Ogólne
Pełne hasło
Więcej

QUINTUS

Gramatyka
  • Formyquintus, quinta
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um -ae
  • Część mowyprzymiotnikprzymiotnikrzeczownikprzysłówek
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • piąty
    • 1.
      • a. + quintus decimus (quintusdecimus) piętnasty
      • b. + quintus dimidius (quintusdimidius), quintus medius (quintusmedius, medius quintus) półpięta cztery i pół
      • c. + nudius quintus przed czterema dniami
    • 2.
      • a. + quintus casus
      • b.
        • α. tzw. piąty, najdoskonalszy żywioł (według Arystotelesa)
        • β. spirytus
      • c.
      • d. + feria quinta czwartek
      • e.
      • f. + quinta potestas syllogismi piąta spośród sześciu właściwości sylogizmu
      • g. + tonus:
    • 3. + quinti anni est alicuius rei minęło pięć lat od czegoś
    • II. jedna piąta (całości)
      • 1. + piąta część dochodów płacona papieżowi przez duchownych
      • 2. med. med. gorączka powracająca co pięć dni
      • 3. mus. mus. mus. t.t. interwał muzyczny, tzw. kwinta
    • III. + quinto po piąte

Pełne hasło

QUINTUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • W.
  • H.
adi.
piąty; qui quartum sequitur. Notabiliora quaedam:
1. iuncturae potiores
a. quintus decimus (quintusdecimus) piętnasty; quindecimus.
b. quintus dimidius (quintusdimidius), quintus medius (quintusmedius, medius quintus) e Pol. półpięta cztery i pół; quattuor et semis
PomnLw I p. 63 (a. 1386) : de obligacione ... q-i dimidii lapidis crudi serici
(ita saepius).
DokPaul I p. 54 (a. 1388) : allodium ... cum q-o medio mansis et quatuordecim ortulanis
(ita saepius).
c. nudius quintus przed czterema dniami; ante quattuor dies.
2. praec. dicitur
a. quintus casus (sc. vocativus)
MassaGr v. 35 : ‘o’ ... excipias, quo q-um regere debes.
Ib. v. 40 : dat personalis q-us casum sibi quartum etc.
b. quinta essentia
α. tzw. piąty, najdoskonalszy żywioł (według Arystotelesa); (secundum Aristotelem) rerum principium perfectis simum (post quattuor elementa, quae sunt aer, ignis, aqua, terra)
HESSE Matth. II p. 21 : stellarum substantia est materia caelestis et q-ae essentiae.
ADAM p. 280 : amplectetur corpus spiritum et spiritus penetrabit in corpus ... et resultabit ex eis una substantia temperatissima, penetrativa, ingressiva, alterativa ... in quam substantiam ... sive ... essentiam q-am, non habebit peramplius aliquod elementorum impressionem.
β. spirytus; liquor acrior, cf. supra III 1202
c. quintus dies.
d. feria quinta czwartek; dies Iovis. Glossa Pol.
RotKal p. 443 (a. 1427) : feria q-a ... «we czwartek».
e. quinta pars.
f. quinta potestas syllogismi piąta spośród sześciu właściwości sylogizmu; sc. inter sex syllogismorum potestates (cf. supra 849, 32 sqq.
BYSTRZ. AnalPr fol. m Ia : philosophus determinat de q-a potestate syllogismorum, que est syllogisare per impossibile (cf. supra 849, 32 sqq. ).
WROCŁ. Dial. fol. H Ia : q-a potestas syllogismi est per impossibile silogisare.
g. tonus:
SZYDL. p. 46 : de numero tonorum imparium, qui sunt quatuor: scilicet primus, tercius, q-us et septimus.
Ib. p. 47 : q-us tonus vocatur Lidius.
Ita saepius.
3. locut. quinti anni est alicuius rei minęło pięć lat od czegoś; quinque anni ab aliqua re praeterierunt
KsgGrWp II p. 306 (a. 1399) : dixit Vissach q-i quod anni sit istius empcionis, que domina respondit: sunt decem anni.
II. subst. quinta,, -ae f. jedna piąta (całości); una ex quinque alicuius rei partibus. Praec.
1. piąta część dochodów płacona papieżowi przez duchownych; quinta pars redituum papae a clero solvi solita
MPH II p. 805 (a. 1248) : Godefredus legatus papae q-am exegit a clero de redditibus ecclesiarum [(cf.] DŁUG. in CatEpCr p. 173).
2. med. gorączka powracająca co pięć dni; febris quae quinto quoque die contingit
THOM. Med. p. 461 : michi retulit ... quidam se vidisse nonam et nos q-am multociens vidimus.
Cf. QUINTANUS.
3. mus. t.t. interwał muzyczny, tzw. kwinta; intervallum mus. , quod diapente vocatur
SZYDL. p. 31 : dyapente ... est saltus de una voce in q-am dulciter et iocunde sonans ... quasi modus faciens saltum ab una voce in q-am, nam a qualibet voce in q-am saliendo iit dyapenthe.
Ib. p. 34 : si ... fit in q-a, illa resonancia semper est dulcis et vocatur Greco nomine dyapenthe.
Ita saepissime.
III. adv. quinto po piąte; quinto loco.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)