Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INICIO

Gramatyka
  • Formyinicio, iniacio, incio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -eci, -ectum
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1.
      • a. + aliquid iaciendo immittere,
      • b. + aliquem immittere, intrudere.
    • 2. + vincula funem (gulae: iugulum (sibi ipsis alicui iugum laqueum onus (humeris struem imponere, induere, i. q. exstruere
      • α. + in (contra) aliquem impetere, aggredi
      • β. + in (ad) aliquid praeter ius possessionem alicuius rei apprehendere.
    • 3. transl. i. q. iacere,
  • II. transl.
    • 1. obicere, afferre, excitare
      • α. ingerere, invitum accipere cogere
      • β. intentare, minitare:
    • 2. adiungere, addere (verbis vel scriptis)
    • 3. se ingerere
    • 4. + animum in aliquem mentem curam iram advertere,
      • a.
      • b.
      • c.
      • d.
      • e.
      • f.

Pełne hasło

INICIO s. INIACIO s. INCIO, -ere, -eci, -ectum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
[1. sg. ind. perf. act. iniecii:
PrPol p. 271 (a. 1393) : ego me non iniecii in hereditatem predictam violenter.
3. sg. ind. plp. act. ] inicerat:
Tom. XIV p. 256 (a. 1532) : quae res ... mihi animum tristem inicerat (nisi typothetae mendum subest, cf. tamen Th. [VII1,1611,44 sqq.).
3. sg. ind. perf. act. inicivit:
AGZ XIX p. 7 (a. 1469) : inicivit ... alia, que non pertinent ad ius terrestre.
abl. gerundii initiando:
ZabDziej III p. 198 (a. 1492) : manus suas in eam mulierem initiando violentas ... ipsam ... vulneravit.]
I. propr.
1.
a. aliquid wrzucać, wsypywać; iaciendo immittere, v. gr. semen.
N.
flammam podpalać; incendere.
Praec. in imagine
fomitem (colubrum) invidiae ( KADŁUB. p. 55 ; ib. p. 82 ) ;, facem luctuosam (in rem publicam e Cic. Har. resp. 45 DŁUG. Op. p. 82 ), item belli (guerrarum) seminarium ( ib. p. 85 ; id. Hist. IV p. 251 ) ;.
b. aliquem wrzucać, wtrącać; immittere, intrudere.
Praec.
vinculis (in vincula : VAdAnt p. 45,9 et saepius), item sensu latius transl. poenis ( COPERN. OpM p. 92 : quod conviciatorem ipsum poenis non i-cerimus; Gr.ού ποιναῖς έμειξάμεθα). Refl. rzucać się; se iacere, v. gr. fundo maris ( NIC. BŁ. Serm. II p. 372 ) , gurgiti ponti ( PrzMog p. 33 ).
N.
in (contra) aliquem i. q. aggredi, impetere
AKapSąd III p. 64 (a. 1494) : Sigismundus ... Mathiam ... publice diffamavit... se in ipsum multociens irruendo et i-ndo.
ARect I p. 476 (a. 1506) : si vnus contra alium se i-erit verbo siue alio quocunque actu ... decem marcas ... persoluere debebit.
Occ. simili sensu sq. de, cf. infra 624,31.
2. nakładać, wkładać, narzucać; imponere, induere, praec. vincula sim., item funem (gulae: DŁUG. Hist. I p. 559= II p. 332 ed. nov.), iugulum (sibi ipsis ib. IV p. 23 ) sim., item in imagine alicui iugum ( ib. III p. 472 ) , laqueum (e Vlg. 1 Cor. 7,35 MARTIN. OP. Serm. p. 430 nlb. et passim), onus (humeris : SACR. Elucid. fol. A IIa). Occ. struem ułożyć; i. q. exstruere
MIECH. Chr. p. 150 : milites ... omnes strues i-tas ... excusserunt.
N. locut.
manum (-us)
α. in (contra) aliquem podnosić na kogoś rękę, napadać, zaczepiać; impetere, aggredi (e Vlg. Marc. 14,46 et passim KodWp III p. 718, a. 1399 et vulgo). Additur violentas (sacrilegas: KodMp II p. 215, a. 1309 ; ArPrawn I p. 15, saec. XV in.in et passim). Simili sensu refl. , cf. et 48.
β. in (ad) aliquid wtargnąć, bezprawnie wejść w posiadanie; praeter ius possessionem alicuius rei apprehendere.
Praec.
in bona, hereditatem sim., item ad sanctuaria et vasa ecclesiarum ( DŁUG. Hist. V p. 222 ) , in sacra vasa ( ib. IV p. 399 ).
Simili sensu refl. cf. infra 624,
4 sqq. Occ. sensu diverso: przystąpić do czegoś, podjąć coś; aggredi, suscipere
JAC. PAR. I p. 90 : tuae petitionis seriem aggredior, manum i-ns in invisam materiam.
3. rzucać; i. q. iacere, v. gr. scabellum (in aliquem: AKapSąd II p. 358, a. 1471), item meton. oculos (in aliquem e Vlg. Gen. 39,7 MARTIN. OP. Serm. p. 163 nlb. et saepius), etiam sensu latius transl. alicui verba contumeliosa ( TPaw IV p. 228, a. 1410 et saepius), quaestionem ( DECIUS p. 41 ) .
II. transl.
1. wzbudzać, wywoływać, powodować; obicere, afferre, excitare, v. gr. metum, terrorem sim., suspicionem, consternationem, difficultatem sim., item dolum ( DŁUG. Hist. II p. 135= III p. 153, ed. nov.), infamiam ( ib. IV p. 475 ) , languorem ( ib. V p. 273 ).
N.
virus pestiferum (i. haeresim in Ecclesiam : SACR. Elucid. fol. A IIIa) , miseros dies (de senio : IANIC. p. 107, v. 34). Refl. et pass. nadarzać się, pojawiać; occurrere, oriri, v. gr. de peste (haeresis Tom. VI p. 295, a. 1523), item de recordatione ( GALL p. 60, 6). Occ. i. fere q.
α. narzucać; ingerere, invitum accipere cogere
DŁUG. Hist. I p. 103(= I p. 163 ed. nov.): Piast stupens et trepidus i-tae sibi consentit electioni.
β. grozić czymś; intentare, minitare:
id. Op. p. 432 : Iohannes de Brzezye electus dum sibi et suis exiliatio et bonorum occupatio ... per regem i-rentur, de iure electionis ... cedit.
2. dorzucić, dołączyć, dodać; adiungere, addere (verbis vel scriptis), v. gr. condicionem ( KodKrak p. 3, a. 1257 et saepius).
3. refl. wmieszać się, wtrącić się do czegoś; se ingerere, v. gr. in electiones Ecclesiae praelatorum ( ZABOR. Tract. p. 42 ), item in causam (coram iudice AGZ XIV p. 342, a. 1452 ; ib. XVI p. 82 , a. 1470).
Additur
medium ( KodWp I p. 144, a. 1234 et saepius).
Praec. iur. t. t.
violenter et abs. : bezprawnie wejść w posiadanie, bezprawnie zająć; praeter ius possessionem alicuius rei apprehendere
CodVit p. 1019 (a. 1416) : dum Cruci feri … ad ... gubernationem terre nostre concurrerent et se de ea i-issent.
TPaw VII p. 132 (a. 1419) : Crzeslaus ... debet predicte domine reddere agros, in quos se i-erat.
KodMp IV p. 219 (a. 1425) : in quam herediatem ... se i-ecit violenter nullo iure acquirendo.
Ita passim saec. XV, praec. in bona terrestria, hereditatem sim. Occ. in conductionem decimae ( AKapSąd 4II p. 166, a. 1449).
N. glossas Pol.
StPPP II p. 562 (a. 1447) : Petrus ... in bona hereditaria ... Iohannis ... non debet se i-re alias «wmathacz ssy» sub vadio quadringentarum marcarum.
Ib.
p. 743 (a. 1468) : tu te i-isti alias «wrzuczylyes szye (ed. zye)» et introligasti violenter in ipsius bona materna.
AGZ XVIII p. 218 (a. 1481) : tu te in ipsam aream i-ns, alias «wrzwczywszy szya», ipsam aream tenes.
4. kierować, zwracać; advertere, v. gr. animum (i. libidinem) in aliquem ( DŁUG. Op. p. 24 ) , mentem ( id. Hist. V p. 262 ), curam ( ib. p. 85, id. Op. p. 196 ), iram ( KodMaz(L) p. 124, a. 1397). Constr. ad I-II:
a. sq. dat.
b. sq. in c. acc.
AGZ XIV p. 342 (a. 1452) : Nicolaus ... i-ecit se in causam dicens etc.
c. sq. contra :
ZabDziej III p. 137 (a. 1491) : manus suas violentas contra clericum ... i-ecit.
Cf.
d. sq. de, cf.
KomKadł p. 237 : de tanta multitudine inimicorum cum ita paucis suis se i-isset.
e. sq. in c. acc.
f. sq. in c. abl.
ARect I p. 363 (a. 1494) : singuli ... in eodem Ioanne violentas manus i-erant ... inter quos Mathias ... eum baculo percussit.
Cf. Th. VII 1,1615,62 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)