Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LIMITO

Gramatyka
  • Formylimito, limitto, limitans
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum -ntis
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. propr.
    • A.
      • 1. wytyczać granice, rozgraniczać
      • 2. dołączyć do pewnego obszaru, połączyć terytorialnie
    • B.
      • 1.
        • a. + (in cum) suis terminis sim. et abs.: zawierać się w pewnych granicach
        • b. + cum (aliquo loco) graniczyć
        • c. + ab (aliquo loco) być odgraniczonym, oddzielonym granicą
      • 2. stanowić granicę, ograniczyć, rozgraniczać
        • a.
        • b.
  • II. transl.
    • A.
      • 1. + aliquem: określać, ustalać, wyznaczać, przeznaczać
        • α. określić na piśmie, wymienić
      • 2. wykładać, interpretować (tekst)
    • B.
      • 1. ograniczać (co do wielkości), umniejszać
      • 2. ograniczać, krępować, powściągać
      • 3. (singulare) obwarować, zabezpieczyć
    • C. iur.+ terminum sim. przesunąć (dzień rozprawy sądowej)
    • D. + alicui (ad aliquem) dokonać wyboru magistra, który miał sprawować opiekę nad rozpoczynającym studia scholaremstudent oddany pod opiekę określonemu magistrowi
      • α. + ad artificium wstąpić na naukę rzemiosła
      • β. + ad tribunal (i. iudicium) zwrócić się do sądu

Pełne hasło

LIMITO s. LIMITTO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • K.
I. propr.
A. de hominibus
1. wytyczać granice, rozgraniczać; finibus distinguere, terminare. Glossa Pol.
KsgMaz I p. 35 (a. 1405) : hereditatem ... l-vit wlgariter «othczossal» (ed. ochczossal, i. signis arboribus incisis terminavit).
Praec.
dokonać urzędowego objazdu terenu celem ustalenia granic posiadłości; terrae spatium ab aliquo possidendum equo circumire limitum constituendorum gratia
StPPP II p. 127 (a. 1401) : pro granicie non ad finem equitata (ed. -te) et l-ta (ed. -te).
RotPozn p. 534 (a. 1428) : iuramento deposito l-re debet ... et ubi equitabit, ibi cumulos eriget.
Glossae Pol.
ArPrawn VIII p. 159 (a. 1423) : tu l-sti granicias alias «uyechales».
AGZ V p. 149 (a. 1445) : limites ... inter villas ... l-vimus et distinximus alias «rozgyechalysmy» ... scopulis perpetuis ... positis.
Constr.
a. trans. , praec. hereditatem sim.
N. locut.
limites, granicies sim., cf. supra 20 et 25 sqq. ; item ;limitationem (inter hereditates: DokMp I p. 306, a. 1403).
Inde sensu latiore
signa (terminalia) umieścić znaki graniczne; i. q. ponere
KodMp IV p. 188 (a. 1421) : l-uerunt seu sippauerunt ... monticulos iuxta modum aliarum graniciarum.
AGZ XIX p. 115 (a. 1497) : pratum suscepit secundum ... signa aratri l-ta.
b. intrans. cf. et
TArch p. 33 (a. 1409) : debent l-re per scopulos (ed. scopulas).
N.
inter aliquos rozstrzygnąć spór o granice; litem, quae de finibus praediorum vertitur, dirimere
StPPP II p. 432 (a. 1437) : dominus iudex inter ipsos l-uit alias «rosyąl» inter Witcouicze et Gayowa Karczma.
2. dołączyć do pewnego obszaru, połączyć terytorialnie; certo cuidam territorio adiungere
AKap Sąd III p. 84 (a. 1502) : ecclesias ... desertatas binas aut trinas in unam l-vit episcopus.
Ib. infra quam ecclesiam ... ecclesie parochiali in Rippin perpetue l-vit et incorporavit.
Syn.
adiungere, ascribere ( IurMas II p. 199, a. 1524). Occ. homines
IurMas II p. 199 (a. 1524) : certos nobiles ... ad aliud castrum ... et ad iudicia illius ... l-vimus et adiunximus.
B. de rebus
1. pass. (praec. in locut. limitatum esse)
a. (in vel cum) suis terminis sim. et abs. : zawierać się w pewnych granicach; certis limitibus descriptum esse
KodWp II p. 5 (a. 1288) : villam ... prout est suis cadibus seu terminis l-ta ... conferimus.
CracArt I p. 4 (a. 1328) : curiam ... sicut iacet l-ta in platea ... Minorum ... resignavit.
KodMp IV p. 249 (a. 1429) : prout ipsa domus in suis extremitatibus noscitur l-ta.
DokMp VIII p. 304 (a. 1445) : secundum quod bona ab antiquo distincta sunt et l-ta cum suis graniciis.
Additur
circumferentialiter ( DokMp VI p. 4, a. 1386 et saepius), longe lateque ( ib. infra). Glossa Pol.
StPPP X p. 100 (saec. XV in.in) : pars terrae in suis metis limitibus ... circumferentialiter est l-ta «roszmyerzonye» et distincta.
Simili sensu
in se :
KsgRWar I p. 556 (a. 1527) : ut est in se porcio horti l-ta.
N. constr. sq. abl. mensurae
PommUrk II p. 26 (a. 1255) : villam centum mansis l-tam ... possidendam ... donauimus.
b. cum (aliquo loco) graniczyć; adiacere
DokMp I p. 186 (a. 1374) : que ... silva est l-ta cum civitate Coprzywniciensi.
KodTyn p. 203 (a. 1407) : prata ... quae l-antur cum hereditatibus ... oppidi Czeskouicze.
Simili sensu transl.
CodPom I p. 581 (a. 1239) : centum ... mansos ... versus aquilonem ... harenosos quosdam colliculos l-ntes ... versus meridiem ... silvam ... laterantes.
Item intrans.
Visit. p. 364 (a. 1512) : l-at praedicta hereditas cum villis ... et sunt ibi granicies debitae.
c. ab (aliquo loco) być odgraniczonym, oddzielonym granicą; limite distinctum esse
Lites II p. 181 (a. 1413) : terras ... cum regno Polonie ... confinantes et ab ipsis distinctas et l-tas.
AKapSąd II p. 46 (a. 1419) : prout ipsa hereditas in suis metis ab aliis hereditatibus est circumferencialiter distincta et l-ta.
2. stanowić granicę, ograniczyć, rozgraniczać; limitem esse
a. trans.
KodPol I p. 31 (a. 1228) : quas silvas l-ant fluvii Pilea, Pirsna, Sraba.
KodMp IV p. 136 (a. 1412) : monticuli ... qui l-ant seu diuidunt villas.
Syn.
circumire ( DokMp VII p. 390, a. 1433).
N. locut.
granicies :
AGZ V p. 148 (a. 1445) : viam communem ... inter ... villas ... granicias huiusmodi l-ntem.
b. intrans.
DokMp I p. 176 (a. 1372) : fluvius fluens infra aggerem ... debet perpetue l-re inter Gothartouicze et Stawani.
KodMp IV p. 135 (a. 1412) : pro graniciebus, que l-ant inter Wiochy et Czazow.
DŁUG. LibBen I p. 2 : Koczawa et Istwartha fluvii... dioecesim Cracoviensem a Vratislaviensi l-ant.
Constr. sq.
ab vel inter (ut supra).
II. transl.
A.
1. określać, ustalać, wyznaczać, przeznaczać; constituere, statuere, designare
KodMp I p. 47 (a. 1255) : prout villa sibi nostra donatione fuerat l-ta, contulimus ... possidendam.
KodPol I p. 199 (a. 1348) : episcopus ... per quatuor scotos de ... manso nomine decimae ... per incolas solvendos ... statuit, l-vit.
DokMp I p. 163 (a. 1369) : volentes cmetonibus nostris ... anuum censum ... sub certa pensione l-re.
KsgŁawKr p. 304 (a. 1396) : racione III 1/2 marcarum ... certus terminus erat positus et l-tus.
Occ. aliquem:
ArLit IV p. 19 (a. 1491) : ordo magistrorum l-torum ad ordinarios actus.
N. locut.
finem (de aliqua re) położyć kres; i. q. imponere ( CodEp III p. 301, a. 1479).
Praec.
α. określić na piśmie, wymienić; scripto definire, nominare
AKapSąd II p. 12 (a. 1415) : dare reservaculum pro frumentis ... iuxta privilegium ... regis Kazimiri et servare iuxta tempus ibidem l-tum.
PP II p. 174 (saec. XV med.) : superius l-ti heredes.
DługTor p. 47 (a. 1454) : si solucionem infra tempus superius l-tum non fecerint.
2. wykładać, interpretować (tekst); interpretari, explanare
ArPrawn V p. 461 (saec. XV ex.ex) : ad tollendum ... discordias ... huiusmodi statutum interpretari et l-re in unam partem dignaretur.
Cf. LIMITATIO II A 2.
B.
1. ograniczać (co do wielkości), umniejszać; in angustum cogere, artare
AKapSąd II p. 908 (a. 1461) : propositionem suam l-ndo ad XII marcas (cf. ib. supra p. 907: petivit ... XV marcas racione unius acervi).
Praec. log.
ograniczyć zakres (pojęcia lub terminu); determinare
BYSTRZ. ParvLog fol. g IVa : pura sincathegoremata l-ntia terminum vel conceptum, supra quem cadunt.
GŁOG. Alex. II fol. a Vb : que confusio l-atur et specificatur per dictionem rectarti.
Part. perf. loco adi. , cf. s. v. limitatus, -a, -um.
2. ograniczać, krępować, powściągać; coercere, cohibere, artare
KodWp III p. 59 (a. 1357) : humani generis ... appetitus noxii sub iuris regula l-entur.
JAC. PAR. RefEccl p. 239 : illae condiciones debent eum sacerdotem l-re ad hoc vel ad illud faciendum.
DŁUG. Op. p. 420 : hic episcopus ... ecclesiam Cracoviensem certis statutis, signanter in distributionibus quotidianis faciendis, 1-vit.
3. (singulare) obwarować, zabezpieczyć; munire
PP II p. 95 (a. 1450) : ciuitas ... Cracouiensis ... ad certum annorum spacium l-ta fuerit libertate, quamdiu eidem libertas non fuerit revocata.
Constr. ad A—B:
a. sq. abl. , cf. b. sq. ad, cf. 38. c. sq. sub, cf. 36.
C. iur. t. t. terminum sim. przesunąć (dzień rozprawy sądowej); (diem iudicii) prorogare
AKapSąd II p. 9 (a. 1414) : iurisdictio est l-ta et pars allegat suspensionem causarum propter gwerras.
AGZ XIII p. 440 (a. 1464) : terminus hodiernus iuxta duas concitationes ... ex officio est l-tus ad quatuor septimanas.
Iuxta posita
deputare ( StPPP VI p. 323, a. 1527) , differre ( ib. VII p. 12, a. 1497) , praefigere ( ARect I p. 7, a. 1469 ; AKapSąd III p. 79, a. 1501) , prorogare ( ARect I p. 697, a. 1527 et saepius). Indicatur cui a. sq. dat.
ZabDziej II p. 480 (a. 1488) : petens procurator appellati terminum ... dicto appellando l-ri pro verificacione.
ARect I p. 516 (a. 1513) : comparuerunt in termino ipsis per dominum officialem l-to.
b. sq. inter :
ARect I p. 13 (a. 1469) : studentes ... terminum ... inter se l-verunt infra hinc ad festum s. Michaelis.
Indicatur ad quem diem a. sq. ad , cf. b. sq. in c. acc. , cf. infra 15. Ad rem cf. Kutrzeba, Polskie prawo sądowe p. 76. Occ. sensu latius transl. responsionem :
ArHist X p. 151 (a. 1527) : responsione in aliud tempus l-ta.
D. refl. et pass. alicui (ad aliquem) dokonać wyboru magistra, który miał sprawować opiekę nad rozpoczynającym studia scholarem; in universitate studiorum se certo cuidam magistro in studiis prosequendis tuendum commendare
ARect I p. 434 (a. 1501) : sum l-tus ad magistrum Iohannem de Glogouia, sed tamen credo ipsum meam ... limitacionem tradidisse obliuioni et ideo me ad alium magistrum iam l-bo.
Concl. p. 171 (a. 1526) : medicine lectores obligantur ad celebrandos actus et disputaciones publicas in eorum facultate cum scolaribus eis l-tis et addictis.
Part. praes. loco subst. limitans,, -ntis m. student oddany pod opiekę określonemu magistrowi; studens, qui se certo cuidam magistro in studiis prosequendis tuendum commendavit
ARect I p. 301 (a. 1491) : dominus ... posuit caucionem super securitate vtriusque magistri tam a personis propriis quam eciam a ... l-ntibus et quibusuis alys.
Concl. p. 197 (a. 1535) : magister locet eam bursam ... q uibus voluerit, sic tamen quod non tantum sibi suos servet l-ntes.
Ib. p. 210 (a. 1536) : studentes ... qui ... in collegio dant operam habeant suos preceptores, ad quos se l-ent ... qui quidem magistri inducant ipsos suos l-ntes ad audiendas lectiones.
Ad rem cf. Morawski, Historia Uniwersytetu II p. 328 sq.
N. sensu latius transl.
α. ad artificium wstąpić na naukę rzemiosła; arti cuidam discendae operam dare
ARect I p. 365 (a. 1491) : se malle in scolis manere et nolle ad artificium 1-ri.
β. ad tribunal (i. iudicium) zwrócić się do sądu; i. q. se conferre
ARect II p. 124 (a. 1546) : spreto ... proprio ... iudice ... ad alienum tandem tribunal extraordinarium ... pro auxilio ... se confugit, l-vit et desumpsit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)