Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROGRESSUS

Gramatyka
  • Formyprogressus, progresus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -us
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • A. posuwanie się, postępowanie naprzód
      • α. ślad (zostawiony przez przestępcę)
      • β. droga
  • II. transl.
    • A. + agris sim.) bieg, położeniekolejność karczowania pól
    • B.
      • 1. postęp (w jakiejś dziedzinie), rozwój
      • 2. bieg, przebieg, tok
      • 3. bieg, ciąg życia, działalność
      • 4. iur.
        • a. + iuris (in iure, iudiciarius) et abs. postępowanie sądowe, proces sądowy
        • b. + causae
        • a. + nativo continuante progressu zgodnie z następstwem pokoleń
        • b. + ordinis kolejność
        • c. + in lucem narodziny
        • d. + progressum (et effectum) accipere (obtinere, sortiri) zostać wdrożonym, wprowadzonym w życie
        • e. + progressum facere iść naprzód
        • f.
          • α. odbywać się, mieć miejsce
          • β. mieć ważność, moc prawną, być ważnym, prawomocnym
          • γ. otrzymywać bieg prawny, nabierać mocy prawnej
          • δ. + mieć udział, grać rolę
  • III.
    • 1. + congressus:
    • 2. + transgressus:
    • 3. + gressus:
  • IV. + propositi:
  • V.
    • a. kopiec graniczny
    • b. objazd czyjejś posiadłości w celu wytyczenia jej granic

Pełne hasło

PROGRESSUS s. PROGRESUS, -us m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
I.
A. posuwanie się, postępowanie naprzód; actus procedendi, processio, progressio, processus. Constr. abs. vel sq. gen.
Praec.
a. aquae bieg, przepływ; cursus, decursus
PommUrk III p. 57 (a. 1288) : si aqua superior affluens seu inferior defluens ... molendinis ... contingerit ... in suis p-bus impediri.
b. belli (bellicus, ad bellum) marsz wojska, pochód, wyprawa wojenna; i.q. expeditio. c. geom. lineae bieg, kierunek; cursus
VITELO Opt. p. 408 : cum ... forma puncti A inciderit uitro per lineam AF ... patet quod est refracta a suo primo p-u lineae AF et peruenit ad p-um lineę ZFK.
d. sagittae bieg strzały; i.q. iactus, cursus
VAdAnt p. 45,6 : surgit de gramineo cespite et quantum iactus est lapidis uel missus sagitte p-us, loco resedit.
e. verborum ciąg, następstwo; ordo, series
URSIN. p. 52 : quidam sunt p-us tractusque verborum ac sententiarum, quos nostri colores so lent appellare.
f. sensu praegnanti
α. ślad (zostawiony przez przestępcę); vestigium (a fure relictum)
AGZ XI p. 346 (a. 1449) : Stepan ... neque super domum Ihnath ambulavit ... nec furtum comisit ... neque eodem p-u alias «sladem» ipsius accio est facta.
Cf. PROCESSUS sqq.
β. droga; iter
DŁUG. Hist. IV p. 262 : ex Kowalye Wladislaus ... per solitas stationes in terram Dobrzinensem secedens ... solitis p-bus usus Lanciciam ... intravit.
II. transl.
A. (de agris sim.) bieg, położenie; cursus, situs
AGZ II p. 149 (a. 1456) : pratum ... suum incipit p-um ... a ponte hyemali.
DŁUG. LibBen I p. 387 : agri ... p-um habentes a vinea ... usque ad stratam publicam.
AGZ II p. 227 (a. 1484) : lanei in latitudine et longitudine ... se extendunt et p-um habent.
KodUJ IV p. 97 (a. 1524) : in via publica, quae suo p-u illic dirigitur per ... pratum.
Huc quoque spectare videtur: kolejność karczowania pól; agrorum exstirpandorum ordo servatus
StPPP XII p. 434 (a. 1503) : exstirpaverunt et occupaverunt et nunc magis occupant ... silvas et borras ipsorum p-u.
ŁASKI ComPriv . fol. 56b : de decimis per p-um habendis (cf. infra ib. vbicunque ab antiquis agris progressiue quispiam siluas ... extirpauit, ille decimam percipiat de noualibus).
Visit. p. 35 (a. 1511) : est gayum non extirpatum ... ubi advocatus similem p-um cum cmethonibus habere deberet, quod se conformaret cum p-u cmethonum.
Ita vulgo saec. XVI. Cf. PROGRESSIO III 2, PROGRESSIVE I a PROGRESSIVUS II .
B.
1. postęp (w jakiejś dziedzinie), rozwój; processus, profectus.
Constr. sq. gen. vel sq.
in c. abl., occ. sq. pro :
ŹrWaw I p. 23 (a. 1465) : quod pro huiusmodi opere perficiendo celerior fieret p-us.
2. bieg, przebieg, tok; ordo, cursus, tenor (saec. XIV-XVI).
3. bieg, ciąg życia, działalność; cursus vitae, res gestae (cf. PROCESSUS IV 1)
NIC. BŁ. Serm. I p. 73 : vilitas hominis triplex est, in ingressu in mundum, in p-u per mundum, in egressu de mundo.
Ib. III p. 88 : respicientes ... Iesum, qui pauper fuit in ingressu, in p-u et in egressu.
Id. Tract. fol. a IIb : quedam sacramenta data sunt in remedium ad intrandum Ecclesiam, scilicet baptismus ... quedam ad p-um in ea ... confirmatio, Eucharistia ... penitentia.
Ita saepius. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 367 (saec. XV med.med) : reddere radonem de p-u «o bidlenyv».
Constr. sq.
in c. acc.
HESSE Matth. II p. 93 : de p-u Christi in mundum (cf. contextum ).
4. iur.
a. iuris (in iure, iudiciarius) et abs. postępowanie sądowe, proces sądowy; i.q. processus (cf. s. v. II B), actio
ArHist VI p. 171 (a. 1434) : de iure patronatus et eius p-u.
AGZ XVIII p. 261 (a. 1483) : ne p-u (ed. pro gressu) iudiciario pro inordinata tenuta ... bonorum in aliqua damna succumberent.
StPPP II p. 936 (a. 1500) : petunt ... ipsam pena puniri ... propter p-um indebitum et tractum in iure.
DecrICC II p. 260 (a. 1500) : volentem ... in p-u iuris fore priorem.
Ita saepe.
b. simili sensu causae :
StPPP VI p. 70 (a. 1512) : acta, p-us et processus praefatae causae.
Ib. p. 316 (a. 1527) : iudicium regium assessorium ... totum p-um eiusdem causae ... cassavit.
Ib. IX p. 258 (a. 1546) : ad cittandum dominum ... ad ultimum p-um in dicta causa.
Locut.
ad I-II:
a. nativo continuante progressu zgodnie z następstwem pokoleń; posteris succedentibus
DokMp IV p. 158 (a. 1398) : sua legittima proximitas bonis huiusmodi ... nativo continuante p-u gaudeat perpetuo.
b. ordinis kolejność; ratio succedendi, cf. supra I 118, 24-25.
c. in lucem narodziny; ortus, cf. supra V 1578
d. progressum (et effectum) accipere (obtinere, sortiri) zostać wdrożonym, wprowadzonym w życie; introduci, induci
PrzywPozn p. 92 (a. 1504) : ut... presens ordinacio et constitucio debitum p-um perpetuo obtineat.
Tom. X p. 77 (a. 1528) : postquam negotium nummorum cudendorum p-um acceperit ... alia officina instituatur,
ib. XII p. 62 (a. 1529) : quae ordinationes ... hactenus per quaedam ... impedimenta effectum ac p-um suum non sunt sortitae.
e. progressum facere iść naprzód; procedere, progredi
AGZ XIX p. 548 (a. 1473) : p-um faciens ... scopulos renovavit usque ad lutum.
Ib. infra per lutum p-um faciens palos ... locavit (cf. infra : per lutum gradiens ... per lutum equitando).
f. progressum habere
α. odbywać się, mieć miejsce; procedere, fieri, haberi
CodVit p. 633 (a. 1423) : quam convencionem, quod p-um inprotracte habere debuit, firmis condicionibus ... vallaverant.
KodLit p. 337 (a. 1429) : cessabit ... treuga ... et generalis Pragensis conuencio p-um habebit.
Ita saepius (praec. de conventione).
Eodem sensu pl.
Tom. I p. 53 (a. 1510) : si ... generalis expeditio p-us aliquando suos haberet.
Syn.
procedere ( CodEp III p. 3, a. 1446).
N. constr.
ante se ( CodVit p. 875, a. 1429 : inquirendo an dicta convencio ante se habeat p-um vel non ); sq. iuxta (
IurMas I p. 199, a. 1462 : conuenciones, colloquia generalia, termini particulares et iudicia iuxta ritum et consvetudinem ... debent habere p-um et processum
); sq. pro (
CodEp III p. 301, a. 1479 : dieta Olomuczensis ... habet suum p-um pro die beati Sigismundi).
β. mieć ważność, moc prawną, być ważnym, prawomocnym; valere, ratum, firmum es se
CodVit p. 814 (a. 1429) : verbum regium semper debeat habere firmum p-um.
DecrICC I p. 437 (a. 1475) : contractus ... non potest habere vigorem neque p-um.
Ib. p. 454 (a. 1476) : sentencia vestra est cassa et Raphaelis habet suum p-um.
Ita vulgo.
γ. otrzymywać bieg prawny, nabierać mocy prawnej; iure peragendum fieri
ArLit I p. 109 (a.1476) : ut poenae in ... statutis constitutae debitum habeant p-um et ... suum sortiantur salutarem effectum.
AKap p. 279 (a. 1540) : volentes super huiusmodi violentiis ... p-um ... contra habere.
δ. mieć udział, grać rolę; partes agere
JAC. PAR. Var. I p. 416 (a. 1442) : Basiliense Concilium ... in deposicione quondam Eugenii pape ... iustum et inviolabilem habuit p-um.
Ib. infra Basiliense Concilium ... in eleccione ... Felicis pape quinti moderni legittimum et canonicum tenuit p-um.
III. fungitur vice vocis
1. congressus:
KomKadł p. 170 : rex ... plurimis de suo exercitu primo p-u prostratis, ad castra profugit.
StPPP I p. 467 (a. 1455) : in ueterioribus belli eiusdem p-bus ... laudabiliter pugnavit.
2. transgressus:
DŁUG. Hist. II p. 93(= III p. 108 ed.nov.) : dux pede in pontis p-u confracto diem obiit.
3. gressus:
AGZ IX p. 74 (a. 1453) : fluvium pertransire non valentes ... aliorsumque et ad alia loca p-um divertere coguntur.
IV. confundi videtur c. voce propositi:
DŁUG. Hist. III p. 593 (= VII p. 44 ed.nov.) : omnem p-um belli futuri contra Cruciferos gerendi ... secretissime conficiunt.
Ib. V p. 14 : ne ... p-us de eligendo rege futuro intermitteretur, alteram conventionem ... constituunt.
V. sensu insolito (Pol. za-jazd ad litteram transferri videtur)
a. kopiec graniczny; cumulus, quo fundi termini designabantur
ArSang V p. 128 (a. 1519) : facti sunt ex utraque parte p-us alias «zajazdy» graniciales.
AGZ XIX p. 617 (a. 1545) : partibus ... in ducendis graniciebus discordantibus, immo p-us suos alias «zayasdy» ... ostendere volentibus.
Ita saepius ib. p. 617 - 618.
b. objazd czyjejś posiadłości w celu wytyczenia jej granic; actus praedium alicuius equis circumeundi finium constituendorum causa
AGZ XIX p. 617 (a. 1545) : pecierunt ... ut ... illos sequeretur volentes illi camerario ostendere signa granicialia iuxta suum p-um, alias «podług swego zayazdu» usque ad parietem.
Ib. p. 618 : in fineque sui p-us retinuit ipsum camerarium iuxta rubum.
Ita ib. saepius p. 617 - 618.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)