- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
I.
propr. przedłożenie,
podanie; actus proponendi, coram ponendi.
N.
locut.
panes propositionis (vel
meton.
propositio panum)
chleby pokładne, składane na ołtarzu w ofiarach starotestamentalnych;
explicatur
(e Vlg.
Hebr.
9,2)
NIC. BŁ. Serm. II p. 185 : in prima parte tabernaculi erant candelabra et mensa et p-o panum, id est duodecim panes, qui singulis sabbatis proponebantur recentes super mensam.
Ib. I p. 270 : propter necessitatem David comedit panes p-is (cf. Vlg. Matth. 12,4 ).
Item
propositionis mensa (
HESSE Matth. VII
p. 68
).
N. de pane
eucharistico ritus
Rutheni
CorpJP III p. 231 (a. 1512) : ne ... panem p-is candelis accensis et vexillis erectis infirmos visitando antecedere publice faceres (item Tom. II p. 106, a. 1512).
II.
transl.
A.
1.
propozycja; actus
aliquid acceptandum
proponendi.
N.
doctrinalis
wskazówka;
praeceptum
ArHist V p. 242 (a. 1332) : hanc esse doctrinalem p-em inter eas moniales: quidquid libenter faceres, noli facere.
2.
postanowienie, zamiar; animi
intentio, propositum.
B.
1.
oświadczenie, wypowiedź (w słowach lub na piśmie); actus aliquid notum faciendi, enuntia
tio, pronuntiatio (verbis vel
scripto facta).
N.
α.
verbi Dei (divini)
głoszenie słowa bożego, kazanie;
actus verbum Dei
praedicandi, sermonis sacri pronuntiatio
*Dogiel V p. 41 (a. 1330) : salutares fructus ... ex p-e verbi Dei proveniunt.
CodSil XV p. 231 (a. 1442) : constituciones imperiales ... tempore p-is verbi divini ... proponatis.
JAC. PAR. RefEccl p. 43 : divini verbi sedula tam p-o quam auditio.
β.
rhet.
wstępna część mowy, zawierająca przedstawienie sprawy;
orationis pars prima, qua causae ratio exponitur (saec. XV).
γ.
numeri
oznaczenie liczby;
i.q. nominatio
GOST.
in
MatFil II (XIII) p. 96 : omnis p-o numeri et speculatio talium dicitur mathematica.
2.
ogłoszenie, podanie do publicznej wiadomości;
actus (publice)notum faciendi, publicatio
Lites I p. 75 (a. 1332) : citacionis edicti p-o ... publice facta et proposita.
DŁUG. Hist. III p. 85 (=V p. 100 ed.nov.) : ordinem Cruciferorum tum p-bus publicis ... tum monitoriis penalibus ... debita animadversione percellente.
3.
twierdzenie, teza, poszczególny punkt wywodu; thesis,
articulus, caput
VITELO Persp.(U) I p. 300 : Apollonius Pergeus in libro suo de conicis elementis libro secundo p-e quarta ... demonstravit (ita ib. saepius ).
WŁODK. Den. p. 187 : omnes tales p-es: rex est persecutor Ecclesiae, Poloni sunt haeretici ... sunt male sonantes.
BIEM p. 5 : priusquam ... primam aggrediamur p-em aliqua praenotare placuit.
KodUJ IV p. 88 (a. 1522) : p-es Quadrivii Euclidis.
III.
iur.
1.
oświadczenie składane przed sądem;
declaratio coram iudice facta
DokMp V p. 61 (a. 1407) : audita p-e testium partis utriusque ... laneum ... Jacussio ... abiudicavimus.
CodEp II p. 60 (a. 1412) : in omnibus p-bus utriusque partis per nos ad partes remissis.Ita saepius.
2.
quaestionis (querulosa)
et
abs. : wniesienie skargi sądowej, oskarżenie przed sądem; accusatio coram iudice facta
DokMp VIII p. 353 (a. 1356) : per simplices p-es sine appellationibus ius et sentencias postulare.
KodPol I p. 226 (a. 1364) : audita diligenti p-e et responsione ... nos rex ...judici nostro mandavimus eqs.
DokMp I p. 302 (a. 1403) : kmethones ... absque quibuslibet querulosis p-bus ... publice ... recognoverunt ... que de iure tenentur.Ita saepissime.
Iuxta posita
actio (
KodPol II p. 812, a.
1399)
, querela (
OrtWp
p. 28, saec.
XV
et saepius),
querimonia (
ARect I
p. 236, a.
1487)
.
Simili sensu
propositionis querulatio (
KodWp VIII
p. 34, a.
1417),
vel praetensa (
CodVit
p. 401, a.
1418).
Distinguitur
pristina (syn.
principium:
StPPP II
p. 133, a.
1402)
, simplex (cf.
),
vera (
AKapSąd III
p. 113, a.
1506
et saepius; opp.
inepta :
TPaw IV
p. 281, a.
1405)
, verbalis (
AKap Sąd III
p. 220, a.
1422
et saepius; opp.
in scriptis
ib.
p. 58, a.
1488).
Intelligitur tamen
praec.
:
oskar
żenie na piśmie;
accusatio conscripta
AGZ XIII p. 498 (a. 1466) : in p-e alias «w zalobye» non sunt scripta nomina propria personarum.
RFil XXII p. 15 (saec. XV ex.ex) : in p-e legit «w ssalobye rosczyta».Glossae Pol.
RotPozn p. 571 (saec. XV) : pro p-e alias «o oprza» et pro responsione alias «o otpowyedz».
StPPP II p. 493 (a. 1441) : non nosco p-em alias «zalowanya».
AGZ XIV p. 172 (a. 1445) : actor contumacem pronunciavit ... in tribus p-bus alias «zalobach» Iaczkonem ... reum.
GLcerv p. 70 : querela, querimonia, p-o, libellus idem sunt, «zaloba».Cf. item et 4 et saepius.
StPPP II p. 937 (a. 1500) : quam p-em et «luprynk» tu ab ipso audire noluisti.
Ib. IX p. 180 (a. 1503) : significauit p-em alias «lyupryul» aduersus ... Paulum.
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
contra :
CodVit p. 1001 (a. 1416) : p-o Polonorum contra Ordinem.c. sq. de :
MatRef p. 5 (a. 1557) : ad p-em de percussis ... duobus presbyteris.d. sq. in c. abl.
PP III p. 26 (a. 1432) : nullas querelas et p-es in ista causa sustinere ... debent.e. sq. super c. acc.
RotKal p. 80 (a. 1402) : p-em ... Sandiwogii ... super Bogussium.f. sq. super c. abl. (et quomodo)
IurMas II p. 51 (a. 1490) : audita p-e siue questione ... super proprietate Vissle, quomodo ad se ... pertinere apparebat.
Iuncturae verbales selectae
a. propositio exit (contra aliquem:
AGZ XVIII
p. 433, a.
1505)
. b.
(de actore)
propositionem (contra
vel
adversus aliquem) confirmare (iuramento :
AKapSąd III
p. 161,
a. 1512)
, dare (
ARect I
p. 396, a.
1495)
, deducere
(
CodVit
p. 400, a.
1418
et saepius), dicere (
AKap Sąd III
p. 113, a.
1506)
, facere (
StPPP VIII
p. 536,
a. 1398
et saepius;
apud acta :
AKapSąd II
p. 614,
a. 1474
; pro aliqua re :
ARect I
p. 236, a.
1487)
,
movere (alicui :
AGZ XIV
p. 80, a.
1443)
, probare
(
ArPrawn VI
p. 153, a.
1554)
, (pro)ponere (
StPPP II
p. 452, a.
1439
et saepius), praetendere
(
CodVit
p. 400, a.
1418)
, reproducere (in scriptis :
AkapSąd III
p. 127, a.
1508
et saepius),
significare (cf.
supra 15)
sustinere (
StPPP VIII
p. 858, a.
1400
et saepius).
c.
(de parte adversa)
propositionem audire (ab aliquo :
AGZ XV p. 151, a. 1472 : Iacow ... p-em a Dayn audire curavit, alias «zaloba»), item propositioni vel ad propositionem respondere ( AKapSąd III p. 4, a. 1449 ; ib. p. 127, a. 1508) . d. (de iudice) propositionem admittere ( AKapSąd III p. 135, a. 1509) , inspicere ( ArPrawn VI p. 17, a. 1448) , videre ( KsgCzer p. 308, a. 1425) . Occ. spór, proces, sprawa toczona przed sądem; actio, quae coram iudice agitur
StPPP II p. 346 (a. 1430) : reus intrans p-em et penam succubuit ... et exiuit de stuba de eadem p-e, wlgariter de «prza».
IV.
log.
t.t. zdanie logiczne, wypowiedź zawierająca prawdę albo fałsz; definitur
WROCŁ. Dial. fol. A VIb : p-o est oratio verum vel falsum significans indicando, vt ‘homo currit’.
Ib. fol. E VIa : p-o est oratio affirmatiua vel negatiua alicuius de aliquo vel alicuius ab aliquo.
Ib. fol. L IIb : p-o est alterius ostensiua et ponitur pro ... conclusione inferenda; et dicitur p-o, quia ordinatur in silogismum vel in aliquam conclusionem, vnde dicitur p-o quasi pro alio positio.Ita vulgo. Distinctiones potiores
a. mentalis (opp. vocalis, scripta:
BYSTRZ. AnalPost fol. e VIIa
;
WROCŁ. Dial. fol. A
IVb).
;
b. categorica (
MatFil VI (XVIII)
p. 182, saec.
XV
et saepius; definitur
WROCŁ. Dial. fol. A
VIb).
Opp.
hypothetica (
GŁOG. Porph. fol. t
IIb
et saepius), item modalis (
ib. fol. v IIIa
et saepius), porro
distinguitur
α. necessaria (
BYSTRZ.
Top.
fol. 155b
et saepius; vel de necessario
id. AnalPr fol. c
VIb
et saepius; opp. praetemecessaria
vel contingens
id. AnalPost fol. e IIIb
et saepius), vel de contingenti (
id. AnalPr fol. c VIb
et saepius).
β.
possibilis (
GŁOG. Hisp. fol. c IVa
et saepius), vel
de possibili (
BYSTRZ. AnalPr fol. c VIb
et saepius);
opp. impossibilis
(
id. Log. fol. A IVb
et saepius; vel
de impossibili
id. AnalPr fol. c VIb
et saepius).
c.
dialectica (
BYSTRZ. AnalPr fol. a IIb
et saepius; vel
terminabilis per artem dialecticam
id. Top. fol. o
VIIb)
, logica (
BYSTRZ. Top. fol. q VIb
;
;porro distinguitur grammatica, logica, rhetorica
ib.
), syllogistica (
id. Log. fol. a VIIb
; vel syllogisabilis
ib. fol. n Ib).
d. ethica (
BYSTRZ. Top. fol. q VIb)
, naturalis, mathematica,
metaphysica, divina
ib.
).
e.
generalis (
KomPolit
p. 190, a.
1397-1416
et saepius;
simili sensu
universalis:
GŁOG. Hisp. fol. v IVa
;
BYSTRZ. AnalPr fol. a IIa
;et saepius); opp. particularis (
BYSTRZ. AnalPr fol. d Ib
;
WROCŁ. Dial. fol. B
Ib
;
;item in(de)finita:
BYSTRZ. AnalPr fol. a
IIa
;
WROCŁ. Dial. fol. B IIa
;vel singularis:
BYSTRZ. Top. fol. o VIb).
f. praesens (
BYSTRZ. Log. fol. A
IVa
;
;item de praesenti
ib.
fol. IIb
et saepius); opp. praeterita (
ib. fol. A IVa),
vel de praeterito (
ib. fol. l Ib
et saepius), item futura (
ib. fol. A IVa)
vel de futuro (
ib. fol. L Ib).
g. vera (opp.
falsa, dubia:
BYSTRZ. ParvLog fol. AA IVa
et saepius), item veritatis (
id. AnalPost fol. a VIIIa)
, verisimilis (
WROCŁ. Dial. fol. I VIa),
etiam abstrahens
a vero et falso (
id. AnalPr fol. d IVb)
.
Praeterea affirmativa (
WROCŁ. Dial. fol. B IIb
et saepius; simili sensu praedicativa:
BYSTRZ. AnalPr fol. b
IIIb
et saepius; opp. negativa:
WROCŁ. Dial. fol. B II
et saepius; opp. privativa:
BYSTRZ. AnalPr fol. b
IIIb)
, connotativa (
WROCŁ. Dial. fol. O
IIa)
, corruptibilis (syn. falsificabilis:
BYSTRZ. AnalPost fol. e
VIIIb)
, dubitabilis (
id. AnalPr fol. n IIb,
item dubia:
WROCŁ. Dial. fol. H IIa
;
;opp.
indubitabilis:
BYSTRZ. AnalPr fol. m IIa)
, exceptiva (
GŁOG. Hisp. fol. v IIa
et saepius), exclusiva (
ib. fol. t IVa
et saepius), exponibilis (
BYSTRZ. Log. fol. R Ia
et saepius), exsecutiva (
GOST. Th. fol. a
Va)
, illativa (veritatis:
WROCŁ. Dial. fol. D IIa)
, inductiva (
BYSTRZ. Top.
fol. 153a
et saepius), interrogabilis (
BYSTRZ. AnalPost fol. f IVa
et saepius;
item interrogativa
id. Top. fol. p IVb
vel interrogata
ib.
), logicalis (
WROCŁ. Dial. fol. c IIb)
, multiplex (
BYSTRZ. Top. fol. s IIIa)
, realis (
id. ParvLog fol. Z
Ib
et saepius), reduplicativa (
id. AnalPr fol. a VIb
et saepius), scibilis (per artem:
GŁOG. Porph. fol. b
IIIa
et saepius), solubilis (
BYSTRZ. ParvLog fol. Z
Ia
;
;opp. insolubilis:
GŁOG. Hisp. fol. E IVa
et saepius),
temporalis (
WROCŁ. Dial. fol. C IIb)
;
porro de differt (
BYSTRZ. ParvLog fol. S IIIa
et saepius), de
est (
GŁOG. Alex. II fol. C Ia
et saepius),de incipit (opp. de desinit:
GŁOG. Hisp. fol. v Vb
et saepius),de inesse (
MatFil VI (XVII)
p. 182,
saec. XV in.
et saepius), de secundo (tertio) adiacente (
GŁOG. Porph. fol. s IVb
et saepius), per se (opp. per accidens:
BYSTRZ. AnalPost fol. e IIIa)
,
cett.,
cf.
s.
v
.v.
Iuncturae nominales selectae
propositionis materia
(opp.
forma:
WROCŁ. Dial. fol. A VIb
et saepius),
contingentia (
ib. fol. D IVb)
, immediatio (
BYSTRZ. AnalPost fol. c VIIb)
, multiplicitas (
BYSTRZ. Elench. fol. q IIa
et saepius), necessitas (
WROCŁ. Dial. fol. D IVb)
, possibilitas (opp. impossibilitas
ib.
), potestas (
ib. fol. A VIIIb)
, qualitas (
ib. fol. C IIIb
; opp. quantitas
ib. fol. A VIIIb)
, veritas (opp. falsitas
ib. fol. A VIb)
; item propositionum conversio (
ib. fol. B VIa)
, dispositio, ordinatio
(
ib. fol. E Vb)
, resolutio (
ib. fol. C IIa)
,
cett.,
cf.
s.
v
.v.
Iuncturae verbales
selectae
propositionem concedere (
BYSTRZ. Top. fol. q Ib)
, construere (opp.
destruere
ib. fol. r IIIb)
, (pro)ponere (
BYSTRZ. Top. fol. p
IIIb
;
ib. fol. q Ib
;et saepius), verificare (opp. falsificare:
BYSTRZ. ParvLog fol. Z Ia)
.
V.
1.
fungitur vice vocis
compositionis
ugoda, układ
KodPol II p. 630 (a. 1289) : viri religiosi ... p-em inter ipsos ... per arbitros factam nostris petiuerunt literis confirmari.
2.
confunditur c. voce
procurationis
troskliwość, staranie
DokMp VIII p. 28 (a. 1438) : multos nostrum paupertate oppressos sua cum p-e sublevavit.Cf. PROPONO V 2.