- Th.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- N.
- O.
[comp. magis practicus, cf.
infra 864,35.]
I.
praktyczny, stosowany w praktyce, mający zastosowanie w praktyce; actualis, qui in usu est vel esse potest.
Praec.
1.
phil.
t.t. praktyczny, dotyczący działania;
activus, ad agendum pertinens.
Opp.
speculativus (
HESSE Matth. V
p. 251
et vulgo).
Dicitur
v.
gr. de
actu (
WROCŁ. Epit. fol. r 3a)
,
cognitione (
HESSE Matth. IV
p. 287
et saepius),
consideratione (
BYSTRZ. Log. fol. b VIIa)
, esse
(
VITELO Epist.
p. 7
)
, habitu (
MatFil VI (XVII)
p. 75, a.
1424
et vulgo), intellectu
(
VITELO Epist.
p. 6
et vulgo; syn.
activus :
STOB. Aret. fol. g V15
;
;definitur
JAC. PAR. Opln p. 230 : in homine duplex ponitur intellectus, speculativus et p-us; primus vocatur ratio, secundus voluntas), notitia ( GŁOG. Porph. fol. a IIa et saepius), praescientia ( WROCŁ. EpitConcl fol. h IIIb) , principiis ( BYSTRZ. AnalPost fol. b IIa et saepius), ratione ( WROCŁ. Epit. fol. s 3a) , scientia ( Gramm. p. 160, saec. XV et vulgo; iuxta ponitur activa: BYSTRZ. Top. fol. q IIIa ; ; factiva: ib. fol. q IIa ; ; moralis: KomPolit p. 187, saec. XIV/XV ; operativa: GOST. Th. fol. f IIIb), sim.
N.
practica,,
-orum
n.
pro subst.
ExPhys fol. i VIIIa : principium infert necessitatem in speculabilibus ... finis in p-is et in operabilibus.
2.
mus.
t.t.
musica
w teorii średniowiecznej chorał gregoriański i jego teoria; apud
m. ae. musicos: canticum Gregorianum qui vocatur eiusque
canendi ratio
MONET.
inscriptio libri
: Epithoma utriusque musices p-e Stephani Monetarii Cremnicensis .
FELSZT. OpSimpl fol. A IIa : musica humana est duplex, scilicet speculatiua et p-a ... p-a est, quae duntaxat de sono datur.
Ib. fol. A IIb : musica igitur p-a est duplex: simplex et mensuralis etc.Ita saepius. Cf. PLANUS II 4.
3.
medicina
medycyna praktyczna, stosowana w praktyce;
i.q. quae ab aliquo exercetur
GŁOG. Don. B Ib : sexta ars mechanica est medicina p-a vel manualis ... et sub illa comprehenduntur omnes artes sanandi vulnera, vt cyrurgia, ars oculistarum et ars medendi vulnera, ars frangendi lapidem vel calculum et artes similes.
BYSTRZ. Log. fol. b VIIa : medicina simpliciter est p-a etc.
4.
singulare in inscriptione libri
KodUJ IV p. 3 (a. 1507) : Margarita p-a domini Stanislai Brudzow.
II.
de hominibus (extra textus
phil.
)
1.
adi.
praktyczny, zaradny, zapobiegliwy; industrius, strenuus, sollers, callidus, frugi
SSrSil II
p. 150
(a. 1363)
:
contra plebanum Petrum ... p-um, bonum et justum.
MPH III
p. 409 (a.
1505)
:
Andreas
archiepiscopus
... in rebus gerendis p-us.
Tom. X
p. 251 (a.
1530)
:
magis p-um et idoneum ... servitorem.
N.
glossam
Pol.
GLb
p. 80
:
p-us, «spravny, rządny».
2.
subst.
znawca, biegły, praktyk, fachowiec;
peritus, prudens, expertus, doctus
Tom. IV
p. 50 (a.
1516)
:
eorum, qui se perfidia magis quam industria faciunt prudentes curie p-os.
MIECH. Chr.
p. 2
:
aiunt mathematici et
experimentatores ascendisse signum Thauri hora ingressionis Lech in Maiorem Poloniam et
posteri p-i exinde terram
Maioris Poloniae subesse
Thauro affirmant.
CRIC.
in
Tom. XV
p. 584
(a. 1533)
:
translationem ... non feci iuxta voluntatem meam, sed coactus iuxta sententiam horum
p-orum.
Praec.
iuris (decretorum
sim.) prawnik, ten kto praktycznie wykonuje zawód
prawnika;
qui iurisdictionem exercet
DŁUG. Hist. V
p. 692
:
decretorum doctor ...
peritus ... iuris et p-us antiquus.
AKapSąd I
p. 170 (a.
1500)
:
decretorum doctor
egregius et p-us peritus.
PrPrz
p. 16 (a.
1545)
:
vicenotarium ... iuris terrestris p-um et expertum ... in procuratorem et
syndicum capituli eligere.