- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- K.
I.
propr.
A.
de hominibus
1.
wytyczać granice, rozgraniczać; finibus distinguere, terminare.
Glossa
Pol.
KsgMaz I p. 35 (a. 1405) : hereditatem ... l-vit wlgariter «othczossal» (ed. ochczossal, i. signis arboribus incisis terminavit).
Praec.
dokonać urzędowego objazdu terenu celem ustalenia granic
posiadłości; terrae spatium ab aliquo possidendum equo
circumire limitum
constituendorum gratia
StPPP II p. 127 (a. 1401) : pro granicie non ad finem equitata (ed. -te) et l-ta (ed. -te).
RotPozn p. 534 (a. 1428) : iuramento deposito l-re debet ... et ubi equitabit, ibi cumulos eriget.Glossae Pol.
ArPrawn VIII p. 159 (a. 1423) : tu l-sti granicias alias «uyechales».
AGZ V p. 149 (a. 1445) : limites ... inter villas ... l-vimus et distinximus alias «rozgyechalysmy» ... scopulis perpetuis ... positis.
Constr.
a.
trans.
,
praec. hereditatem sim.
N.
locut.
limites, granicies sim.,
cf.
supra 20
et 25 sqq.
;
item
;limitationem (inter hereditates:
DokMp I
p. 306,
a. 1403).
Inde sensu latiore
signa (terminalia)
umieścić znaki graniczne;
i. q. ponere
KodMp IV p. 188 (a. 1421) : l-uerunt seu sippauerunt ... monticulos iuxta modum aliarum graniciarum.
AGZ XIX p. 115 (a. 1497) : pratum suscepit secundum ... signa aratri l-ta.
b.
intrans.
cf.
et
TArch p. 33 (a. 1409) : debent l-re per scopulos (ed. scopulas).
N.
inter aliquos
rozstrzygnąć spór o granice; litem, quae de finibus praediorum vertitur, dirimere
StPPP II p. 432 (a. 1437) : dominus iudex inter ipsos l-uit alias «rosyąl» inter Witcouicze et Gayowa Karczma.
2.
dołączyć do pewnego obszaru, połączyć
terytorialnie;
certo cuidam territorio adiungere
AKap Sąd III p. 84 (a. 1502) : ecclesias ... desertatas binas aut trinas in unam l-vit episcopus.
Ib. infra quam ecclesiam ... ecclesie parochiali in Rippin perpetue l-vit et incorporavit.
Syn.
adiungere, ascribere (
IurMas II
p. 199, a.
1524).
Occ.
homines
IurMas II p. 199 (a. 1524) : certos nobiles ... ad aliud castrum ... et ad iudicia illius ... l-vimus et adiunximus.
B.
de rebus
1.
pass.
(praec.
in
locut. limitatum esse)
a.
(in
vel
cum) suis terminis
sim. et abs. : zawierać się w pewnych granicach;
certis limitibus
descriptum esse
KodWp II p. 5 (a. 1288) : villam ... prout est suis cadibus seu terminis l-ta ... conferimus.
CracArt I p. 4 (a. 1328) : curiam ... sicut iacet l-ta in platea ... Minorum ... resignavit.
KodMp IV p. 249 (a. 1429) : prout ipsa domus in suis extremitatibus noscitur l-ta.
DokMp VIII p. 304 (a. 1445) : secundum quod bona ab antiquo distincta sunt et l-ta cum suis graniciis.
Additur
circumferentialiter (
DokMp VI
p. 4, a.
1386
et saepius), longe lateque
(
ib.
infra).
Glossa
Pol.
StPPP X p. 100 (saec. XV in.in) : pars terrae in suis metis limitibus ... circumferentialiter est l-ta «roszmyerzonye» et distincta.
Simili sensu
in se :
KsgRWar I p. 556 (a. 1527) : ut est in se porcio horti l-ta.
N.
constr. sq. abl. mensurae
PommUrk II p. 26 (a. 1255) : villam centum mansis l-tam ... possidendam ... donauimus.
b.
cum (aliquo loco)
graniczyć;
adiacere
DokMp I p. 186 (a. 1374) : que ... silva est l-ta cum civitate Coprzywniciensi.
KodTyn p. 203 (a. 1407) : prata ... quae l-antur cum hereditatibus ... oppidi Czeskouicze.
Simili sensu transl.
CodPom I p. 581 (a. 1239) : centum ... mansos ... versus aquilonem ... harenosos quosdam colliculos l-ntes ... versus meridiem ... silvam ... laterantes.
Item intrans.
Visit. p. 364 (a. 1512) : l-at praedicta hereditas cum villis ... et sunt ibi granicies debitae.
c.
ab (aliquo loco)
być odgraniczonym, oddzielonym granicą;
limite distinctum esse
Lites II p. 181 (a. 1413) : terras ... cum regno Polonie ... confinantes et ab ipsis distinctas et l-tas.
AKapSąd II p. 46 (a. 1419) : prout ipsa hereditas in suis metis ab aliis hereditatibus est circumferencialiter distincta et l-ta.
2.
stanowić granicę, ograniczyć, rozgraniczać;
limitem
esse
a.
trans.
KodPol I p. 31 (a. 1228) : quas silvas l-ant fluvii Pilea, Pirsna, Sraba.
KodMp IV p. 136 (a. 1412) : monticuli ... qui l-ant seu diuidunt villas.
Syn.
circumire (
DokMp VII
p. 390,
a. 1433).
N.
locut.
granicies :
AGZ V p. 148 (a. 1445) : viam communem ... inter ... villas ... granicias huiusmodi l-ntem.
b.
intrans.
DokMp I p. 176 (a. 1372) : fluvius fluens infra aggerem ... debet perpetue l-re inter Gothartouicze et Stawani.
KodMp IV p. 135 (a. 1412) : pro graniciebus, que l-ant inter Wiochy et Czazow.
DŁUG. LibBen I p. 2 : Koczawa et Istwartha fluvii... dioecesim Cracoviensem a Vratislaviensi l-ant.
Constr. sq.
ab vel inter (ut
supra).
II.
transl.
A.
1.
określać, ustalać, wyznaczać, przeznaczać;
constituere, statuere, designare
KodMp I p. 47 (a. 1255) : prout villa sibi nostra donatione fuerat l-ta, contulimus ... possidendam.
KodPol I p. 199 (a. 1348) : episcopus ... per quatuor scotos de ... manso nomine decimae ... per incolas solvendos ... statuit, l-vit.
DokMp I p. 163 (a. 1369) : volentes cmetonibus nostris ... anuum censum ... sub certa pensione l-re.
KsgŁawKr p. 304 (a. 1396) : racione III 1/2 marcarum ... certus terminus erat positus et l-tus.Occ. aliquem:
ArLit IV p. 19 (a. 1491) : ordo magistrorum l-torum ad ordinarios actus.
N.
locut.
finem (de aliqua re)
położyć kres;
i. q. imponere (
CodEp III
p. 301, a.
1479).
Praec.
α.
określić na piśmie, wymienić;
scripto definire, nominare
AKapSąd II p. 12 (a. 1415) : dare reservaculum pro frumentis ... iuxta privilegium ... regis Kazimiri et servare iuxta tempus ibidem l-tum.
PP II p. 174 (saec. XV med.) : superius l-ti heredes.
DługTor p. 47 (a. 1454) : si solucionem infra tempus superius l-tum non fecerint.
2.
wykładać, interpretować (tekst);
interpretari, explanare
ArPrawn V p. 461 (saec. XV ex.ex) : ad tollendum ... discordias ... huiusmodi statutum interpretari et l-re in unam partem dignaretur.Cf. LIMITATIO II A 2.
B.
1.
ograniczać (co do wielkości), umniejszać;
in angustum cogere,
artare
AKapSąd II p. 908 (a. 1461) : propositionem suam l-ndo ad XII marcas (cf. ib. supra p. 907: petivit ... XV marcas racione unius acervi).
Praec.
log.
ograniczyć zakres (pojęcia lub terminu); determinare
BYSTRZ. ParvLog fol. g IVa : pura sincathegoremata l-ntia terminum vel conceptum, supra quem cadunt.
GŁOG. Alex. II fol. a Vb : que confusio l-atur et specificatur per dictionem rectarti.Part. perf. loco adi. , cf. s. v. limitatus, -a, -um.
2.
ograniczać, krępować, powściągać; coercere,
cohibere, artare
KodWp III p. 59 (a. 1357) : humani generis ... appetitus noxii sub iuris regula l-entur.
JAC. PAR. RefEccl p. 239 : illae condiciones debent eum sacerdotem l-re ad hoc vel ad illud faciendum.
DŁUG. Op. p. 420 : hic episcopus ... ecclesiam Cracoviensem certis statutis, signanter in distributionibus quotidianis faciendis, 1-vit.
3.
(singulare)
obwarować, zabezpieczyć; munire
PP II p. 95 (a. 1450) : ciuitas ... Cracouiensis ... ad certum annorum spacium l-ta fuerit libertate, quamdiu eidem libertas non fuerit revocata.
Constr.
ad A—B:
a. sq.
abl.
,
cf.
b. sq. ad, cf.
38.
c. sq. sub, cf.
36.
C.
iur.
t. t.
terminum
sim. przesunąć (dzień rozprawy sądowej);
(diem iudicii) prorogare
AKapSąd II p. 9 (a. 1414) : iurisdictio est l-ta et pars allegat suspensionem causarum propter gwerras.
AGZ XIII p. 440 (a. 1464) : terminus hodiernus iuxta duas concitationes ... ex officio est l-tus ad quatuor septimanas.
Iuxta posita
deputare (
StPPP VI
p. 323, a.
1527)
, differre
(
ib. VII
p. 12, a.
1497)
, praefigere (
ARect I
p. 7,
a. 1469
;
AKapSąd III
p. 79, a.
1501)
, prorogare
(
ARect I
p. 697, a.
1527
et saepius).
Indicatur cui
a.
sq.
dat.
ZabDziej II p. 480 (a. 1488) : petens procurator appellati terminum ... dicto appellando l-ri pro verificacione.
ARect I p. 516 (a. 1513) : comparuerunt in termino ipsis per dominum officialem l-to.b. sq. inter :
ARect I p. 13 (a. 1469) : studentes ... terminum ... inter se l-verunt infra hinc ad festum s. Michaelis.Indicatur ad quem diem a. sq. ad , cf. b. sq. in c. acc. , cf. infra 15. Ad rem cf. Kutrzeba, Polskie prawo sądowe p. 76. Occ. sensu latius transl. responsionem :
ArHist X p. 151 (a. 1527) : responsione in aliud tempus l-ta.
D.
refl.
et
pass.
alicui (ad aliquem)
dokonać wyboru magistra, który miał sprawować opiekę
nad rozpoczynającym studia
scholarem; in universitate studiorum se certo cuidam magistro in
studiis prosequendis tuendum
commendare
ARect I p. 434 (a. 1501) : sum l-tus ad magistrum Iohannem de Glogouia, sed tamen credo ipsum meam ... limitacionem tradidisse obliuioni et ideo me ad alium magistrum iam l-bo.
Concl. p. 171 (a. 1526) : medicine lectores obligantur ad celebrandos actus et disputaciones publicas in eorum facultate cum scolaribus eis l-tis et addictis.Part. praes. loco subst. limitans,, -ntis m. student oddany pod opiekę określonemu magistrowi; studens, qui se certo cuidam magistro in studiis prosequendis tuendum commendavit
ARect I p. 301 (a. 1491) : dominus ... posuit caucionem super securitate vtriusque magistri tam a personis propriis quam eciam a ... l-ntibus et quibusuis alys.
Concl. p. 197 (a. 1535) : magister locet eam bursam ... q uibus voluerit, sic tamen quod non tantum sibi suos servet l-ntes.
Ib. p. 210 (a. 1536) : studentes ... qui ... in collegio dant operam habeant suos preceptores, ad quos se l-ent ... qui quidem magistri inducant ipsos suos l-ntes ad audiendas lectiones.Ad rem cf. Morawski, Historia Uniwersytetu II p. 328 sq.
N. sensu
latius transl.
α.
ad artificium
wstąpić na naukę rzemiosła; arti
cuidam discendae operam dare
ARect I p. 365 (a. 1491) : se malle in scolis manere et nolle ad artificium 1-ri.
β.
ad tribunal
(i. iudicium) zwrócić się do sądu;
i. q. se conferre
ARect II p. 124 (a. 1546) : spreto ... proprio ... iudice ... ad alienum tandem tribunal extraordinarium ... pro auxilio ... se confugit, l-vit et desumpsit.