Ogólne
Pełne hasło
Więcej

APUD

Gramatyka
  • Formyapud, aput
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana
Znaczenia
  • I. prope aliquid, non procul ab aliqua re
    • 2. ponitur loco prp
    • 4. de tempore: dum aliquid fit
      • a. per
      • b. ab (cf. ALL II 33)
  • I. in alicuius domo, inter familiares, in animo sim
    • 2. penes aliquem, coram aliquo (praec. de rebus publicis)
    • 3. sententia vel opinione alicuius
  • I. + emere, eximere, redimere, accommodare, appretiare, arrendare, convenire, contrahere (debita), 9 Arnoldus ... quinque mansos ... apud Thilonem I concivem Calissiensem ... emit . ab aliquo; post verba
    • 2.
      • a. + nec audeant accipere pecuniam aliquam apud ipsos. N ab aliquo (post verba accipiendi)
    • 3. + respectu alicuius, erga aliquem
      • b. ex (muliere)
      • c. penes aliquem, in potestate alicuius
      • d. propter aliquem
  • III. + Th. II Chron. : Democritus philosophus... apud Athenas profectus oculos sibi eruit. de directione: ad, in (usus ap. bonos auctores perrarus, recen-

Pełne hasło

APUD s. APUT prp. c. acc. [de regimine: c. dat. (vel abl. ?) cf.
  • Th.
11 336, 32 sqq.
PommUrk III p. 413 (a. 1300) : apud nobis dilectis in Christo abbatissam et conuentumetc.
StPPP VIII p. 165 (a. 1385) : pro duobus equis apud ipsis arrestatis.
AGZ XIII p. 152 (a. 1443) : recepit apud fratribus quindecim marcas.
DŁUG. LibBen III p. 104 : adhuc apud Parisiis agens. Accederet
KodWp V p. 466 (a. 1428) : apud nostre regie prudencie, nisi acc. excidisse suspicaremur. Prorsus obscurum
KsgKaz p. 292 (a. 1393) : item pro avena apud diu multis vicibus Benisch dedimus II mrc.; corruptela quaedam latere videtur.] I. apud aliquid
I. obok, koło, blisko, przy; prope aliquid, non procul ab aliqua re.
N. a. geom.
VITELO Opt. p. 351 : angulus
EBO , qui est apud punctum B, est acutus. Cf. ib. p. 452 . a. eccl. de sacerdotibus in ecclesia quadam munera gerentibus
KodWp III p. 60 (a. 1357) : cum iuxta sacrorum canonum instituta clerici beneficiati teneantur apud suas ecclesias residere.
DŁUG. Hist. I p. 279 : episcopus Albineus exactis apud ecclesiam Ploczensem annis sedecim.
AKapSąd III p. 51 (a. 1483) : Adamhabebit apud ecclesiam presbiteros idoneos ponere et locare.
2. na, w; ponitur loco prp. in c. abl. (usus in antiqua Latinitate minime ignotus, a bonis tamen auctoribus alienus).
N. a. iur. t. t. apud acta w dokumentach publicznych (zwł. w księgach sądowych); in litteris publicis (praec. in commentariis iudiciorum) ita—inde a
PreussUB I 1 , p. 198 (a. 1252) : factum et causa facti conscribitur aput acta — [vulgo.omnes (sed cf. infra 673,40 sqq.].)
Simili sensu
DŁUG. Hist. I p. 146 : apud Bohemorum annalia reperi. b.
KodWp III p. 585 (a. 1386) : non debent ... abbatem et conventum ... pro iam dicta hereditate ... impedire, sed apud silencium inpermanere.
DŁUG. Op. p. 107 : usque in diem mortis nullius rupturae aut deformitatis signum apud oculos eius, qui oculis aeger fuerat,] apparuit. [Id. Hist. V
p. 648 : cum apud Pyotrkoviensem diaetam tribus hebdomadis nequicquam fuisset immoratum (cf.
^PommUrk II p. 573, a. 1285 : apud dictum colloquium), c. geom.
VITELO Opt. p. 81 : refringitur ergo lux apud conuexam superficiem spherae uitreae.
Ib. p. 412 : et tunc reflectitur lux apud concauam superficiem uitri.
Ita saepius, d. po czasownikach znaczących:'pozostać,zachować 9 wyraża przedmiot (przy czymś); post verba permanere, conservare, manutenere significat: in possessione alicuius rei
PommUrk II p. 508 (a. 1283) : civitatem Stargard et inhabitatores ejus faciemus apud omnem justitiam, libertatem atque gratiam permanere (cf.
ib. p. 536 , a. 1284 ; ib. III p. 243, a. 1295) .
Ib. IV p. 147 (a. 1304) : aput distinctionem suarum metarum sive terminorum permaneant pacifice et quiete.
Ztschr. XIV p. 175 (a. 1484) : ordinationem, qua ... civitas apud iura sua firmius posset conservari.
SSrSil XIV p. 95 (a. 1485) : nos aput tenorem privilegiorum ... nostrorum manuteneri. 3
'co się tyczy; quod attinet ad
StPPP VIII p. 269 (a. 1388) : Jacussius tenetur istam pecuniam et est apud ipsam arestatus.
RHist XXIX p. 503 (a. 1453) : quibus ... propter gravitatem rerum ... nec expedicionem dare nec aput alias quascunque res vacare potuimus.
Tom. XIV p. 395 (a. 1532) : item nemini debet fieri gratia sive dimissio thelonei, nec apud boves propriae educationis nobilium nec etiam familiae apud boves mercatorum ac circa alias quascunque merces, sed a talibus theloneum integre solvatur.
4. o czasie: przy czymś, w chwili czegoś; de tempore: dum aliquid fit
VITELO Persp. p. 145 : visus] cognoscet formam universalem, quam comprehendit in illa re uisa apud comprehensionem formae in anima. [Et paulo infra] est enim cognitio comprehensio consimilitudinis duarum formarum, scilicet formae, quam comprehendit uisus apud cognitio 5 10 15 20 25 I 30 35 40 45 50 55 nem, et formae quiescentis in anima, prius comprehensae.
Ib. p. 148 : uisio non completur nisi apud peruentum formarum uisibilium ad animam.
Ib. p. 165 : locus rei uisae comprehenditur ex situ ipsius uisus et ex situ ipsius rei uisae apud uisionem. 5. singularia
a. przez,poprzez;per
DŁUG. Hist. IV p. 146 : rex Cracovia egressus apud castra oppidaque sua et curias videlicet Novam Civitatem ... transitum faciens... uno milliari a Rubyeschow cum Alexandro ... personalem tenuit conventum,
b. od; ab (cf. ALL II 33)
DŁUG. Hist. IV p. 172 : virilibus ... apud occisorum cadavera amputatis, ea in ora eorum deponunt. I. apud aliquem A.
I. u kogoś (tj. w jego otoczeniu, w jego domu, w jego myślach itp.); in alicuius domo, inter familiares, in animo sim.
N. a. apud aures alicuius cum verbis dicendi
DŁUG. Hist. I p. 461 : apud aures sociorum in clandestino sed aperte profiteri coepit etc. (cf.
ib.II p. 204 , III p. 313 , IV p. 59 , V p. 489 ). Id. Op. p. 7 : praeconem aliquem spero accessurum, qui ... illius clarissima facinora apud aures singulorum suavitate eloquii diffundat. Immo apud oculos:
DŁUG. Op. p. 19 : pudicam et religiosam agerent vitam apud oculos Divinae maiestatis. b. apud manus
w czyimś posiadaniu; in possessione alicuius
LhnUrk I p. 42 (a. 1491) : civitas ipsa et simul etiam castrum pretactum apud alienas manus fore prohibentur (cf.
Dogiel I p. 80, a. 1491) .
Tom. XIV p. 848 (a. 1532) : castella et fortalicia...apud manus illorum ... remaneant relinquanturque.
Cf. etiam Dogiel I p. 145 (a. 1540) . a. apud sanctum N. przy kościele św.
N. ; apud sancti N. ecclesiam; v. gr. datum Rome apud sanctum Petrum ( *KodPol I p. 11, a. 1155 ; ♦ KodMp I p. 12, a. 1207) .
2. przed kimś, wobec kogoś (zwł. w różnych okolicznościach życia publicznego); penes aliquem, coram aliquo (praec. de rebus publicis).
N. apud acta przed sądem; coram iudicio (sed cf. supra 672,4sqq.
KodUJ II p. 183 (a. 1456) : personaliter coram nobis et apud acta nostra constituti.
Cf.
ib. p. 138 (a. 1452) : debebit solutio esse apud libros seu acta nostra.
AKapSąd I p. 26 (a. 1466) : apud acta obligavit se soluturum.
Ita saepius. Eodem sensu
DŁUG. Op. p. 34 : respondere apud tribunalia regia.
ArPrawn VII p. LXVI (a. 1566) : mos antiquus exercendorum iudiciorum apud subsellia dominorum palatinorum.
3. czyimś zdaniem, w czyimś przekonaniu, mniemaniu; sententia vel opinione alicuius. B.
I. u kogoś (po słowach znaczących 'kupić, wynająć3 itp.); ab aliquo; post verba emere, eximere, redimere, accommodare, appretiare, arrendare, convenire, contrahere (debita), id quod,nisi vehe- menter fallimur, ex Pol. 'kupić, wynająć u kogoś 9 imitatione expressum est KodWp II p. 9 (a. 1288) ; Arnoldus ... quinque mansos ... apud Thilonem I concivem Calissiensem ... emit .
KodKKr I p. 146 j (a. 1306) : episcopum ... triginta iugera ... apud Myroslaum ... pro octo marcis ... emisse.
KodWp I p. 193 (a. 1365) : advocaciam nostram ... quam apud pueros... emimus.
KH LI p. 714 (a. 1365) : sculteciam emerant ... apud relictam Ulmani.
Ita saepissime v. gr. KsgŁawKr p. 11 (a. 1366) ; StPPP VIII p. 328 (a. 1389) ; RachJag p. 16 (a. 1384) ; StPPP II p. 118 (a. 1401) ; AKap Sąd III p. 222 (a. 1423) ; ib. p. 21 (a. 1466) ; ib. p. 189 (a. 1516) .
StPPP VIII p. 198 (a. 1386) : pro vestimentis, quod exemit cum tribus marcis ... apud Iudeos.
Ib. p. 441 (a. 1398) : partem hereditatis... apud eam in dote exemit.
Ib. p. 257 (a. 1388) : kmethones aput eundem redimere habet.
AKapSąd III p. 140 (a. 1509) : apud Nicolaum Throyan XII sexagenas accommodaverat.
DŁUG. LibBen II p. 435 : quilibet cmetho tenetur solvere plebano mediam marcam de fluvio Nida, quem appretiant apud eum.
AKap Sąd I p. 172 (a. 1513) : apud capitulum ad annum hunc arenda verat.
StPPP VIII p. 560 (a. 1398) : debita ... apud diversos homines... contraxisse.
Ib. p. 631 (a. 1399) : partem hereditatis apud ... Petrassium pro duobus marcis ad annuam pensionem conuenit.
AKapSąd III p. 341 (a. 1522) : ortum pretio apud burgrabium convenit.
2.
a. od kogoś; ab aliquo (post verba accipiendi)
KodPol I p. 162 (a. 1299) : nec apud prolocutores ... aliquis ... pecuniam ... audeat extorquere vel accipere.
Cf. paulo infra nec audeant accipere pecuniam aliquam apud ipsos.
StPPP VIII p. 34 (a. 1391) : pecora ... recepit apud Clementem.
Ib. p. 54 (a. 1382) : pro pecunia apud Iudeos recepta super hereditatem meam.
TPaw III p. 410 (a. 1398) : ideo nos Stephanus Kath et Dobek camerarius dni ducis recepimus aput Ubislaum memoriale.
Ita saec. XV saepe. . Immo
saec. XVIAKapSąd III p. 171 (a. 1513) : XIV sexagenas... receptas apud villicum in Vyczyewo.
Cf. praeterea
StPPP VIII p. 205 (a. 1387) : prius apud Johannem Nakandam susceperat, quam apud Spitkonem palatinum.
CodSil IV p. 5 (a. 1306) : pecuniam se apud ... Wilhelmum integraliter percepisse.
StPPP VIII p. 442 (a. 1398) : XL marcas ... apud Sbischconem ... mutuo concessit (i. c. accepit, cf.
ib.
p. 461, a. 1398 : nonaginta marcas apud Stogneum).
N .
PP III p. 108 (a. 1443) : Johannes, qui duxit vxorem apud dominum Herman.
Item post verba petendi vel impetrandi
DŁUG. Hist. IV p. 21 : non me illam pacem] reor nisi armis et ferro apud superba et fastidiosa pectora consecuturum.
AKapSąd III p. 271 (a. 1500) : nichil possunt apud Dominum impetrare sancti.
Ib. p. 264 (a. 1499) : non petita licencia apud ordinarium.
Ib. p. 113 (a. 1506) : tu me sciens plebanum vivum peciisti ... praebendam] apud Iacobum Glynka capitaneum Visnensern. b. [przez ko-
goś; ab aliquo (post verba trans, pass. usurpata)
ArPrawn IV p. 202 (a. 1347) : omnis scurilitas verborum vel turpiloquium ... apud virtuosos homines non immerito debent evitari (cf.
ib. p. 137 , 247, 301, 378; ib.II p. 240, 367, 426) .
KomKadł p. 574 : Venceslaus ... principatum Cracoviensem sibi resignari apud eundem Przemislaum dolose disposuit.
ADAM p. 318 : neque tibi status tuus licentiose eo frui concedit, quod apud naturam et iura Dei vetitum est.
3. przed kimś,w stosunku do kogoś; respectu alicuius, erga aliquem
MARTIN. OP. Marg. fol. 103b : votum cum deliberatione factum, siue voce exprimatur siue non, apud Deum obligat (cf.
CALLIM. Hist. p. 132 : quantum piaculi apud Deum contrahemus).
ChrPol p. 458 : requisivit fratrem,] cur hec facere sibi placuit, cum tamen nunquam demeruerit apud eum ([cf.
KsgPrzem I p. 170, a. 1428 : qui apud me bene meruit.
PP II p. 177, a. 1453 : meritis ... quibus nobilis Iohannes ... aput magestatem nostram ... promeretur).
*BreslUB p. 166 (a. 1347) : apud omnes fiat equalis iusticia secundum merita et demerita personarum. Saepissime iur.
StPPP VIII p. 52 (a. 1381) : pro eadem pecunia dictus Adam Janiconem intercessit apud fratrem suum.
Ib. p. 249 (a. 1388) : Nicolaum... Zauissius... debet liberare de XI marcis... apud relictam Christini.
Ib. p. 258 (a. 1388) : obligacionem tenere habet aput maritum suum.
Ib. p. 291 (a. 1388) : Clemens... debet liberare ab omni dampno Sulislaum ... apud Canaan filium Lewconis (cf.
ib. p. 311 ).
Ib. p. 528 (a. 1398) : fideiussoriam ... pro se fieri ... per Petrum ... apud Hosmanum.
Ib. p. 570 (a. 1398) : fideiussores pro domino Jacussio ... tunicam ... concesserunt (i. e.fideiusserunt ) apud Hosman Iudeum.
Ib. p. 713 (a. 1399) : predictum Jaschconem apud Iudeos ... expedire se astrinxit (cf.
ib. p. 754, a. 1399 : Friczonem apud Adamplebanum;
ib. p. 631, a. 1399 : se de omni suo debito ... apud eum;
ib. p. 897 ,
a. 1400 : Wirchoslaum ... de debito ... apud Petrum).
Tom. I p. 17 (a. 1507) : volens suspicionem ambitus sui apud ipsum Sigismundum contegere.
Ib. p. 178 (a. 1511) : quam iniuriam] tamen celandam apud ill. vram non putavimus ([cf.
ib. XIV p. 557, a. 1532 : celatum apud omnes).
Ib. V p. 393 (a. 1522) : nobis apud mtem vram nil est dissimulandum, 4. Singularia] a. [na kimś;]j [in aliquo
StPPP VIII p. 276 (a. 1388) : XII wlnera viderunt apud Petrum ... quem wlnerauit wlodarius.
AKapSąd III p. 187 (a. 1516) : vidit vulnera apud Albertum.
Cf. sq.
b. z; ex (muliere)
*PommUrk VI p. 2 (a. 1321) : filias Westerholt apud suam uxorem ultimam procreatas.
PrPol p. 26 (a. 1409) : Swadsba dixit Petrassium esse ignobilem rusticum et filium sacerdotis et quod sacerdos eum fecisset apud illegitimam.
c. w czyichś rękach,zakresie działania;penes aliquem, in potestate alicuius
DŁUG. LibBen I p. 605 : cura ... animarum ... hactenus apud praepositum consistebat,
d. obok kogoś,w pobliżu; propter aliquem
PEREGR. fol. 139a : demones volant apud nos sicut apes.
DŁUG. Hist. V p. 450 : apud illos praeterfluebat Wisla flumen.
Simili sensu transl.
PommUrk VI p. 419 (a. 1309) : apud ipsum in śuis necessitatibus permanendo pro posse suo.
III. na oznaczenie kierunku: do; de directione: ad, in (usus ap. bonos auctores perrarus, recen- tioribus,Christianis praecipue sollemnior ,cf. Th. II 344,44 sqq. )' MARTIN. OP. Chron. p. 45 : Democritus philosophus... apud Athenas profectus oculos sibi eruit.
Ib. p. 313 : sedem imperialem ... Constantinus Magnus a Roma apud Constantinopolim transtulit.
CodVit p. 837 (a. 1429) : apud Sedem Apostolicam certos articulos contra nos conscriptos destinavit.
KodUJ II p. 63 (a. 1446) : citato per certum executorem apud acta huiusmodi causae ... domino Gregorio.
DŁUG. Hist. * V p. 455 : novaque gravedo et molestia apud Rudolphi legati et aliorum, pacem summopere optantium, pectus incessit.
Tom. I p. 128 (a. 1510) : reversi sunt apud nos ... nuncii nostri ab imperatore.
Ib. XIII p. 319 (a. 1531) : si apud dominum a Grandvella venire tibi contingat.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)