Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INCIPIO

Gramatyka
  • Formyincipio, incipiens
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -cepi, -ceptum -ntis
Znaczenia
  • I. intrans.
    • A. aggredi, ordiri, incohare.
    • B.
      • 1. initium esse.
      • 2. initium capere, oriri
        • a.
          • α. refl.+ de limitibus
          • β. pass. refl.+ Th.
        • b.
  • II. trans.
    • 1. suscipere, aggredi, inchoare aliquid.
      • α. + causam (contentionem, querelam) litem inire (contestari)
      • β. + arma capere
    • 2. consequi, obtinere
  • III.
    • 1. ad aliquem de aliqua re referre
    • 2.

Pełne hasło

INCIPIO, -ere, -cepi, -ceptum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • N.
[formae perf. a themate incip derivatae
RHist XVIII p. 293 (a. 1260) : antequam Tartari inciperunt perlustrare silvas.
Ksg Czer p. 188 (a. 1418) : debent finire granicias ad finem, sicut inciperunt inter se.
Cf. etiam infra 8 et 18 sq. ]
I. intrans.
A. (de hominibus) zaczynać, rozpoczynać; aggredi, ordiri, incohare.
N.
a. unus in (super) alium zaczynać (na powrót) z kimś spory, waśnie itp. ; (denuo) alicui litem vel vim inferre
KsgGrWp II p. 123 (a. 1400) : non debent i-re unus in alium neque verbo neque alio lite, quod si aliquis ipsorum inciperit unus in alium et hic potest approbare cum honestis hominibus, tunc eqs.
KsgMaz I p. 107 (a. 1410) : quodsi aliqua pars super aliam modo bellicoso i-ret, eadem vadium tenebitur persolvere.
KsgPozn p. 92 (a. 1415) : quicunque eorum super alium i-ret verbo vel facto, tunc i-ns debet dare civitati X marcas.
AGZ XIV p. 248 (a. 1447) : si autem que parcium principaliter super reliquam inciperit et hoc monstraverit, extunc vadium ... fideiussores quilibet suum succumbat ad solvendum.
Simili sensu abs.
KsgMaz I p. 177 (a. 1415) : que pars ... i-iet (ed. incipet) illa pars eundem vadium tenebitur persolvere.
AGZ XIII p. 333 (a. 1460) : si que pars i-ret ... dictas tricentas marcas parti tenenti pacem ... solvet.
b. (in universitate studiorum) in aliqua re zaczynać wykłady; scholas incohare
KrMU p. 81 (a. 1425) : tribuo vobis omnibus ... licenciam in artibus, ut possitis i-re in eisdem pro magisterio consequendo.
ArLit I p. 81 (a. 1521) : do tibi licenciam i-ndi in theologia et magisterium in ea capiendi.
c. part. praes. incipiens,, -ntis adi. początkujący; rudis ac tiro in aliqua re
GŁOG. Alex. II fol. a Ib : i-ntium et iuniorum ... animi ... exercitari edocerique possent.
B. de rebus
1. stanowić początek; initium esse.
2. zaczynać się, brać (mieć) początek; initium capere, oriri
a.
de loco praec.
α. de limitibus ( KodWp I p. 262, a. 1251 ; KodPol II p. 631, a. 1289 et saepius). Simili sensu mediopass. vel refl.
DokSand p. 158 (a. 1411) : campus i-itur e fossato et currit usque ad pascua.
β. de initiis scriptorum
KodMp I p. 42 (a. 1251) : que in privilegio continentur ... quod i-it eqs.
NIC. POL. p. 44, v. 1 : i-it Antipocras.
StSyn III p. 8 : in constitucione que i-it: super cathedram.
Ita saepius. Cf. Th. VII 1,914,78 sqq. Simili sensu pass. vel refl.
ZabDziej I p. 31 (a. 1419) : i-itur et inceptum est registrum scabinorum.
Ztschr. LIX p. 106 (a. 1423) : sermones, qui i-unt se sic etc.
AGZ XIX p. 451 (a. 1478) : i-itur liber novus castrensis.
N. impers.
incipit
loco subst.
i. q. initium (opp. desinit)
BYSTRZ. ParvLog fol. U Ia : a propositione de i-it vel desinit, in qua aliqua determinatio postponitur illi verbo i-it vel desi nit.
b. de tempore et rebus, quae in tempore fiunt.
Constr. ad
A—B: a. abs. b. sq. abl.
N. sq. abl. gerundi
i
ArPrawn VIII p. 98 (a. 1407) : iudex presidens colloquio i-bat penam ... contra ipsum sentenciando.
c. sq. ab. d. sq. ad :
KsgŁawKr p. 134 (a. 1375) : Hano ... L marcas solvet ... ad festum beati Michaelis proxime preteritum (i. ab cf. supra I 166,5 sqq. ) i-ndo et sic censuando super domo aciali.
NIC. BŁ. Serm. I p. 379 : nihil eis proficit poena ad pręmium, sed potius i-it ad perpetuum supplicium (i. initium fit supplicii ).
e. sq. de :
StPPP VIII p. 786 (a. 1400) : i-it liber de anno Domini quadringentesimo.
APozn II p. 113 (a. 1482) : arendavimus cameram ferri... per decursum trium annorum ... de anno presenti i-ndo.
f. sq. ex supra 315,41. g. sq. in c. acc. supra 315,8. h . sq. in c. abl.
KodWp II p. 289 (a. 1311) : i-ent limites in valle paludis.
i. sq. inter se cf. supra 315,2. j. sq. per :
ExPhys fol. m Ib : bene verum est, quod mundus non incepit per generationem, incepit autem per creationem.
Cf. Th. VII 1,915,40. k. sq. post:
KsgŁawKr p. 95 (a. 1373) : recognovit se in LI marcis ... obligari... i-ndo post Floriani IIIIor tempora.
l. sq. sub :
StPPP IX p. 13 (a. 1416) : sub anno Domini i-it iudicium ... per burgrabium.
m. sq. adv. loci (in, infra, unde) vel temporis (exnunc).
II. trans.
1. zaczynać, podejmować coś, przystępować do czegoś, rozpoczynać coś, dawać czemuś początek; suscipere, aggredi, inchoare aliquid.
N.
α. causam (contentionem, querelam) wszczynać z kimś spór sądowy; litem inire (contestari)
StPPP VIII p. 121 (a. 1384) : Tomko ... penam XV contra Clementem ... pro eo, quod Clementem citauerat et idem Tomko incepit querulam.
AGZ XIII p. 290 (a. 1449) : ivit a iure i-ndo causam alias «wstąpiwszy ve prza».
ZabDziej III p. 25 (a. 1490) : ignoratur, quo fine contencio fuisset terminata, dicti Mathie inicio i-ta.
β. arma chwycić za broń; capere
KsgMaz I p. 145 (a. 1413) : qui ipsorum ... assensu ... arma i-ret, ille vadimonium prescriptum ... manebit.
Constr.
a. sq. acc. b. sq. inf.
2. otrzymać, osiągnąć, uzyskać coś; consequi, obtinere
AGZ XVIII p. 131 (a. 1476) : dum idem Adam infra non solutionem trecentarum marcarum de eisdem literis fuit necessarius, tunc sub caucione bona fideiussorie easdem literas i-re tenebitur suaque causa et negotio reformato ipse literas econtra ibidem reponere tenebitur.
III. singularia
1. zwrócić się do kogoś; ad aliquem de aliqua re referre
AGZ XVII p. 361 (a. 1499) : iudicium prout i-erat ad interrogandum ad do minum capitaneum.
Cf. supra I 93,15 sqq.
2. usu periphrastico vice verbi auxiliaris
UrkBBr p. 118 (a. 1284) : si qua prebenda in Romana curia vacaret, non ad nos sed ad collacionem domini pape i-ret pertinere (i.q. pertinebit ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)