Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PROBA

Gramatyka
  • Formyproba
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. badanie, sprawdzanie jakości czegoś, próbowanie, doświadczenie
    • 2. badanie zawartości kruszcu w monecie
    • 3. okres próbny, czas próby
      • a. próba małżeńska
      • b. eccl.okres próby w za konie, nowicjat
  • II.
    • 1. próbka, próbny okaz, wzór
    • 2. kamień probierczy
    • 3. próba, zawartość srebra i złota w monecie

Pełne hasło

PROBA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • K.
  • O.
I.
1. badanie, sprawdzanie jakości czegoś, próbowanie, doświadczenie; actus probandi, probatio, probamentum, experimentum (saec. XV-XVI).
N. locut.
gustui probam permittere wypróbować smak, skosztować; gustare, saporem ore experiri
DŁUG. Op. p. 239 : gustui p-am permittit piscemque, quem illa manducabat, edere coepit.
2. badanie zawartości kruszcu w monecie; nummorum examinatio
CracArt I p. 54 (a. 1413) : Nicolaus ... in presencia ... monetarii ... regis ... ad debite et fideliter faciendam p-am ... iuramentum suum fecit.
RHist VII p. 275 (1502): non aliter p-as facturi summus, quam in aliis regnis aliisque monetis ... p-e fieri consuerunt.
CorpJP III p. 63 (a. 1507) : in ... pecunia post factam nostri probatorii p-am emissa.
Cf. PROBATIO I 1, PROBO II.
3. okres próbny, czas próby; tempus probationis
AGZ VI p. 144 (a. 1471) : magister discipulum ... debet ... in p-a servare per duas septimanas.
StCrac p. 66 (a. 1520) : canonicus ille ... virum idoneum ... infra trium mensium decursum ad p-am domino decano ... praesentare debebit.
BiblMuz XI p. 308 (a. 1529) : quilibet presbyter a suo patrono ad vicarium perpetuum nominatus debet stare ... per spatium unius mensis in examine seu p-a.
Praec.
a. próba małżeńska; experimentum coniugum
ArHist V p. 111 (a. 1453) : coniugibus dominus ... mandavit, ut simul conmaneant in p-a per triennium.
Ib. p. 128 (a. 1455) : iudex assignavit cursum vnius anni mandans vtrique parti, ut p-am operi adhiberent in affeccione matrimoniali.
b. eccl. okres próby w za konie, nowicjat; tempus, quo vitae religiosae candidati experimenta subeunt
MPH III p. 413 (a. 1464) : intravi in p-am huius sacri ordinis.
ZabDziej II p. 334 (a. 1486) : habitum religionis per eum susceptum deferens, nondum professus, sed in p-a adhuc existens.
Ita saepius. Cf. PROBATIO I 1.
II.
1. próbka, próbny okaz, wzór; specimen, exemplum
APozn II p. 260 (a. 1494) : de eadem massa auri conflata domini asciderunt particulam ponderis unius floreni Hungaricalis pro p-a, cuius p-e medietas aput prefatos dominos de consulatu conservari debet.
RachWaw p. 12 (a. 1507) : dedi saxicidis ratione p-ae latorum lapidum super pavimentum ... faciendorum 12 grossos.
Ita saepius.
2. kamień probierczy; coticula, obrussa
CracArt I p. 15 (a. 1389) : tenentur ... consules Cracovienses monetario ... 15 p-as, quamlibet per I scotum, item ferrimenta ad fornacem ... item lapsatorium.
3. próba, zawartość srebra i złota w monecie; argentum aurumque in nummo contentum
BreslUB p. 230 (a. 1372) : aurifabri... operantur de tali auro, prout operantur ... in ciuitate Parisiensi, videlicet ad p-am Parisiensem.
CorpJP IV p. 34 (a. 1523) : cantrifusores ... laborem suum exerceant iuxta p-am duodecim graduum.
CracArt II p. 324 (a. 1536) : se obligavit ... elaboraturum cathenam auream ... ad eum gradum auri sicut p-e indicant.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)