- Dc.
- B.
- L.
- H.
- O.
I.
A.
praktyka (jako przeciwieństwo teorii), praktyczne działanie; exercitatio, usus et experientia
(praec.
phil. )
KodUJ I p. 3 (a. 1364) : ut de lectionibus scolares ad p-am transeant.
MATTH. Lect. I p. 17 : hoc ...mandatum Dei David ponere volens ad p-am in hoc psalmo ... commendat ... legem etc.
Ib. p. 210 : homo ... consequitur prudentiam in cavendis, acutiam in cognoscendis, discretionem in agendis et sic obtinet p-am, theoricam et experientiam.Ita saepe.
Opponitur
theoricae (supra 34 et infra 37 et saepius).
Definitur
NIC. BŁ. Serm. I p. 5 : propter theoricam et p-am, scilicet scientiam et opera.
BYSTRZ. Log. fol. b IIb : patet per Philosophum secundo Methaphisice dicentem: theorice finis est scire, p-e vero opus (cf. ib. fol. b VIIa et saepius ).
Constr.
a.
abs.
,
cf.
et saepius.
b.
sq.
gen.
WŁODK. ScrSel I p. 146 : dubium surgit ex theorica ... litterarum et p-a militandi.
N.
locut.
in practica
w praktyce, w rzeczywistości, w konkretnym działaniu; re vera, opere, in operando
CodEp III p. 513 (a. 1432) : ex hoc multa pericula ... fuissent evitata, que nunc habentur in foribus et in p-a.
StPPP III p. 51 : in p-a aliter observatur, nam senatores ... aliter nunc sua loca obtinent.
B.
działanie, praktyki, sposób postępowania, postępowanie, wykonywanie czegoś;
actio, operatio, exsecutio, exercitium, effectio, perfectio
VITELO Epist. p. 5 : p-a ... potentia animae est, quae extendente se intelligentia speculativa applicatur ad operationem.
Ib. p. 7 : paenitentia est peccata praeterita plangere ... et hoc est verum de p-a perfecta.
Id. Persp.(S) V p. 251 : nec estimamus hec demonstratione alia ... indigere; et hec p-e artificum dicimus esse committenda (cf. infra hec ... plus habilitatem operis mechanici respiciunt, quam firmitudinem demonstrationis).Ita vulgo. Glossa Pol.
GLb p. 80 : p-a «sprava, obyeranye».
Constr.
a.
abs.
,
cf.
et 857,54 et saepius.
b.
sq.
gen.
,
cf.
et
KrMU p. 91, 85 (a. 1420) : septa claustri exivit ... obmissa p-a suarum cerimoniarum.Ita saepius. c. sq. ut : DANT. in
Tom. IV p. 129 (a. 1524) : hec summa fuit Cesarianorum p-a, ut castrum ... haberent.Inde: wykonywanie zawodu lekarza, praktyka lekarska; medicinae tractatio, medici professio
NIC. POL. p. 66, v. 337 : maculata ... p-a ... que non curare soleat, sed multiplicare morbos.
Ib. v. 344 : exhausta bursa patiens ... gemit, quia res sibi p-a demit.
Concl. p. 115 (a. 1511) : doctores ... statuta ... nitebantur violare, questuosam medicine p-am profitendo et exercendo.Ita saepius.
N.
constr. sq.
in
c.
abl.
:
ib. p. 132 (a. 1513) : suspensio p-e in medicinis.
C.
zwyczaj, rzecz praktykowana, przyjęta, ogólnie stosowana; consuetudo, mos, usus
StSyn IV p. 96 : in processu ... contra tales servetur forma ... iuris communis et p-a, quam ... inquisitores ... servare consueverunt.
KsgCzer p. 249 (a. 1421) : citatus iuxta juris p-am cum testibus efficaciter docuit, quia eqs.
DŁUG. Hist. II p. 25 (= III p. 36 ed.nov.) : sub quo tempore a Polonis maxime vulgata p-a notatum est quam validissima res est iustitia.Ita saepius. Additur communis ( KodUJ III p. 85, a. 1480).
D.
wykład, objaśnianie jakiegoś tematu, także: podręcznik;
expositio, explicatio, explanatio, etiam: enchiridion, liber quo alicuius artis praecepta continentur
THOM. Med. p. 7 : p-a medicinalis domini Thome, episcopi Sareptensis, ordinis Premonstratensis.
Ib. p. 13 : ut in mea antiqua p-a continetur.
Ib. p. 26 : vide in P-a Liliatoris et aliis p-is.Ita saepe. Additur manualis ( ib. p. 49 et 275 ; NIC. BŁ. Tract. fol. a VIIa).
Constr.
a.
abs.
supra
40
et
THOM. Med. p. 49 : de pruritu oculorum vide in p-a mea manuali.Ita saepius. b. sq. gen. et 37 et saepius (praec. gen. nominis auctoris). c. sq. de :
NIC. BŁ. Tract. fol. e VIIIa : iam ponamus p-am de singulis peccatis mortalibus.
II.
narada, rozmowa, układy, pertraktacje, negocjacje;
colloquium, pactio, conventio
SSrSil VIII p. 213 (a. 1463) : nec ... utiles censemus continuas istas p-as et assiduas paternitatis vestre communicaciones cum prefato homine.
DŁUG. Hist. IV p. 87 : mercenarii ... coeperunt habere cum Wladislao Polonorum rege per medium Iaskonis ... de prodendo castro ... p-am et tractatum.Ita saepius.
Iuxta ponitur v. gr.
communicatio (
), inventio (
ZabDziej IV 1 ,
p. 103, a.
1559)
, tractatus
(
).
Dicitur v. gr.
clancularia (
*Tom. X p. 249, a.
1528)
, secreta (
DŁUG. Hist. IV
p. 6
).
N.
sq.
de,
cf.
et
SprawWęg p. 73 (a. 1491) : habere nobiscum ... p-am de captivis ... dimittendis.Ita saepius.
Inde fere i.q.
a.
namowa, rada;
consilium, persuasio
DŁUG. Hist. IV p. 2 : comitis interpositione et p-a ... fuit persuasus.
Ib. p. 85 : ducis ... p-a et interventione ... ingredi est permissus.
Ib. V p. 375 : per p-am, inductionem atque persuasionem Mathiae ... civitatem ... tradere concluserunt.
b.
zawarcie; pactio,
sanctio
DŁUG. Hist. IV p. 16 : exploraturi et sciscitaturi mentem regiam super p-a futurae pacis.
*Tom. IV p. 382 (a. 1518) : si ... aliter erat animi se disponere super p-am induciarum.
c.
(in malam partem) konszachty, knowania, intrygi, spiski; coniuratio, conspiratio, machinatio
DŁUG. Hist. V p. 265 : p-a ipsa per tres gubernatores ... fabricata fuerit.
Tom. I p. 18 (a. 1507) : p-e ... iste ... confiebant oculte sub absentia regis.Ita saepius.
N.
constr. sq.
super
c.
abl.
Tom. XII p. 371 (a. 1530) : intellexi ... p-am fieri super 100 illis ducatis ... ne ... solvantur.
III.
singularia
1.
sprawa w sądzie; causa
coram iudice acta
TPaw IV p. 595 (a. 1394) : Grzimco ... terminum stetit ... super quatuor cives ... qui suam p-am seu causam suo causidico comiserunt; quam causam per duas septimanas ad dominos dedimus.
b.
in
locut.
in practica alicuius rei faciendae
w trakcie, w gotowości;
i.q. in procinctu
*Tom. IV p. 382 (a. 1518) : stans ... ego in p-a illa recedendi, rogavi ipsos (nisi leg. in procinctu illo).