Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROBATIO

Gramatyka
  • Formyprobatio, probacio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. + in próba, doświadczenie, badanie
      • α. próba, badanie zawartości kruszcu w monecie
      • β. + experimentalis
      • γ. eccl. eccl. okres próby w zakonie, nowicjat
  • II.
    • 1. iur.dowód, udowodnienie, argument
      • b. + litteratoria pismo zawierające dowód, świadectwo
      • c. + realis dowód rzeczowy
      • d.
        • α. + probatio fit, it (alicui
        • β.
        • γ. + probationem (alicui) admittere
        • δ.
    • 2. poświadczenie, potwierdzenie
  • III. log. log. dowodzenie, dowód
    • a.
    • b.
    • c.

Pełne hasło

PROBATIO s. PROBACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • Ha.
  • K.
I.
1. próba, doświadczenie, badanie; experimentum, experientia. Occ. constr. sq. in c. abl.
PEREGR. fol. C IVa : in ... ponte erat p-o.
Praec.
α. próba, badanie zawartości kruszcu w monecie; nummorum examinatio
RHist IX p. 275 (a. 1502) : palatini ... Cracouiam descendant monetam ... probaturi ... et fiet p-o ad minus in presencia duorum ciuium.
Cf. PROBA I 2, PROBO I 1.
β. experimentalis :
ArHist V p. 108 (a. 1452) : data est utrique coniugum p-o experimentalis ... ut ... vir realiter ostendet suam potentiam in ea.
γ. eccl. okres próby w zakonie, nowicjat; tempus, quo vitae religiosae candidati experimenta subeunt
ArHist V p. 210 (a. 1430) : quot monachi sunt ... sacerdotes, quot ... in minoribus et quot in p-e.
JAC. PAR. RefEccl p. 69 : novitiorum in anno p-is et post noviter arreptam professionem neglectam debitam curam.
Id. Var. I p. 117 : beatus Benedictus novicio ter in anno p-is iubet legi ... regulam.
Ita saepius. Cf. PROBA I 3 b.
II.
1. dowód, udowodnienie, argument; ratio, argumentum. Praec. iur. dowód sądowy; actus coram iudice probandi
KodWp II p. 260 (a. 1308) : quandocunque contingerit, quod aliquis ... veris p-bus et documentis ab episcopo ... evinceret eandem villam et ostenderet esse suam.
Lites I p. 37 (a. 1320) : nullus debet condempnari nisi legitimis p-bus convictus.
Ita saepissime. Glossae Pol.
AGZ XV p. 9 (a. 1457) : ad audiendam p-em alias «dowodu».
Ib. XIX p. 401 (a. 1492) : videre p-em alias «dovod».
Ib. XVIII p. 428 (a. 1498) : audire documentum possesionacionis et p-is alias» dowodv oszyadlosczy».
Syn. et iuxta posita
acta ( AKapSąd II p. 214, a. 1458) , confessio ( DŁUG. Hist. IV p. 287 ) , documentum ( KodWp II p. 260, a. 1308) , munimentum ( ArPrawn VI p. 126, a. 1554) , protestatio ( APozn II p. 293, a. 1495) , recognitio ( StPPP VI p. 411, a. 1530) , testimonium ( KodUJ II p. 196, a. 1459).
N. c. negatione
ZabDziej II p. 5 (a. 1482) : ob non p-em quadraginta marcarum pro sua eclesia ... legatarum.
Ib. p. 12 : occasione non p-is convente domus apud honestum Paulum.
Distinguitur a. iuratoria (
ZabDziej III p. 527, a. 1498) , iuridica ( DokKKr I p. 102, a. 1378 et saepius), legitima ( Lites I p. 37, a. 1320 et saepius).
b. litteratoria et abs. pismo zawierające dowód, świadectwo; litterae demonstrationem, argumentum continentes
CracArt suppl. II p. 106 (a. 1439) : focariam ... dominus ab instancia Andree ... in defectu p-um absolvit.
ZabDziej II p. 32 (a. 1483) : p-busque super toxico et veneno ... sartori ... dato visis.
ArPrawn VI p. 130 (a. 1554) : litteratoria p-o in limitatione bonorum regalium procedere non debet.
Cf. PROBATORIUM.
c. realis dowód rzeczowy; quae re nititur
ŹrWaw I p. 64 (a. 1480) : visis ... litteris et realibus p-bus possessionis continuate.
d.
testium (
KodKKr I p. 38, a. 1250 ; StPPP VIII p. 249, a. 1388 et saepius).
Constr.
a. abs. b. sq. gen. c. sq. cum :
StPPP VI p. 75 (a. 1512) : decrevit ... p-em alias «dowod» cum lucro.
d. sq. de :
StVic p. 395 (saec. XV in.in) : de meritis parcium ... litigancium p-bus receptis.
KsgPrzKr II p. 107 (a. 1541) : adferat ... legitimas p-es de eo, quod sit iam liber ... ab servitiis.
e .sq. in c. abl. , cf. supra 41. f. sq. pro :
AGZ XV p. 9 (a. 1457) : ad audiendam p-em alias «dowodu» pro bonis ipsorum.
g. sq. super :
MATTH. Lect. I p. 57 : dubitatur de p-e beati Thome super IVo;
cf. etiam supra 1190, 39.
Iuncturae verbales notabiliores
α. probatio fit, it (alicui :
CracArt II I p. 57, a. 1551 ; opp. deperit:
KodTyn p. 296, a. 1439).
β. probationem(-es) afferre ( KsgPrzKr II p. 107, a. 1541) , allegare ( Lites I p. 10, a. 1320) , habere ( ArPrawn V p. 460, saec. XV ex.) , nominare ( Dogiel IV p. 252, a. 1526) , offerre ( KodKrak p. 139, a. 1401) , (re)producere ( Lites I p. 10, a. 1320 ; AKapSąd II p. 214, a. 1458)
γ. probationem (alicui) admittere ( ArPrawn I p. 277, saec. XV ; item aliquem ad probationem: Lites II p. 272, a. 1413) , decernere ( AKap p. 147, a. 1557) , indicere ( AKapSąd III p. 217, a. 1422) ; porro recipere ( ArPrawn V p. 460, saec. XV in.in) .
δ. probationibus (com)probare ( DokKKr I p. 102, a. 1378 ; ArHist V p. 107, a. 1452 ; AKapSąd III p. 161, a. 1512) , confirmare ( AKapSąd III p. 161, a. 1512) ; item aliquem (aliquid) convincere ( Lites I p. 37, a. 1321) , evincere ( KodWp II p. 260, a. 1308).
Opp.
in probatione(-bus) deficere ( KodMp II p. 255, a. 1324 ; StPPP VIII p. 242, a. 1388 et saepius; etiam probationis defectus: CracArt suppl. II p. 106, a. 1439) .
2. poświadczenie, potwierdzenie; comprobatio, confirmatio.
N. meton.
pismo stwierdzające, że ktoś się dobrze prowadził; litterae quibus alicuius boni mores commendantur
StPPP XI p. 206 (a. 1444) : coram ... iudicio ... posuit suas p-es seu litteras conservatorias ... quomodo se honorifice et honeste conservavit.
Cf. PROBAMENTUM et CONSERVATIO
III. log. dowodzenie, dowód; comprobatio, argumentatio, actus rationibus confirmandi
GŁOG. Don. fol. A IIIb : p-o est minus noti per maius notum declaratio.
Id. Anal. fol. BB IIIa: possumus ... concedere p-em argumenti non universaliter sed particulariter.
Id. ExLog fol. 10a : genera propositionum sumuntur penes p-em et illacionem.
Ib. fol. 63a : omnis ... elenchus debet esse probativus, p-o ... debet esse ex nocioribus praemissis.
Ita saepius.
Iuxta ponitur
declaratio ( WROCŁ. Dial. fol. G Ia) , manifestatio ( GOST. Th. fol. a VIIa) .
Dicitur
inductiva ( BYSTRZ. Anal. Post. fol. a Vb) , scholastica ( MatFil II p. 16, a. 1413-1414) , universalis ( BYSTRZ. AnalPost fol. e IIb).
Locut. notabiliores
a. ad probationem dicere ( BYSTRZ. ParvLog fol. A IIa ; Ib. fol. L IVa ;et saepius;item in probatione: MatFil II p. 18, a. 1413-1414) , sumere ( BYSTRZ. AnalPr fol. n IIa).
b. aliquid ex probatione accipere ( STOB. Parv. fol. E VIa).
c. pro probatione (sup)ponere ( BYSTRZ. AnalPost fol. g Ib et fol. h Ia ).
Constr.
a. sq. abs. b. sq. gen. c. sq. locut. adv. in contrarium ( WŁODK. ScrSel III p. 30 ; OSTR. p. 130 ) ;.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)