Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IURAMENTUM

Gramatyka
  • Formyiuramentum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. propr. ius iurandum, sacramentum (quo in iudicio aliquid probatur vel quo quis se aliquid facturum obstringit)
      • a. + iuramentum complere ( dare (inter se: (de-, re-) ferre (de-, re-) ponere dicere emittere exhibere explere facere
        • β.
        • γ.
        • δ.
      • a.
      • b.
      • c.
      • d.
      • e.
      • a.
      • b.
      • c.
      • d.
      • e.
    • 2. + denarius iuramenti pecunia a iurantibus in iudicio solvi solita
  • II. pactum (iure iurando firmatum), sponsio

Pełne hasło

IURAMENTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
  • O.
I.
1. propr. przysięga (jako środek dowodowy w postępowaniu sądowym lub jako uroczyste zobowiązanie się do czegoś); ius iurandum, sacramentum (quo in iudicio aliquid probatur vel quo quis se aliquid facturum obstringit). Glossae Pol.
AGZ XV p. 58 (a. 1466) : ad faciendum seu ad producendum id i-um alias «ku roszkazanyv y przewyedzyenyv przyszyagy».
GLb p. 54 : i-um promissorium «slyvb».
GLcerv p. 611 : i-um quod et iusiurandum et sacramentum dicitur «przysięga».
Locut. verbales sollemniores
a. iuramentum complere ( AGZ XI p. 200, a. 1442) , dare (inter se: MARTIN. OP. Marg. fol. c IIIb ; KodMp IV p. 261, a. 1431 ;et saepius), (de-, re-) ferre ( StPPP VIII p. 142, a. 1385 ; ib. VII p. 490, a. 1411 ; AGZ XVI p. 256, a. 1494 et saepius), (de-, re-) ponere ( DokKujDobrz p. 16, a. 1368 ; AGZ XV p. 459, a. 1470 et saepius), dicere ( Lites I p. 93, a. 1339) , emittere ( AKapSąd II p. 452, a. 1477) , exhibere ( KodMaz(K) p. 411, a. 1236 et saepius), explere ( CorpJP III p. 461, a. 1519) , facere ( KsgŁawKr p. 132, a. 1375 ;
KsgRachKr II p. 64, a. 1385 et saepius; in manibus alicuius:
AKapSąd III p. 170, a. 1513 ; per verba aliqua:
ArHist VI p. 139, a. 1514) , habere ( KsgMaz I p. 71, a. 1407 ; KodMp II p. 267, a. 1329 et saepius), iurare ( KsgRachKr II p. 32, a. 1371 ; KsgZPozn p. 2, a. 1400 et saepius; simili sensu sub iuramento: AnnMP p. 8, a. 1245 ; opp. periurare: PrPrz p. 85, a. 1411) , narrare ( JusPol p. 20, a. 1264 ; AGZ XII p. 156, a. 1447 ; seu praedicare: VL p. 337, a 1505) , parare ( KsgKaz p. 64, a. 1375 ; ib. p. 387, a. 1396 ;et saepius), patrare ( Lites II p. 148, a. 1413) , peragere (alicui: KsgPrzem I p. 190, a. 1430 ; Dogiel IV p. 178, a. 1470) , per(pro-)ducere ( StPPP I p. 273, a. 1377 ; AGZ XIV p. 317, a. 1451 et saepius), perficere ( ŁASKI ComPriv fol. 186a ) , porrigere ( AGZ XIV p. 281, a. 1449) , praesentare ( KsgŁawKr p. 90, a. 1372) , praestare ( KodWp II p. 25, a. 1290 ; Lites (Ch) I p. 10, a. 1320 et saepius; ad sacras scripturas: DokLub p. 178, a. 1408 ; simili sensu iuramenti praestitio: DokKKr I p. 207, a. 1395 et saepius), producere ( TPaw IV p. 775, a. 1400 ; ib. p. 102, a. 1403 ;et saepius), pronuntiare ( KsgGrWp II p. 147, a. 1398 ; KsgCzer p. 23, a. 1409 et saepius), reddere ( KsgPrzem I p. 123, a. 1423) , subire ( StPPP IV p. 21, a. 1320 et saepius).
Item
(medio) iuramento aliquid (af)firmare ( KodWp I p. 88, a. 1217 ; Lites II p. 235, a. 1239 ; ib. p. 255, a. 1289 ;et saepius), approbare ( KsgŁawKr p. 296, a. 1396) , declarare ( AKapSąd III p. 221, a. 1423) , deponere ( RotPozn p. 397, saec. XIV med.) , deferre ( ZabDziej II p. 14, a. 1482) , docere ( StPPP VIII p. 460, a. 1398) , se expurgare ( LiegnUB p. 16, a. 1301) , iurare ( StPPP VIII p. 232, a. 1388 et saepius), polliceri ( KodUJ IV p. 159, a. 1535) , respondere ( Lites II p. 235, a. 1238 ; AKapSąd II p. 844, a. 1525) , se stringere ( DŁUG. Hist. IV p. 387 ) , denique cum (medio) iuramento equitare ( StPPP VIII p. 697, a. 1399 et ib. p. 764 ) , praestare (super aliquo infra 1124, 43).
Opp.
iuramento aliquid evadere ( StPPP VIII p. 199, a. 1386 et saepius; item aliquem ib. p. 374, a. 1394 ; NieznHer p. 5, a. 1403 ; ;simili sensu per iuramentum: StPPP VIII p. 235, a. 1388) .
β. iuramentum alicui adiudicare ( CracArt II p. 523, a. 1529) , concedere ( KodMp III p. 107, a. 1356) , dare ( KodPol III p. 34, a. 1238) , indicere ( PP II p. 126, a. 1451 ; simili sensu iuramenti indictio: StPPP VIII p. 670, a. 1399) , ordinare ( SchlUrk II p. 414, a. 1289) , praefigere ( ZabDziej III p. 107, a. 1491) , proponere ( StPPP VIII p. 22, a. 1377), item aliquem ad iuramentum (ad)mittere ( AnnMP p. 39, saec. XIII ex.ex ; ArPrawn IV p. 331, saec. XIII med.med) ;.
γ. iuramentum ab aliquo capere ( ArSang V p. 293, a. 1537) , exigere ( MIECH. Chr. p. 253 ; Tom. XV p. 208, a. 1533) ;, recipere ( Lites I p. 93, a. 1339 ; KsgŁawKr p. 184, a. 1392) , sumere ( ArHist III p. 48, a. 1408) , suscipere ( WilkLub p. 1, a. 1408), item (at)temptare ( KsgGrWp I 93, a. 1390 et saepius).
δ. iuramentum alicui abolere ( CodEp III p. 320, a. 1481) , dimittere ( StPPP VIII p. 513, a. 1398 ; ib. p. 489, a. 1398), relaxare ( PP II p. 126, a. 1451 ; Dogiel V p. 154, a. 1480 et saepius), parcere ( StPPP VIII p. 660, a. 1399) , item a iuramento aliquem absolvere ( IurMas II p. 136, a. 1511 ; Tom. XV p. 16, a. 1533 et saepius), (a) de iuramento (liberum) dimittere ( StPPP VIII p. 478, a. 1398 ; ib. p. 608, a. 1398 ; ib. p. 513, a. 1398) ;.
Constr. indicatur qua de re
a. sq. gen.
Lites I p. 30 (a. 1320) : i-a fidelitatis, que cives de Gdanczk ... prestiterunt.
KodKKr I p. 177 (a. 1325) : plenam ... potestatem ... i-um calumpnie et de veritate dicendi.
StPPP II p. 766 (a. 1470) : in termino peremptorio ... prestare debuit j-a dilacionum, scilicet vere infirmitatis.
Ita saepe.
b. sq. de :
Lites (Ch) I p. 9 (a. 1320) : i-um de calumpnia seu malicia ac de veritate dicendum.
PrzywKr p. 16 (a. 1425) : homagium et de fidelitate i-um.
CodEp III p. 167 (a. 1472) : fecerunt i-um de pace tenenda.
Ita saepius.
c. sq. pro :
StPPP VIII p. 39 (a. 1381) : habet prestare i-um ... contra Clementem ... pro turpibus verbis.
Ib. p. 608 (a. 1398) : i-o pro XXX marcis et pro deletione contumacie.
RotKal p. 72 (a. 1401) : facere i-um pro 1 marca.
Ita saepius.
d. sq. super (c. acc. vel abl. )
StPPP II p. 124 (a. 1401) : super calumpnia j-um prestitit.
Ib. VII p. 490 (a. 1411) : detulit i-um decisorium super nouem marcis.
AKapSąd II p. 870 (a. 1423) : dominus officialis exegit solitum i-um a Paulo ... super non dando auxilio.
Ita saepius.
e. sq. enunt. obi. c. quod:
StPPP VIII p. 513 (a. 1398) : i-um faciet contra Jaschonem ... sic, quod etc.
Ita vulgo.
Item sq.
quia :
AGZ XIX p. 335 (a. 1462) : principales ... quia ... vere infirmabantur, prestabunt i-o.
Indicatur cui (adversus quem) iuramentum praestatur
a. sq. adversus :
ArPrawn X p. 41 (a. 1395) : datur terminus ... Petrassio ... ad iurandum triplex i-um adversus dominam Lubarctam.
b. sq. contra :
StPPP VIII p. 366 (a. 1394) : terminus i-i domino Jacussio ... contra ... episcopum ... pro apibus.
KsgKaz p. 387 (a. 1396) : Schuz habet parare duo i-a contra Mikolay.
StPPP VIII p. 513 (a. 1398) : i-um faciet contra Jaschonem.
Ita saepius.
c. sq. erga :
StPPP VIII p. 216 (a. 1387) : terminum pro i-o erga Paulum kmethonem.
KsgPrzem I p. 188 (a. 1430) : i-um debet facere erga Joannem.
KsgCzer p. 255 (a. 1421) : deponens j-um erga Joannem ... cum uno teste.
d. sq. post :
IurMas III p. 294 (a. 1448) : testes quilibet eorum seorsum post praeconem (i. praecone praedicente ) praestabunt i-a.
e. sq. super:
KsgGrWp II p. 147 (a. 1398) : Nemir pronuntiavit i-um super Nicolaum ... pro quatuor wlneribus.
OrtWp p. 9 (a. 1451) : famulus est propinquior super suo domino i-o prestare.
2. meton. przysiężne, tj. opłata uiszczana przy składaniu przysięgi; pecunia a iurantibus in iudicio solvi solita
KodMp II p. 267 (a. 1329) : omnia i-a ... aduocatus ... in perpetuum habebit et possidebit.
PomnLw I p. 104 (a. 1388) : Pharner iure acquisiuit, quod Kuncko ... nullas pecunias neque i-a imponere et in absentia ipsius potest acquirere.
DokMp I p. 338 (a. 1405) : scultetus habebit tercium denarium cuiuslibet iudicati totumque i-um ad ipsum derivabit.
Ita saepius. Eodem sensu denarius iuramenti ( DokKujDobrz p. 32, a. 1317 ; DokMp V p. 6, a. 1401 et saepius) Glossae Pol.
KodPol II p. 409 (a. 1425) : omnia i-a alias «przissasna» ex quibusdam causis ... per ipsum advocatum habenda (cf. DokMp VII p. 273, a. 1429; PP VI p. 74, a. 1432; FrKanc p. 26, a. 1439).
DokMp V p. 90 (a. 1409) : clerico ... hortum et solucionem i-orum alias «oprawne» incorporamus nunc et in evum.
II. umowa (potwierdzona przysięgą); pactum (iure iurando firmatum), sponsio
ZabDziej I p. 33 (a. 1419) : causas, quas agebat pro quibusdam i-is per ipsum contractis cum Petro.
MazZHerb p. 62 (a. 1467) : facias i-um cum eisdem, dominus habebit satis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)