- F.
- Th.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- K.
- O.
I.
de hominibus
A.
1.
ująć, pojmać; prehendere,
capere.
Occ.
wziąć do niewoli (na wojnie); bello captum abducere, captivare.
Glossae
Pol.
AGZ XIV p. 68 (a. 1442) : fecit istos homines m-re alias «zlapaczh»(cf. etiam ib. infra et StPPP II p. 571, a. 1448).
GLc p. 10 : m-bit, captivabit, «gymye».
2.
pozbawić wolności, uwięzić, trzymać w
więzieniu;
carceri (vinculis
sim.) tradere, includere, in carcere detinere
KADŁUB. p. 16 : regum quidam vinculis m-antur.
KodWp I p. 375 (a. 1267) : Iudeus ... districto carceri m-etur.
ArHist XII 2, p. 324 (saec. XIV med.) : quatinus eundem carcerali custodie m-etis.Ita vulgo.
Constr.
a.
abs.
PP II p. 57 (a. 1448) : poterint tales homines captiuare ... arestare et m-re.
APozn I p. 294 (a. 1459) : per ... Petrum in captivitatem civitatis traditus, ubi per nos fuit condigne m-tus et captivatus.
StPPP II p. 778 (a. 1471) : quis prefatum hominem ... dedisset intruncare et m-re.Ita saepius. b. sq. dat. et saepius, v. gr. compedibus ( StPPP II p. 568, a. 1447) , turri ( ib. III p. 30, a. 1433—1474 ). c. sq. abl.
AKapSąd III p. 32 (a. 1468) : detentum et turris custodia m-tum cavit.d. sq. ad :
PP V p. 71 (a. 1427) : Stephano ... ad turrim m-to.e. sq. in c. acc.
ArLit VII p. 269 (a. 1480) : ipsum non detinuit nec m-vit in truncum.
AKapSąd III p. 91 (a. 1502) : pro media sexagena ipsum in turrim m-ri et captivari procuravit.Ita saepius. f. sq. in c. abl.
StPPP VII p. 442 (a. 1502) : in conpede fuit m-tus.
ArPrawn VII p. 204 (a. 1566) : in ... arcis carcere ... homicidae m-entur.
B.
1.
a.
oddać, podporządkować; subdere, addicere,
praec.
α. servitio, servituti (
VAd
p. 209
;
KodMp II
p. 45, a.
1230
;;
DokLub
p. 160,
a. 1386
et saepius).
β. dicioni alicuius (
CodPom
p. 106,
a. 1177)
, dominio suo (
GALL
p. 16,
15).
b.
przeznaczyć, oddać, przydzielać; destinare, tradere
MARTIN. OP. Chr. p. 81 : dictator ... latrones, homicidas ... impunitate promissa militiae m-uit.
DokMp I p. 259 (a. 1393) : confratrem monasterii Mechouiensis cum omnibus bonis suis regule fraternitatique monasterii predicti m-tum.
KrMU p. 12 (saec. XV in.) : eos pueros artificiis illis m-bant, que eorum ingeniis melius posse coaptari videbant.Ita saepius, praec. divino obsequio, cultui sim. ( StSyn III p. 37 ; KodWp II p. 391, a. 1326 ;et saepius). Eodem sensu sq. abl. ?
AUnii p. 54 (a. 1413) : Osmorog ... cum Surguthe ... fraterno foedere sunt coniuncti, confoederati, adunati, complicati, m-ti et connexi.
2.
refl. oddawać się
czemuś, poświęcać;
alicui rei se dedere, addicere
KrMU p. 86 (a. 1420) : corripiendi sunt ... studentes, qui ad promociones festinant, gravi studio se prius non m-ntes.
DŁUG. Op. p. 192 : regina sanctis actionibus se totam m-ns.
CALLIM. Greg. p. 22 : sacerdotio se m-re instituerat.
II.
de rebus
A.
propr.
1.
aquam
skierować,
naprowadzić; dirigere, inducere
PommUrk III p. 303 (a. 1297) : si alicubi ... meatus aque est obstructus, eum ... burgenses cursui pristino m-bunt.
2.
otrzymać coś, wziąć;
accipere, obtinere
CodSil II p. 87 (a. 1325) : facultatem habeat iudicare, penam vero vel solucionem pro se habeat integraliter m-re.
CIOŁ. Lib. II p. 154 (a. 1420) : recognoscimus ... nos ... de manibus ... commendatorum ... tredecim milia ... m-asse, percepisse et leuasse.
KsgMaz III p. 186 (a. 1436) : de quibus sex sexagenis ... Clemens tres sexagenas m-vit.
B.
transl. et in
imagine
1.
litterarum custodiae
sim.: utrwalić na piśmie; scriptis mandare
DokSul p. 321 (a. 1233) : ne de rebus nobilium ... iuste statutis in posterum dubitationis oriatur quaestio, literarum custodiae solent m-ri.
PommUrk II p. 105 (a. 1263) : prouide rerum gestarum ueritas scripturae testimonio m-atur.
Ib. III p. 128 (a. 1291) : ne acta principum ... ab humana memoria labantur, indiciis litterarum et vocibus testium m-antur.
2.
effectui (effectu)
et
abs. : doprowadzić
do skutku, sprawić; efficere, exsequi
KodKKr I p. 93 (a. 1271) : nos ... fatemur ipsi canonico immo ecclesie nostre nos esse obligatos et teneri optato effectui m-ndum.
MARTIN. Op. Marg. fol. g 6b: inconstantes sunt, qui bona facere deliberant et effectui non m-ant.
PommUrk III p. 99 (a. 1290) : paternitatem vestram rogamus ... cum eis et pro eis supplicantes, quatenus, quod eorum deuocio apud vos mititur obtinere, effectu vtili m-etis.Ita saepius.
Item (sine voce
effectus)
i. q. osiągnąć coś; consequi
AUnii p. 63 (a. 1413) : per ... legitima studia et labores id fervemus m-re (cf. DŁUG. Hist. IV p. 154 ubi legitur id firmius m-re).
Inde
effectum
osiągnąć skutek, doprowadzić do skutku;
i. q. sortiri, obtinere
KodWp II p. 177 (a. 1299) : omnia, que discernere poteramus vestre honorabilitati esse placibilia, fideliter curavimus effectum m-re.
LiegnUB p. 97 (a. 1343) : se asserunt de iusticia responsuros parati facere et effectum m-re, quidquid ibidem X electi iudicauerint faciendum.
Simili sensu pass. (quasi dep. )
KodWp I p. 447 (a. 1279) : ad episcoporum spectat officium, ut extreme legitime voluntates fidelium effectum m-entur.
Lites III p. 36 (a. 1414) : que ... singula protestatus est ... Johannes episcopus ... nec fuisse ... effectum m-ta.
3.
ogarnąć; circumdare
ADAM p. 302 : atris obducti nubibus, quae totam mentem humanam fere m-arunt.
4.
sprawować,
odbywać; exercere, facere
DokKujMaz p. 122 (a. 1231) : in quo monasterio diuina m-antur officia.
III.
(singulare, fortasse errore scripturae) fungitur vice vocis emancipandi: wyzwolić spod
opieki;
tutela liberare
Lites II p. 249 (a. 1412) : nobilis miles ... filium suum ... annorum XII ... scolasticis et puerilibus inbuendum tradidit et m-vit paterna provisione.