- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- A.
- N.
- O.
I.
adv.
dla tego, z tego powodu;
quam ob rem, propterea
TPaw IV p. 109 (a. 1405) : concordati sunt et p-r domina mansit culpam tres marcas.Fortasse huc quoque pertinent:
KodWp IX p. 19 (a. 1426) : quam decimam et nos p-r nomine ecclesie in Antiqua Gostina adiudicamus.
DecrICC II p. 366 (a. 1510) : nec p-r est in liga actoris.
II.
prp. c. acc.
[
1.
de regimine
a.
sq.
gen.
(ut iam
ap.
antiquos,
cf.
Th . s.
v.)
MARTIN. OP. Chr. p. 319 : propter muliebris sexus.
KodMp III p. 249 (a. 1371) : propter incurabilis infirmitatis.
TPaw IV p. 144 (a. 1407) : terminus ... propter exaracionis prati.
StPPP II p. 643 (a. 1457) : propter guerrarum in terra inualescencium.
DŁUG. LibBen II p. 88 (additamentum saec. XVI) : propter pacis ecclesiae.
b.
sq.
abl.
KodWp III p. 362 (a. 1385) : propter violento peccorum raptu ... per ipsum facto.
RotKość p. 74 (a. 1397) : testes sunt contra Camenskemu propter equis.
c.
sq.
inf.
MATTH. Lect. I p. 78, 31 : propter admirari coeperunt antiqui philosophari.
KomEkon p. 142, 37 (a. 1416) : talis communicacio est propter generare et prolem educare.
HESSE Matth. II p. 231 : utrum propter sequi Christum ... sit pater relinquendus.
Ib. IV p. 307 : praedicatores ... signa praedicant... propter replere bursam eorum.
Ib. III A p. 119, 36: propter esse exauditum apud Deum.
GŁOG. Don. fol. 7b : sunt... artes mechanice invente propter tollere defectus corporis.
Id. Phys. fol. b 2b: fecit... natura ... pedicas in pedibus propter repellere nocumenta pedum.
2.
de positione: interdum (ap.
poetas
saec. XVI) postponitur pronomini.
3.
de iuncturis: per abundantiam adiungitur
alteri
prp.
TPaw IV p. 88 (a. 1402) : propter ob hanc causam veniens ad iudicium.]
A.
propr. (de loco)
blisko, koło, obok, tuż przy czymś; prope, proxime,
iuxta.
B.
transl. (de causa)
z powodu, przez,dzięki, przez wzgląd na, ze względu na, z uwagi na, także: dla, w celu;
pro, ob, per, alicuius rei causa, gratia, respectu.
Glossae
Pol.
Glos. III p. 38 (saec. XV) : si quid patimini p-r «dla» iusticiam.
Ib. p. 93 (saec. XV) : p-r identitatem hereditatis «dlya dzyedycztwa gyednosczy».
DŁUG. LibBen III p. 355 : si lapidem non invenies p-r fractionem arborum, alias «przed lomy».
AGZ XIX p. 470 (a. 1500) : duxi ... Andream ad castrum p-r violenciam alias «o gwald».
Locut.
variae ad B:
a.
ea propter
cf.
EAPROPTER
b.
propter bonum pacis
cf.
c.
propter contingens
cf.
d.
propter Deum
(ze względu) na Boga, dla Boga, przez Boga, w imię Boże; per Deum, pro Deo, Dei gratia (interdum fere i.q. z łaski,
bezpłatnie; gratis, sine
mercede
PEREGR. Serm. p. 207: relaxationis beneficium ... eis debemus p-r Deum misericorditer impartiri.
UrkBBr p. 140 (a. 1284) : rogamus vos p-r Deum, quod super confirmatione obtenta ... procedatis.
StPPP VIII p. 218 (a. 1387) : Pasconi p-r Deum pepercerunt, quia est cecus.
KsgKaz p. 287 (a. 1393) : servitori civitatis II grossos dedimus piie p-r Deum.Ita vulgo (cf. ). Additur mere ( DokListPł II p. 120, a. 1524) , pie (supra 1303,54 et saepe), pure ( KodWp IX p. 170, a. 1429 et saepissime).
Iuncturae selectae
α. aliquid (alicui) propter Deum
conferre (
APozn I
p. 6, a.
1434)
, dare (,
54 et
saepe),
donare (
DokMp II
p. 3, a.
1421
et saepius), incorporare (
ib.
), distribuere (
KodWp X
p. 337, a.
1444
et saepius), legare (
CracArt
suppl. III
p. 105, a.
1443)
, resignare (
KsgŁawKaz
p. 321,
a. 1422
et saepius); item dimittere (
KsgPrzem I p. 94,
a. 1418
et saepius), indulgere (
RotKal
p. 230,
a. 1415
et saepius), parcere (
et saepius).
β. (aliquem) propter Deum orare (
SSrSil XII
p. 136, a.
1497)
, petere (pro aliqua re:
AKapSąd III
p. 156, a.
1511)
, rogare (
et saepe),
supplicare (
AAlex
p. 463, a.
1505).
γ.
aliquem nutrire (
AKapSąd III
p. 351, a.
1531)
.
e.
propter hoc,
cf.
Glossa Pol.
RFil XXIV p. 359 (saec. XV med.med) : p-r hoc «przetosczy».f. propter ea cf. PROPTEREA g. propter melius jak najlepiej? quam optime ?
*CodVit p. 850 (a. 1429) : fortassis talibus iniuriis possemus resistere, si non pacienciam p-r melius proponeremus (nisi leg. prout melius.h. propter memoriam cf. i. propter pias aures nie chcąc obrazić pobożnych słuchaczy; aures piorum audientium laedere nolens
ZabDziej II p. 479 (a. 1488) : verba turpia ... ausa fuit evomere, que p-r pias aures specificare pretermittit.k. propter plenum ,cf. l. propter quid log. t.t. (ap. Aristotelem διότι) ze względu, z uwagi na coś; apponitur
α.
subst.
aprioryczny,
dedukcyjny; qui per deductionem
a priori
proceditur
MatFil II p. 27 (a. 1413) : demonstratio est duplex: quia est et p-r quid ... demonstratio p-r quid est duplex, scilicet: proprie dicta, et est demonstratio, in qua proceditur a causa propinqua ad suum effectum ... et communiter dicta ... in qua proceditur a notioribus naturali modo cognoscendis.Ib.
infra tales demonstrationes p-r quid fiunt in mathematicis etc.Ita vulgo.
Iuncturae notabiliores:
praec.
demonstratio
(ut supra et
saepissime),
syn.
a priori :
GŁOG. Porph. fol. b IVb : accidens ... non debet ingredi demonstrationem a priori siue demonstrationem p-r quid.
Distinguitur
BYSTRZ. Top. fol. o IIb : demonstratio ... p-r quid, que procedit per causam propinquam ... est duplex, quia quedam est potissima, que procedit ex primis veris simpliciter et immediatis; alia est non potissima, que ... procedit non ex primis et immediatis, sed ex mediatis.Ita saepius.
Opponitur
quia est :
GŁOG. Anim. fol. B IVb : illud cuius est scientia vel scitur scientia p-r quid, hoc est a priori vel scientia quia et, hoc est a posteriori.
BYSTRZ. AnalPost fol. g Ia : demonstratio p-r quid procedit per causam, sed demonstratio quia est procedit per effectum.Ita vulgo. Praeterea cognitio ( ExPhys fol. A 6a : cum causa sit prior effectu, cognitio cause non summenda ab effectu, sed bene econtra loquendo de cognitione p-r quid),
opinio (
BYSTRZ. AnalPost fol. i Vb : noticia veri contingentis ... accepta per propositiones immediatas dicitur opinio p-r quid),scientia (
GŁOG. Anal. fol. 8b : doctrina et disciplina in proposito non capiuntur proprie pro acquisitione scientie p-r quid.
Id. Anim. fol. 7b : illud cuius est scientia vel scitur scientia p-r quid, hoc est priori vel scientia quia est.
BYSTRZ. AnalPost fol. i Vb : noticia accepta per propositiones immediatas et necessarias dicitur scientia p-r quid.Ita saepe.
Item
sciendi modus :
MatFil II p. 35, a. 1413 : modus sciendi proprie dictus p-r quid est perfectior modo sciendi quia est),porro medium (
BYSTRZ. AnalPost fol. 1 IVa : ponenda sunt tria documenta, secundum quod possunt sumi tria media p-r quid),item quaestio (
GŁOG. Anal. fol. 135a : questio p-r quid presupponit questionem quia est.
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIa : questio p-r quid et questio quia est se tenent ex parte conclusionis.
Ib. fol. k IIb : quattuor questiones: si est, quid est, quia est et p-r quid est dicuntur esse questiones vere scibiles.Ita saepius).
β.
verbis,
v.
gr.
demonstrare
(
BYSTRZ. AnalPost
fol. 1
VIIb
:
quelibet passio potest demonstrari de suo subiecto per diffinitionem ipsius passionis, sed non p-r quid et
potissime),
item
cognoscere (
BYSTRZ. AnalPost fol. i VIIIb : impossibile est cognoscere p-r quid non cognoscendo quia est),
investigare (
ib. fol. 1 IVa : philosophus ostendit, quomodo oportet inuestigare p-r quid;noscere
id. AnalPost fol. e IIa: omnis propositio cognita solum per experientiam nota est quoad quia est tantum, ergo potest fieri nota p-r quid),quaerere (
ib. fol. i VIa : idem est querere quid est et p-r quid est.
Ib. fol. k IIb : idem est quesitum per quid est, ita saepius), sequi ( ib. fol. c IIIa : verum non sequitur ex falsis p-r quid et demonstratiue.
Id. AnalPr fol. 1 IIIb: ex falsis non sequitur verum p-r quid, id est probatiue.
Ib. fol. 1 Ia : ex utraque premissarum falsa sequatur conclusio vera, non tamen ex necessitate et p-r quid),
syllogisare (
ib. fol. k IVb: tercia conclusio non contingit syllogisare verum ex falsis p-r quid, sed solum quia est).
Iuxta ponitur
demonstrative
(
),
potissime
(
),
probative
(
).
m.
propter quod (propterquod)
z tego powodu (że); quam ob
rem, propterea.
n.
propter se
ze względu na coś samo w sobie;
opp.
propter aliquid aliud :
BYSTRZ. Log. fol. c VIa : dicitur bonum vtile, quod non est appetibile p-r se, sed solum p-r aliud, sine quo etiam illud aliud potest acquiri ... secundo dicitur bonum vtile, quod non est appetibile p-r se, sed solum p-r aliud, sine quo tamen illud aliud non potest acquiri.
Id. Top. fol. p IIb: problematum quoddam est, quod queritur p-r se etc.
STOB. Aret. fol. e VIIIa : solum inter hos est vera amicicia, qui se amant p-r se et non p-r aliquid accidens.
C.
pro casibus
subst.
et aliis
prp.
1.
ponitur pro casibus
subst.
nudis: pro
dat.
RachKr p. 377 (a. 1471) : dedi 4 quartas carnis ... p-r familiam domini regis.
Ztschr. II p. 229 (a. 1490) : 5 grossos pro carnibus p-r laboratores.
InwKKr p. 78 : imago s. Martini ... tenens gladium ... quo incidit pallium p-r mendicum ad suos pedes flectentem.
Tom. XIV p. 85 (a. 1532) : commissarii fuerunt ... p-r me parum favorabiles.Huc etiam spectare videtur
StPPP VIII p. 11 (a. 1376) : grossum p-r dominum Cracouiensem.
2.
ponitur pro aliis
prp.
a.
pro
ad:
RachWaw p. 143 (a. 1530) : pro una cutti rubea p-r affingendas seras, ne sint obductae a pulveribus.
Ib. p. 155 (a. 1530) : pro 8 «hakow» i. uncis dealbatis, qui infixi sunt in murum p-r appendendos pileos.Ita saepissime (praec. ib. ).
b.
pro
adversus
vel
contra :
StPPP XII p. 420 (a. 1496) : turrim ... munivit p-r incursionem alicuius hostis.
RachWaw p. 94 (a. 1526) : a reformatione obstaculi p-r ignem.
Ib. p. 132 (a. 1529) : pro tribus sexagenis scilindrorum ... ad obcludendum fenestras p-r nivem.
CracArt II p. 418 (a. 1542) : antlia alias «szikawka» p-r ignem de aurichalco.
c.
pro
in
c.
acc.
VHedv p. 609 : cum ... multa ... expendisset p-r medicamina.
StPPP VIII p. 50 (a. 1381) : III grossos dedit p-r expensas.
AGZ XIV p. 217 (a. 1488) : paratus sum per corulum p-r lucrum aut perdicionem (cf. supra 323, 46 ).
RachWaw p. 143 (a. 1530) : pro 5 ulnis telae albae p-r membranas faciendas ad testitudines.
Ib. p. 177 (a. 1531) : mercatori ... pro una cista vitri Veneciani p-r membranas faciendas in sala ante Kurza Noga.Fortase huc spectat
KodWp III p. 27 (a. 1353) : si quis ... decreta nostra violaverit, homines ... molestando, ipsorum res auferendo p-r spolium publicum.
d.
pro
in
c.
abl.
StPPP XII p. 426 (a. 1502) : kmethones querulati sunt, quod impedimento sit eis ista piscina p-r expulsionem pecorum.
CorpJP III p. 431 (a. 1519) : necessarii sunt dominis suis servi ad serviendum p-r terram et aquam.
e.
pro
per
(nisi omnibus locis
leg.
per)
ModlWW p. 50 : Criste, rogo et supplico Tibi p-r latitudinem, longitudinem, mangnitudinem et multitudinem wulnerum Tuorum ... per illam amaris simam passionem et acerbissimam mortem Tuam, mitte michi ... angelos Tuos.
DŁUG. Hist. I p. 163 (= I p. 228 ed.nov.) : Placentinus intruditur a Crescentio p-r pecuniam.
StPPP XII p. 434 (a. 1503) : domum desertam p-r hominem (sed in bona Latinitate hoc loco leg. potius ab homine), qui divagatur a matre.
Tom. I p. 78 (a. 1510) : ut maiestas vestra p-r suam animam et amicitie fraterne certitudinem ... jubeat ... ablata restitui.
f.
pro
praeter
(nisi omnibus vel nonnullis locis leg.
praeter):
KodWp VI p. 361 (a. 1389) : molendinator ... suis sumptibus ... tenebit ... rotas ... reparare, p-r ferrimenta ... pro quibus nos ... denarium ... apponere tenebimur.
KsgPozn p. 205 (a. 1402) : habet ... terminum ... p-r ius, wlgariter «mimo prawo» pro wlneribus kmethonis.
DŁUG. LibBen I p. 261 : omnibus Polonis p-r paucos ... ad vitam mundanam ... conversis.
Ib. II p. 10 : ad piscandum ... tenentur ire ... ortulani p-r diem (cf. supra 1065, 33 sqq. ).
InwKKr p. 9 : tabernaculum ... argenteum totum p-r fundum.
g.
pro
pro:
PEREGR. fol. C IIIIa : quaeso te, p-r me Deum ora (cf. paulo infra ib. cum pro eo orasset).
KsgGrWp II p. 18 (a. 1391) : nichil aliud dedit Johanni ... p-r judicem nisi 18 scotos.
RachPodKr p. 20 (a. 1393) : pro piscibus p-r dominos duces fratribus (sic ) domini regis.
KodWp VII p. 292 (a. 1404) : aves ... potest capere: pro usu nostro medietatem, p-r se alteram habebit.
DokKKr II p. 189 (a. 1433) : quolibet anno ad carbanam fraternitatis per quatuor quartenses p-r ceram dare.
RachWaw p. 213 (a. 1534) : ad cameras p-r sues (i. pro suibus servandis ).
Ib. p. 298 (a. 1543) : pro duobus funibus grossis p-r ursos ([i. pro ursis alligandis).Huc quoque pertinere videntur iuncturae concordia propter aliquid (
KodMp III p. 156, a. 1362 : fecerunt concordiam ... p-r campum et rubeta),concordare propter aliquid (
KodWp III p. 440, a. 1375 : concordaverunt p-r terminos seu limites ... pro quibus se prius citaverunt).
h.
pro
sine?
TPaw IV p. 676 (a. 1398) : non presumo p-r meum dominum respondere.
Ib. infra non presumo p-r sine coram meo domino (cf. contextum ).