- F.
- Th.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- N.
- K.
I.
godny człowieka wolnego, szlachetny,
wspaniałomyślny; homine libero dignus,
magnanimus, probus.
Praec.
1.
de rebus
a.
de
artibus (disciplinis, studiis
sim.): wyzwolony;
qui in trivio et quadrivio
tradebatur.
Etymologias
m.
ae. affert
GŁOG. Don. fol. B Ia : artes dicuntur I-es quatuor de causis: prima, quia habens eas libere potest opus earum exercere quocumque impedimento extrinseco superueniente ... secunda de causa dicuntur artes 1-es, quia olim homines liberi et nobiles solum illis artibus instruebantur; tercia causa, quia liberant homines a curis terrenis ... quarta de causa dicuntur artes 1-es, quia studentes illas artes secundum leges imperiales liberi sunt in omnibus tributis et vectigalibus principum et imperatorum.
b.
opus
godny człowieka wolnego;
qui hominem liberum decet
WŁODK. ScrSel I p. 70 : opus ... dicitur servile vel 1-e per respectum ad agentem.
Ib. p. 71 : licet opus spirituale proprie concernat bonum anime, quae libera est et ideo I-e dicitur.Ita saepius.
c.
taki, który wyswobadza?
qui liberat?
NIC. BŁ. Serm. I p. 129 : venite et bibite absque vlla commutatione vinum et lac (Vlg. Isai. 55,1 ), id est humanitatem tanquam lac et diuinitatem tanquam vinum et sic erit I-e vinum.
2.
de hominibus
a.
szczodry, hojny, wspaniałomyślny, łaskawy;
largus, munificus, prodigus,
beneficus.
Glossa
Pol.
RFil XXIII p. 298 (a. 1453) : 1-es et largi «swyebodny a sczedzrzi».Per enallagen quandam dicitur de rebus (cf. Th. VII 2,1292,82 sq.), v. gr. de benevolentia et gratia (infra 31), concessione ( KodWp II p. 86, a. 1294) , donatione ( ib. I p. 4 . saec. XIII) , munificentia ( KodPol I p. 46, a. 1242 et saepius), oblatione ( KodMp IV p. 505, a. 1450).
N.
constr.
α.
sq.
dat.
DokMp II p. 256 (a. 1437) : ut ... fratribus reddamur magis 1-es.
β.
sq.
abl.
(dat.
?)
CALLIM. Hist. p. 78 : neque usquam 1-iorem indulgendis diuitiis fuisse constat,
γ.
sq.
ad:
PEREGR. fol. o IIb : solent enim ad dona plurimum esse 1-es.
δ.
sq.
de:
IurMas II p. 38 (a. 1482) : ut ... incole nostram eis beniuolenciam et graciam senciant munificam et de aliquo subventionis presidio 1-em.Cf. ib. p. 43 .
ε.
sq.
erga:
AAlex p. 400 (a. 1504) : experietur sua illustritas fraternam maiestatem erga se in provisione 1-em.
ζ.
sq.
in
c.
acc.
personae.
η.
sq.
in
c.
abl.
b.
piękny, przystojny;
formosus (saec.
XVI).
II.
ad sensum vocis quae est liber proxime accedit in
locut.
1.
anni liberales
lata trwania
tzw.
wolnizny;
i. q. libertatis (cf.
s.
v. 1385,28)
KodWp III p. 255 (a. 1354) : nulla alia thaberna debet ... locari in predicta hereditate, nisi elabentur anni 1-es.2. decima tzw. dziesięcina wolna, składana przez rycerstwo z ziemi uprawianej własnymi pługami; in fundos nobilium, quos propriis aratris colebant, imposita
KodWp II p. 265 (a. 1309) : super decimis 1-bus non recipiendis de parrochia vel dyocesi aliena.Cf. LIBER supra 1369,14 sqq. et LIBERE infra 1377,43 sqq.
3. denarius
4.
potestas
wolny, swobodny; liber
DokKujMaz p. 368 (a. 1298) : omnem voluntatem ac potestatem venandi ... habeat omnimode 1-em.
PommUrk VII p. 82 (a. 1327) : dantes eidem ... 1-em potestatem agendi ... litem contestandi.