habere (aliquid: Tom. I p. 105, a. 1510) .
B.
1. postanowienie, decyzja, wola; propositum, dispositio, voluntas.
Praec.
α. divina zrządzenie boże; consilium divinum
DŁUG. Op. p. 17 : ne o-i divinae videretur refragari.
StPPP IX p. 250 (a. 1545) : Vincentius ... divina o-e abbas monasterij Thynyecensis.
Cf. Th. IX 2,936,1 sqq.
β. fatalis i.q. fatum
DługTor p. 184 (a. 1467) : fatali ... o-e improvisa morte preoccupatus.
γ. testamenti (testamentalis, testamentaria) et abs.: testament; ultima voluntas
PommUrk IV p. 208 (a. 1305) : cum ... quandam summam pecunie monasteriis et ecclesiis ... erogaverit in o-e sui testamenti.
DŁUG. Hist. I p. 563 (=II p. 337 ed. nov.): qui o-i Boleslai ducis ... aderant (cf. contextum ).
CorpJP III p. 111 (a. 1510) : bona ... hereditaria ... testamentali o-i subiecta minime esse debent.
StPPP VI p. 407 (a. 1530) : causa et o-o testamentaria ... officiose facta.
Syn.
ultima voluntas ( ib. III p. 27 ). Cf. Th. IX 2,934,56 sqq.
N.
zastrzeżenie, warunek; condicio
DokLub p. 123 (a. 1339) : molendinum ... resignavit tali o-e interclusa, quod etc.
Praec. in locut.
sub ea (forma et) ordinatione:
DokKujDobrz p. 34 (a. 1318) : sibi hereditatem ... sub ea o-e ... dedimus ad locandum.
KodWp III p.121 (a. 1358) : villam nostram ... exposuimus ad locandum iure Cuhnensi sub ea forma ... et o-e.
Ita saepium
Syn.
condicio ( DokSul p. 358, a. 1368).
2. orzeczenie sądu (zwł. polubownego); iudicis (praec. arbitri) sententia
KodMpII p. 171 (a. 1288) : nos ...superius dicte o-is sententiam finitiuam approbamus (cf. ib. supra p. 170: quod inter dictas partes per mediatores ... lis ... finiretur).
Ib. p. 226 (a. 1313) : tenore sui arbitrij tali racione et o-e ... abbatissa ... eum liberum ... dimiserat per subsequentem condicionem.
APozn I p. 106 (a. 1444) : o-o et complanacio discriminum in facto molendinorum regalium ... per ... Albertum ... pallatinum ... facta.
Additur
arbitralis ( StPPP X p. 85 ) , iudicialis ( ArPrawn X p. 167, a. 1406). Cf. ORDINO III 3.
3. cum aliquo vel interaliquos umowa, ugoda; contractus, pactum
KodKKr I p. 37 (a. 1247) : de consilio ... episcopi Cracouiensis talis o-o et transactio inter ipsos interuenit, ut ... abbas et conuentus ... uillam ... retinerent.
KodPol I p. 83 (a. 1260) : Kazimirus .... dux Landchicie et Cujavie o-e facta cum ... Boleslao duce ... de villis . possessores earum ... fecimus coram nobis comparere.
Dicitur
amicabilis:
PrPol p. 343 (a. 1406) : de consensu iudicii talis o-o alias «rowenstwo» inter Stanislaum ... et Dobrogostium ... facta existit, quod etc.
Syn.
compositio ( PrzywKr p. 4, a. 1355 et saepius), concordia ( DokMp I p. 64, a. 1347 et saepius), contractus ( KodKKr I p. 99, a. 1273 et saepius), condictatio ( StPPP VIII p. 556, a. 1398) , pactum ( CodVit p. 566, a. 1422) , transactio ( KodKKr I p. 37, a. 1247).
Additur gen. explic., v. gr.
emptionis et venditionis ( DokMp VI p. 45, a. 1388 ; simili sensu ordinationis venditio :
KodWp III p. 146, a. 1360 : hec donatio et o-is vendicio)
, concordiae et remissionis ( *Lites I p. 90, a. 1339). Cf. ORDINO III 2.
Iuncturae verbales
ordinationem adimplere ( KodMp II p. 239, a. 1318) , celebrare ( IurMas I p. 16, a. 1355) , concordare ( DŁUG. LibBen I p. 48 ), facere (cf. : et saepius), inire ( KodWp III p. 35, a. 1354) , ordinare ( StPPP VI II p.749, a. 1399) , stabilire ( KsgHenr p. 65, a. 1257) ; simili sensu ad ordinationem devenire ( AKapSąd III p. 267 ; a. 1499). ;Ad rem cf. Dąbkotwski Prawo prywatne II p. 438 sqq.
4. przepis, ustawa, nakaz; mandatum, statutum, praeceptum.
Syn:
edictum: DŁUG. Hist. IIIp. 139 (= V p. 157 ed. nov.).
Constr. ad 1
-4:
a. sq. gen. explic. ,cf. supra 36-7 vel obi. , v. gr. collegiaturae (studii generalis KodUJ IV p. 93, a. 1524), distributionum cotti dianarum ( StKapWł p. 107, a. 1599).
b. sq. ad:
StKapWł p. 63 (a. 1500) : o-em ad ferendas censuras contra negligentes scriptam.
c. sq. circa:
StPPP VIII p. 607 (a. 1398) : pactum et o-em habitam circa et de non venditione hereditatis.
ArHist VI p. 169 (a. 1434) : circa stramina ... o-em ... duximus... suspendendum.
d. sq. de, cf. et 5 et
AKapSąd II p. 61 (a. 1425) : statuti provincialis o-e de frequentanda provinciali sinodo excitati.
e. sq. in c. abl.
Visit. p. 31 (a. 1511) : habent coloni o-em sub titulo et sigillo domini Bussinski in laboribus.
Ib. p. 87 (a. 1511) : incolae in praefata villa habent o-em in dationibus et laboribus per ... archiepiscopum Gneznensem datam.
f. sq. pro:
KodWp III p. 35 (a. 1354) : monachus ... cum ... herede ... o-em iniit atque fecit pro demissione aquae laci.
AKapSąd III p. 340 (a. 1521) : tenere o-em ... pro benediccione panum in festo Pasce ... semper alternatim.
g. sq. quod, cf. et
AKapSąd II p. 21 (a. 1417) : cum Margaretha ... fecit talem o-em ... quod etc.
5. pośrednictwo (przy załatwianiu czynności prawnych); intercessio (in rebus iure agendis)
KodMp II p. 32 (a. 1224) : Chocemirus ... loco ... hereditatis, quam pro suis seruiciis a nobis acceperat, de nostra permissione et o-e recepit ab abbate ... octoginta marcas.
KodPol I p. 59 (a. 1251) : Chocemirus per o-em dicti ducis receptis loco predictorum servitiorum suorum ...octoginta quinque marcis ... puri argenti ... hereditatem ... resignavit.
IurMas I p. 8 (a. 1349) : mediante o-e ... domini Alberti ... inter nos et ipsam matrem factam eidem genitrici nostre donacionem ... confirmamus.
KodWp III p. 9 (a. 1350) : actum et datum... mediante o-e venerabilis in Christo ... Gneznensis ecclesie archiepiscopi.
Occ. de nuptiarum conciliatione
CracArt suppl. II p. 78 (a. 1437) : Elizabeth ... matrimonium ... cum Paulo ... contraxit ex o-e ipsius testis tanquam proci.
Cf. ORDINO III 4.
6. dysponowanie, zarządzanie, zarząd; administratio, gubernatio
IurMas I p. 10 (a. 1351) : o-o et quelibet disposicio terrarum ducatuum et dominiorum ... ad nos pertinere noscatur.
APozn I p. 415 (a. 1468) : lapsis ... tribus annis arende ... proventus ... ad dispositionem, o-em sive plenariam possessionem ... civitatis... dewolwetur.
AKapSąd III p. 51 (a. 1483) : plebanus ... redditus ecclesie ... dispositioni et o-i ... Ade commisit.
Cf. Th. IX 2,935,77 sqq.
C.
1. zapis, nadanie, darowizna; assignatio,donatio, legatum
KodWp VI p. 21 (a. 1269) : ut haec nostra o-o rata et stabilis perseveret (cf. ib. supra Henrico et Hanzoni ... dedimus ... sexaginta mansos).
DokWp p. 345 (a. 1278) : ne ... super nostra o-e et commutatione possit in posterum dubitari.
ArPrawn VI p. 6 (a. 1398) : pro disposicione et o-e ac incorporacione per nos faciendis calicum, missalium.
PrzywKr p. 2 (a. 1324) : donationem et o-em cuiusdam partis molendini ... quam ... dedit ... legitime et donavit.
Cf. ORDINO IV 1.
2. wyposażenie,zaopatrzenie; cura, curatio
ZabDziej III p. 126 (a. 1491) : prepositus hospitalis ... pauperes infirmos ... sine aliqua o-e dimisit, ita quod multi sine confessione et procuratione sacre Eucaristie mortui sunt.
N.
posag, wyprawa; dotis institutio
KsgGrWp I p. 319 (a. 1399) : Janusz lucratus est super predictis dominis o-em seu procurationem uxoris sue wlgariter «wiprava».
Cf. ORDINO VII.
D.
1. wyznaczenie (na jakieś stanowisko); institutio, promotio (ad aliquod munus gerendum).
2. wyświęcenie, udzielenie święceń kapłańskich lub zakonnych; actus sacerdotem vel religiosum creandi, consecratio.
Additur
a. gen. obi. , v. gr. episcopi ( AnnCrac p. 7 ) , cardinalis ( MARTIN. OP. Chr. p. 442 ) , subdiaconi ( CorpJP III p. 210, a. 1512) vel explic. acolythurae ( ARect I p. 302, a. 1491) .
b. in c. acc. , v. gr. in episcopum ( AnnMP p. 129 ) . Dicuntur ordinationis litterae ( AConst p. 175, a. 1285 et saepius); simili sensu ordinationis ius litteratorium ( StPPP VI p. 180, a. 1521).
Locut.
ordinationem facere ( MARTIN. OP. Chr. p. 114 ) . Occ. pełnienie funkcji (w zakonie); muneris (in coenobio) gestio
KodWp I p. 28 (saec. XIII- XIV): anno primo o-is Florencii abbatis Lubensis.
Cf. Th. IX 2,937,21sqq.
3. ecclesiae, beneficii ecclesiastici obsadzenie kościoła lub beneficjum kościelnego; institutio rectoris vel possessoris
KodMp I p. 29 (a. 1238) : abbatem ... super iure patronatus ... et o-e ipsius ecclesje ... molestare.
StSyn IV p. 39 (a. 1420) : si o-o vacantis ecclesie vel alterius beneficii ecclesiastici ... differtur, yconomus ... in ea ... est statuendus.
DokKKr II p. 510 (a. 1447) : ratione fundationis ipsius scholastriae et o-is census ... sex marcarum ... fuisset ordinatus.
III. phil.
1. układ, porządek (terminów i) zdań w sylogizmie; ordo (terminorum et) propositionum (in modo et figura: BYSTRZ. Elench. fol. r VIb ; id. Top. fol. n IIIb ;et saepius; syn. dispositio: WROCŁ. Dial. fol. E Vb) , praemissarum (penes qualitatem et quantitatem: BYSTRZ. Top. fol. n IVa).
Item refertur ad quadratum logicum, quod dicitur
WROCŁ. Dial. fol. D VIa : ponuntur quatuor vocales, penes quas debet fieri o-o propositionum modalium in talibus dictionibus vel lineis positarum.
2. przyporządkowanie,ukierunkowanie, odniesienie; status rei ad aliquid designatae
GOST. Th. fol. d IVb : intelligitur ... in regimine intellegentiae o-o et motio inferiorum ad finem.
MATTH. Prax. p. 99 : originatio et o-o ab illo procedit, cuius est principium ordinem et finem ponere.
WROCŁ. EpitConcl fol. r IIIb : intentio dicitur bona, in qua est perfecta et bona o-o operis ad finem intentum.
ExPhys fol. f IIIb : appetitus naturalis ... est ... o-o et inclinatio rei secundum propriam naturam eius in suum finem.
Cf. ORDINO V 3.
IV. gram. regiminis et abs. : rząd; regimen (saec. XVI).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)