Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSTINCTUS

Gramatyka
  • Formyinstinctus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -us
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • stimulus, impulsus, instigatio, inspiratio (in bonam vel in malam partem)
    • α.
    • β.

Pełne hasło

INSTINCTUS, -us m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • Ha.
  • N.
[ formae decl. II: abl. sg. MIECH. Chr. p. 33 : instincto suo suorumque astantium suasu. abl. pl. JAC. PAR. II p. 206 (a. 1426) : nature instinctis anima humana ... beatitudinem naturaliter affectat .]
pobudka, zachęta, namowa, natchnienie; stimulus, impulsus, instigatio, inspiratio (in bonam vel in malam partem).
Locut.
α. verbales instinctu afflari ( Tom. III p. 139, a. 1514) , duci ( ZabDziej III p. 242, a. 1493) , inflari (diabolico: ArPrawn I p. 19, saec. XV in.in) , vexari (diabolico: KodMaz(K) p. 447, a. 1239) .
β. nominales alicuius (praec. Dei) instinctu aliquid facere (saepe). Simili sensu ab (ed. ob) instinctu ( PommUrk II p. 177, a. 1267) , ex instinctu ( FormJ p. 93 ; ArHist V p. 27, a. 1408 ;et saepius. Cf. Th. VII 1,1984,57 sq.
N. glossam Pol.
RFil XXIII p. 305, saec. XV med.med : ex i-u «z nathnyenia»
), item ad instinctum ( PEREGR. fol. i IIIb ; DŁUG. Op. p. 236 ). ;
Praec. tamen
naturae sim.: instynkt, popęd, skłonność; impetus, studium, sensus
PP II p. 194 (a. 1454) : regem inspirat diuinitas et naturalis originalisque praestat i-us.
IurMas I p. 207 (a. 1462) : subditos nostros fauoribus ... prosequi ... naturali originalique i-u inclinamur.
DŁUG. LibBen III p. 473 : vir industrius et ad querendum plumbi metalla naturali i-u totus intentus.
Ita saepius. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 52 (saec. XV in.in) : naturalis i-us vulgariter «wnotrzne ponokane» vel «poruszene».
Item in textibus phil.
GŁOG. Anal. fol. Ib : animalia i-u et naturae impetu ... in suos fines diriguntur.
Id. Anim. fol. Q VIIIa : bruta ... non ... commouentur ab ymaginatis secundum rationem ymaginatorum, sed potius secundum i-um nature.
STOB. Parv. fol. A IVa : omne agens ... naturale ... agit per modum nature, hoc est ex i-u nature, vt ignis.
GIEŁCZ. fol. A Ib : quedam animantia a nature i-u gradum complectuntur.
Ita saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)