Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MINISTERIUM

Gramatyka
  • Formyministerium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. famulatus, servitium.
      • 2. negotium, officium.
        • α. + carnificis i. q. homicidium
        • β. + consilii consultatio
        • γ. + iustitiae actus ius dicendi, iurisdictio
      • 3. dignitas, munus.
      • 4.
        • a. adiumentum, auxilium.
        • b. usus
    • B. vas
  • II. eccl.
    • 1. propr. sacerdotium.
    • 2.
      • a. sacerdotes (qui in certa quadam ecclesia vel ad certum quoddam altare sacra peragunt)
      • b. beneficium alicui ecclesiae vel altari adiunctum
      • a.
      • b.
      • c.
  • III.

Pełne hasło

MINISTERIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
A. propr.
1. posługiwanie, służba; famulatus, servitium. Glossa Pol.
GLcerv p. 639 : m-um est opera ministrantis, sed capitur pro quocumque opere «posługa».
Constr.
a. sq. gen. subi. vel obi. b. sq. adi. ,v. gr. angelicum, ( DŁUG. Hist. I p. 227 = I p. 294 ed. nov.) cotidianum ( id. Op. p. 314 ).
N. locut.
a ministerio i. q. minister
GŁOG. Phys. fol. A Ib : Rudolphus Agricola ... Andreae Carduczio ... Ascanio Musitano ... dominae Bonae reginae Poloniae a m-o.
Praec.
służebność feudalna; iuris feodalis onus
KodMp II p. 48 (a. 1232) : quod dux eos homines in pristinum ius et m-um ecclesie ... reformaret.
ArPrawn VII p. 57 (a. 1566) : subditos senatorum ... ab alijs quibusuis m-ijs nostris, foeniseciis (ed. -feciis), custodiis ... liberos esse iubemus.
RevVlad p. 176 : ex quibus mansis praestat m-um scultatiale scultetus.
2. sprawowanie, pełnienie, wykonywanie; negotium, officium.
Additur gen. explic., v. gr.
manutentionis ( AGZ II p. 119, a. 1443) , oboedientiae ( *PommUrk I p. 457, a. 1246) , obsequiorum ( KH XXIII p. 376, a. 1544) , operationis ( KodWp I p. 24, a. 1353 ; operis: DŁUG. Op. p. 243 ) , potestatis (syn. exercitium: WŁODK. ScrSel I p. 57 ), item in imagine culturae vineae Dei salubrisque custodiae ( *Lites I p. 421, a. 1310) , virtutum (salubre et laudabile ib. p. 450, a. 1335) .
N.
α. carnificis zabójstwo; i. q. homicidium ( DŁUG. Op. p. 82 ) ; simili sensu crudele *KodKKr I p. 47, a. 1253), item parricidialis convivii ( MARTIN. OP. Chr. p. 139 ).
β. consilii narada; consultatio
GALL p. 32,20 : cum eis consiliariis ... consilii m-a pertractabat.
KodWp III p. 18 (a. 1352) : vocatis ad presenciam nostram ... nobilibus viris ... habuimus cum ipsis m-um consilii de premissis.
γ. iustitiae wymierzanie sprawiedliwości, sprawowanie sądu; actus ius dicendi, iurisdictio
IurMas II p. 96 (a. 1504) : absenciam ... officialium ... qui ... m-o iusticie non intendebant.
CorpJP III p. 79 (a. 1508) : poenas et vadia exigendum decrevimus non cupiditate habendi, sed pro iuris ac iustitiae m-o ac patrocinio.
3. urząd, godność; dignitas, munus.
Constr. sq. gen. explic., v. gr.
Apostolicae Sedis ( *Theiner II p. 9, a. 1450) , regiae dignitatis ( Dogiel I p. 46, a. 1412) , principis ( *ib. p. 575, a. 1466) , consulatus ( BreslUB p. 93, a. 1316). Occ. sq. super i. q. potestas
JAC. PAR. RefEccl p. 38 : auctoritas papae et m-um super membra Ecclesiae.
4.
a. (o ludziach) pośrednictwo, pomoc; adiumentum, auxilium.
Additur gen. obi.
salutis ( AUnii p. 61, a. 1413 ; MIECH. Chr. p. 110 ), item per abundantiam iuvamenti ( StPPP X p. 32, saec. XV in.).
b. (de rebus) zastosowanie, użytek; usus, v. gr. scripturae ( KodWp II p. 388, a. 1325 ; scriptorum: KodMaz(L) p. 206, a. 1443) ; simili sensu litterarum ( DokMp VI p. 134, a. 1395 et saepius).
N. locut. adv.
ministerio za pośrednictwem, przy pomocy; aliquo (aliqua re) intercedente, per.
Simili sensu
per ministerium:
MATTH. Rat. p. 4 : miracula per quorumcumqiie invocationem aut m-um facta.
Opp.
absque ministerio:
IurMas III p. 171 (a. 1540) : fluvius ... absque omni m-o hominis ... per alia loca ... convertit cursum.
B. meton. naczynie; vas , v. gr. sacratum ( MARTIN. OP. Chr. p. 169 ) .
II. eccl.
1. propr. służba ołtarza, urząd kapłański; sacerdotium.
Additur
Dei ( SCARB. Sap. I p. 187 ) , (Iesu) Christi ( DokKKr I p. 7, a. 1219 ; SCARB Sap. III p. 182 ) , divinum ( StKapWł p. 98, a. 1599 ; divini cultus: KodPol II p. 373, a. 1410 ; CorpJP III p. 434, a. 1519) , altaris ( StSyn III p. 37 ; ; circa altare: StKapWł p. 98, a. 1599) , sacramenti (Eucharistiae sacrae: AKapSąd III p. 264, a. 1499), item verbi divini et sacramentorum ( ConcPol VI p. 308, a. 1586) .
2. meton.
a. kapłani (obsługujący określony kościół lub ołtarz); sacerdotes (qui in certa quadam ecclesia vel ad certum quoddam altare sacra peragunt)
KodWp I p. 522 (a. 1285) : episcopus donavit altari prelibato m-oque eius ... quattuor marcas ... singulis annis percipiendas.
Ib. III p. 344 (a. 1370) : que m-orum Dei et sanctarum ecclesiarum profectum ... respiciunt.
b. beneficjum związane z określonym kościołem lub ołtarzem; beneficium alicui ecclesiae vel altari adiunctum
KodUJ III p. 21 (a. 1473) : collegiaturas duas seu duo anniversaria et m-a erigimus et creamus.
ŹrWaw I p. 93 (a. 1490) : Nyemerza ... clericus in minoribus investitus ad altare nowm seu ad unum altaris eiusdem ... m-um ... prout fundationis huiusmodi altarium seu m-orum ... litere ... lacius declarant.
InwKKr p. 148 : ad quorum altarium primum principalius sunt m-a tria.
Ita saepius ib.
N.
triplex i. tria altaristarum beneficia
KsgDoch p. 470 : altare s. Anne in circulo Cracoviensi ... triplex habet m-um.
Inde locut.
altare trium (quinque) ministeriorum ( KodUJ III p. 63, a. 1478 ; InwKKr p. 132 ) ; simili sensu primi (secundi, tertii sim.) ministerii, cf.
Iuncturae verbales ad I—II:
a. ministerio (-iis) se ingerere ( FormJ p. 97 ) vel intromittere ( AKap Sąd III p. 264, a. 1499) , inservire ( KodMp I p. 48, a. 1255 et saepius in arengis diplomatum).
b. ministerium (-ia) (ad)implere ( VINC. p. 265 ; ARUND. Lib. p. 256 ;et saepius, cf. Th. VIII 1010,51 sq. ; explere: ConcPol IV p. 133, a. 1434) , exercere ( StKapWł p. 70, a. 1599) , facere ( KADŁUB. p. 6 ) , gerere ( SCARB. Sap. III p. 182 ) , habere (consilii, cf. ), impendere ( *PommUrk I p. 457, a. 1246) , pertractare (consilii, cf. ), porrigere ( AUnii p. 61, a. 1413) , praestare ( STOB. Aret. fol. d IVa ; ;cf. Th. VIII 1010,41), suscipere ( ZABOR. Coel. p. 3 . cf. Th. VIII 1010,36 sq. ).
c. in ministerio (-iis) se exercere ( *Lites I p. 421, a. 1310) , servire (alicui ib. p. 450, a. 1335 ; item ministerio: DŁUG. LibBen I p. 387 ; HUSSOW p. 81, v. 390 ;, cf. Th. VIII 1010,43 sq. ).
III. (singulare) confunditur c. voce mysterii?
CodVit p. 1006 (a. 1416) : talia non sine m-o de fonte voluntatis Divine emanant (nisi omnino leg. mysterio]).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)