Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROROGO

Gramatyka
  • Formyprorogo, prorrogo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • 1. przedłużać, przeciągać, czynić dłuższym
    • 1. pass. rozchodzić się, rozprzestrzeniać
    • 2. + ad (in, super) aliquem prorogare iurisdictionem (statutum) rozciągać na kogoś działanie iurysdykcji (statutu)
    • 3. opóźniać, spóźniać
  • II. odkładać, przekładać, odraczać, przesuwać na później
  • III.
    • 1. + (aliquem) przepraszać, przejednywać, prosić o wybaczenie
    • 2. + (aliquid) przepraszać za coś, odwoływać coś

Pełne hasło

PROROGO s. PRORROGO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • N.
  • A.
I.
1. przedłużać, przeciągać, czynić dłuższym; prolongare, producere, proferre, extendere.
Praec.
1. pass. rozchodzić się, rozprzestrzeniać; propagari, dilatari
UrkBBr p. 141 (a. 1285) : ne exemplum mortiferum in vicinas ecclesias p-etur.
*CodVit p. 1057 (a. 1417) : pro nominis p-nda gloria.
2. in locut. ad (in, super) aliquem prorogare iurisdictionem (statutum) rozciągać na kogoś działanie iurysdykcji (statutu); i.q. proferre, propagare
ArPrawn IV p. 13 (saec. XIV med.med) : hoc statutum ... ad ipsos et ad iudices eorum generales extendimus et p-amus.
MPVat II p. 60 (a. 1352) : super nos ac successores nostros ... iurisdicionem et censuram ecclesiasticam tenore presencium p-ntes.
ArPrawn I p. 9 (a. fere 1400) : non intendit ... aliquam iurisdiccionem in vos p-re.
3. opóźniać, spóźniać; serum facere, tardare
Concl. p. 208 (a. 1536) : tempus iam fuit dudum p-tum, et... non suffecisset pro perficienda ... electione; proinde electio illa suspensa est ad aliud tempus.
Constr. ad I:
a. sq. abl. b. sq. ad:
DŁUG. Hist. V p. 99 : lapso mense Augusto gratia anni iubilaei ... ad primam diem Januarii p-ta est.
WAPOW. in
Tom. VIII p. 173 (a. 1526) : Boleslaus ... usque ad ripam Borysthenis fines imperii sui p-vit.
DokListPł II p. 336 (a. 1550) : de p-ndis et ampliandis finibus cimiterii ad proportionem sacellorum.
c. sq. in c. acc.
II. odkładać, przekładać, odraczać, przesuwać na później; procrastinare, prodicere, proferre.
Praec. iur.
terminum et abs. przesunąć termin rozprawy sądowej, odroczyć sprawę na inny termin; diem iudicii postponere, causam in aliud tempus proferre
Lites I p. 35 (a. 1320) : terminum, qui fuit assignatus partibus ... p-etis.
ArPrawn IV p. 18 (saec. XIV med.) : terminus trium septimanarum per iudicem ... assignatur alias ... in crastino terminus p-etur.
Ita vulgo.
N.
sororem sexagenas i.q. sexagenas sorori solvendas
KsgCzer p. 69 (a. 1415) : Stanislaus sororem suam p-vit sedecim sexagenas ... ad festum sancti Nicolai.
Glossae Pol.
PrPol p. 352 (a. 1386) : terminus fuit p-tus «rozkladan» ex parte Andree (ita saepius ).
KsgMaz III p. 157 (a. 1435) : terminos p-verunt inter se alias «rosianly».
AGZ XIV p. 116 (a. 1443) : non debite 3um terminum p-vit, alias «roszloszyl nyepravye».
Ib. XIX p. 501 (a. 1457) : terminum ad festum s. Johannis Baptistae p-vit alias «popusczyl» solucioni quinquaginta marcarum.
KsgŁawWar p. 207 (a. 1483) : p-vit alias «othkladala sobye rokv» infirmitate (ita saepius ).
Constr.
a. sq. dat.
α. personae
RotKon p. 287 (a. 1397) : Johannes ... p-vit sibi terminum testibus cum infirmitate per vicarium ... ita quod ipsum procuravit.
AKapSąd I p. 1 (a. 1428) : canonici ... plebano terminum ad expurgandum se ... p-verunt.
Ita saepius.
β. rei, cf. et
ZabDziej II p. 191 (a. 1484) : dominus p-vit solucioni ... pecuniarum ad feriam terciam proximam.
b. sq. abl.
StPPP VIII p. 286 (a. 1388) : terminum post s. Martinum nulla disposicione p-re.
ArPrawn X p. 38 (a. 1394) : procurator ... in termino peremptorio simplici infirmitate p-vit per nuncium.
Ita saepe.
c. sq. ad.
d. sq. cum, cf.
e. sq. de:
StPPP VIII p. 206 (a. 1387) : habet ... p-re de visione.
KsgŁawKaz p. 12 (a. 1407) : Nicolaus ... de sua voluntate beneplacita p-vit terminum ad proximum annum.
f. sq. ex:
Tom. XIV p. 49 (a. 1532) : si quis ... ex ignorantia iurisdictionem capitanei p-verit.
ArHist X p. 242 (a. 1558) : capitulum generale ... ex officio ... distulit et p-vit sub censuris ecclesiasticis.
g. sq. in c. acc.
StPPP VIII p. 310 (a. 1389) : omnes termini ... in crastinum p-antur.
DŁUG. Hist. III p. 446 (= VI p. 138 ed.nov.) : ut adventus ... in festum Pentecostes p-retur.
h. sq. in c. abl. , cf. et
ArHist VIII p. 467 (a. 1408) : terminus p-atur in Szadek.
i. sq. infra:
StPPP VIII p. 764 (a. 1399) : termini p-antur infra duas septimanas.
KodPol II p. 475 (a. 1432) : terminum ... p-amus per presentes infra hinc et festum ... apostolorum.
k. sq. inter, cf.
l. sq. per, cf. et saepius.
m. sq. post:
KodWp IX p. 96 (a. 1427) : terminos ... differatis et p-atis post primum ingressum.
DecrICC II p. 348 (a. 1508) : partibus post conductum Pasce ius terminum p-vit sub vigore diei ulterioris.
n. sq. sub, cf. et 24.
o. sq. super c. acc.
DecrICC I p. 63 (a. 1458) : causam ... p-re super crastinum diem.
p. sq. ultra:
KsgCzer p. 67 (a. 1415) : procurator rotham ... Katherine non dedit, sed p-uit ultra.
q. sq. inf.
PETR. GRUD. p. 48, v. 41 : cur p-atis scisma hoc rescindere?
r. sq. enunt. obi. c. quod, cf. et
KsgGrWp I p. 288 (a. 1398) : terminus fuit p-tus «roszkladan» ex parte Robaczinsky, quod fuisset infirmus.
III. fungitur vice vocis perrogandi
1. (aliquem) przepraszać, przejednywać, prosić o wybaczenie; conciliare, ad concordiam ineundam adducere, veniam petere, deprecari
TPaw IV p. 400 (a. 1419) : obligauit se p-re dominum judicem pro duplici pena «nestane» et si non p-bit, tunc Vasilonem debet introligare in unum kmetonem.
AKapSąd II p. 81 (a. 1430) : Fabianus ... Michaelem p-vit, ut sibi ... dimittat offensam.
ZabDziej II p. 183 (a. 1484) : fecerunt composicionem et amicabilem concordiam ... quod imprimis mutuo reconciliati sunt et se p-verunt.
DecrICC II p. 259 (a. 1500) : pars adversa cum probis duobus viris coram iudicio vestro p-re debet, dicens: bone vir, parce verbis illis malis etc.
2. (aliquid) przepraszać za coś, odwoływać coś; deprecari, revocare
ZabDziej II p. 239 (a. 1485) : placando dignitatem domini, quam laxatis labiis offenderat ... p-vit infamiam dignitatis sue.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)