Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LEGALIS

Gramatyka
  • Formylegalis, legalia, legale, , legalia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -e -ium -is -ium
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajnijakinijaki
Znaczenia
  • I.
    • A. eccl.+ alimonia (cibus) b ad legem pertinens, iuridicus. nova lege a Christi data constitutus (de sacramento Eucharistiae) legis a Moyse constitutae praecepta
    • B. lege constitutus, (inde) legi conveniens, legitimus, ratus, iustus.
    • C. + ius ad ius saeculare pertinens, saeculare (opp .canonicum)
  • II.
    • A.
      • 1. iustus, aptus, conveniens.
      • 2. fidelis, sincerus, certus, rectus
    • B. cui vulgo fides habetur, bonus, pius, honestus, (inde etiam) vir bonus, cui iudices in causis diiudicandis certa quaedam negotia peragenda deputabant

Pełne hasło

LEGALIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
A. dotyczący prawa, prawny, prawniczy; ad legem pertinens, iuridicus. Occ. eccl. a. alimonia (cibus) ustanowiony przez nowe prawo (Chrystusowe); nova lege a Christi data constitutus (de sacramento Eucharistiae)
RHist XXXIX p. 56 (a. 1445) : sumpto ... cibo 1-i mox in fletum concitatus fuerat clementiam implorando divinam.
Ib. p. 59 (a. 1445) : semper cibariorum alimoniam ministrando 1-em.
b . subst. legalia,, -ium n. przepisy prawa Mojżeszowego; legis a Moyse constitutae praecepta
JAC. PAR. RefEccl p. 32 : nisi ... fuisset sanctum Ierosolymis concilium de observatione 1-ium, error damnabilis invaluisset apud fideles.
NIC. BŁ. Serm. I p. 133 : fecit hoc Christus ... propter manifestationem temporis gratiae et cessationis 1-ium.
Cf. Th. VII 2,1100,39 sq.
B. ustanowiony (określony) przez prawo, (stąd) wynikający z obowiązujących zasad prawnych, zgodny z prawem, legalny; lege constitutus, (inde) legi conveniens, legitimus, ratus, iustus.
Praec.
a. annus :
CorpJP III p. 452 (a. 1519) : ad annum integrum et 1-em propinquiores poterint emptorem a praedictis bonis per ius proximitatis repellere.
StPPP III p. 30 : cum litteris significatorialibus archiepiscopi ... illum intra annum 1-em excommunicatum fore declarantis ad loci capitaneum accedat.
ArPrawn I p. 391 (a. 1542) : capitanei ... aegre ... contra nobiles censuras ultra annum 1-em sustinentes ... exequutionem faciunt.
Ita saepius. Simili sensu tempus:
APozn I p. 425 (a. 1469) : ipsum ab impeticione aliarum ... personarum ... evincere debent intra tempus 1-e.
b. coniugium, matrimonium [sim., item]cognatio ( KADŁUB. p. 39 ; WROCŁ. Epit. Concl. fol. I IIa) ;. c. decretum, mandatum, praeceptum sim. d. impedimentum :
KsgŁawKr p. 107 (a. 1374) : in quantum ... dominam Meczen 1-e non impediret impedimentum.
Ib. p. 161 (a. 1391) : de eadem inculpatione iustificatum statuere promiserat ... nisi 1-i impeditus impedimento fuisset.
Ita saepius. Simili sensu abs. pro subst. legale,, -is n.
KsgPrzem I p. 203 (a. 1431) : Bohunko liber est sententiatus, si mulier non docebit 1-e.
Glossae Pol.
KsgPrzem II p. 52 (a. 1448) : allegare ... impedimentum 1-e alias «pomoczna rzecz».
GLc p. 13 : «sządowa przecasza» 1-e impedimentum.
Ib. 1-e impedimentum «sprawyedlywa prze kaza» uel «przegabanye».
GLcerv p. 616 : 1-e impedimentum est iusta caussa, quae tribuit dilationem vt est infirmitas «sslussna przekaza abo wymowka».
Eodem sensu pl.
legalia,, -ium n.
AKapSąd I p. 5 (a. 1430) : pro expositis et retentis in 1-bus domini regis versus Conyn.
e. iustitia:
KodMp III p. 120 (a. 1358) : vt ea civitas ... per aduocatum vice regia 1-i iusticia gubernetur.
MATTH. OpTheol p. 99 : quod contractus sit licitus iustitia 1-i, morali vel divina.
STOB. Aret fol. F IIb : iusticiam 1-em conuenienter dictam esse vniuersalem propter eandem causam videlicet, quoniam vsum omnium virtutum continet, reliquam vero speciem iusticie, que in equitate reposita est, particularem.
Ita saepius. f. iudicium (praec. de iudicio bannito magno)
KodMp III p. 214 (a. 1368) : acta sunt sabatho die beate Agathe iudicio in 1-i siue magno.
Ib. IV p. 65 (a. 1399) : iudicium 1-e in ciuitate Sandomiriensi fuit bannitum et finaliter contestatum per ... provincialem aduocatum.
CracArt I p. 95 (a. 1435) : promittens ei illam domum resignare in proximo iudicio 1-i.
StPPP XII p. 83 (a. 1542) : iudicium bannitum 1-e seu magnum extitit celebratum feria secunda.
Ita saepius. Simili sensu iudicatus ( IurMas III p. 21, a. 1527) .
C. ius związany z prawem świeckim, świecki; ad ius saeculare pertinens, saeculare (opp .canonicum)
KodPol II p. 80 (a. 1268) : non obstantibus omnibus auxilijs iuris canonici et 1-is, per que presentis facti donatio ... ualeat impediri.
KodWp III p. 559 (a. 1385) : non obstante aliquo iure canonico vel I-i presens privilegium in suo vigore debet permanere.
CALLIM. Rhet. p. 115 : 1-e ius est, quod populi aut imperatoris auctoritate sancitum est.
II. sensu latiore
A. de rebus
1. taki, jak należy, odpowiedni, stosowny; iustus, aptus, conveniens.
N.
argentum niesfałszowany; i. q. non corruptum
CodSil X p. 182 (a. 1351) : boni seu 1-is argenti.
2. wierny, uczciwy, oddany; fidelis, sincerus, certus, rectus
KodPol II p. 753 (a. 1371) : ut ceteri exemplo ipsius 1-i ad nostra obsequia eo diligencius se exhibeant.
KodKKr II p. 88 (a. 1381) : consideratis fidelibus et 1-bus servicijs ... episcopi ... ei villam nostram ... damus.
DokMp VI p. 474 (a. 1402) : attenta industria et 1-i fidelitate Nicolai Bochne ... ipsi zuppas salis ... assignamus.
B. (de hominibus) godny zaufania, uczciwy, prawy, (stąd także) pełniący z polecenia sądu określoną funkcję w danej sprawie, tzw. prawidlnik; cui vulgo fides habetur, bonus, pius, honestus, (inde etiam) vir bonus, cui iudices in causis diiudicandis certa quaedam negotia peragenda deputabant
PommUrk III p. 401 (a. 1300) : concordauimus ... cum ... patre domino Dithmaro ... in virum vnum 1-em et discretum, videlicet in honorabilem dominum Hildebrandum Caminensis ecclesie prepositum, qui ex utraque parte metas terminorum distingweret.
DokListPł p. 47 (a. 1352) : venientes honorabiles et 1-es viri ... consules civitatis Thorun ... exhibuerunt quandam litteram.
Ib. p. 79 (a. 1383) : per strenuum et 1-em militem dominum Pasconem ... vexilliferum Varsouiensem.
Ita saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)