Ogólne
Pełne hasło
Więcej

POSSIDEO

Gramatyka
  • Formypossideo, possedeo, posideo, possido
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -sedi s.-sidi, -sessum
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. mieć, posiadać (na własność)
      • α.
      • β.
      • γ. + ante et retro, subtus et supra bene et in aeternum debite; non debite heredimonialiter hereditarie pro herede pro possessore
    • 2. + dolose violenter bene possidens zajmować, obejmować (w posiadanie, często bezprawnie)posiadający dobra ziemskie
    • 3. otrzymać
  • II. transl.
    • A.
      • 1. osiągnąć, uzyskać
      • 2. piastować, pełnić (urząd)
      • 3. iur.+ praescriptionem przetrzymać, przetrwać okres przedawnienia, uzyskać uprawnienia wynikające z przedawnienia
    • B.
      • 1. ogarnąć, opanować (o uczuciach)
      • 2. opętać, nawiedzać (o szatanie)
      • 3. zajmować (miejsce)

Pełne hasło

POSSIDEO s. POSSEDEO s. POSIDEO et POSSIDO, -ere, -sedi s.-sidi, -sessum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • H.
  • Ha.
  • O.
[ inf. perf. pro inf. praes. KodWp VI p. 424 (a. 1398) : hereditatem ... quam ad tempora vite nostre debebamus possedisse ... fratribus ... resignamus. ]
I. propr.
1. mieć, posiadać (na własność); habere, in possessione esse.
Additur
α. iure (feudali: *KodWp II p. 354, a. 1319 ; hereditario: DokMp IV p. 10, a. 1243 ; KodMp II p. 73, a. 1244 et saepius; pleno: ArPrawn I p. 30, a. 1342 ; perpetuo: DokMp IV p. 9, a. 1235 ; ib. p. 11, a. 1262 et saepius).
β. titulo hereditario ( DokMp VIII p. 4, a. 1435 ; additur iusto emptionis: AKapSąd III p. 55, a. 1486) ; item proprietate libera ( PommUrk VI p. 74, a. 1321).
γ. ante et retro, subtus et supra ( KodWp VI p. 374, a. 1391) , bene et in aeternum ( KsgSądWar p. 45, a. 1481) , debite; opp. non debite ( MPH IV p. 780, circa a. 1300) , heredimonialiter ( KsgŁawKr p. 3, a. 1365) , hereditarie ( KodKrak p. 29, a. 1342) ; item pro herede (opp. pro possessore :
GLcerv p. 694 : pro haerede p-et qui putat se esse haeredem, pro possessore vero p-et praedo
), inconcusse ( DokKKr I p. 86, a. 1362) , improprie; opp. proprie ( HESSE Matth. IV p. 179 ) , iuste et canonice ( *KodKKr I p. 6, a. 1186 ; opp. minus iuste: CodVit p. 389, a. 1417) , legitime ( DokMp IV p. 11, a. 1262) , libere et pacifice ( AKapSąd III p. 345, a. 1525) , obligatorie ( ArPrawn VIII p. 79, a. 1398) , pacifice ( DokMp IV p. 11, a. 1262 ; ib. VI p. 305, a. 1409 et saepius et quiete: Lites I p. 23, a. 1320 ; TArch p. 21, a. 1409) , perpetualiter ( StPPP VIII p. 329, a. 1389) , perpetue (et in aevum: TArch p. 29, a. 1409 ; StPPP VIII p. 259, a. 1388 et saepius), perpetuo ( KodMp II p. 73, a. 1244 ; AKapSąd III p. 1, a. 1448 et saepius); item in perpetuo(-um: KodMp I p. 1, saec. XIII ; ArPrawn VIII p. 64, a. 1396 et saepius), perpetuis temporibus et in aevum ( CIOŁ. Lib. I p. 173, a. 1426).
Opp.
non aeviterne ( AKapSąd III p. 138, a. 1497).
2. zajmować, obejmować (w posiadanie, często bezprawnie); occupare, possidendum sumere (saepe contra legem) , v. gr. dolose ( RachJag p. 99, a. 1389) , violenter ( KodWp X p. 355, a. 1444). Occ. refertur ad homines
AkapSąd III p. 140 (a. 1509) : asserens ipsum vi et violenter kmethones sibi in XII sexagenis invadiatos p-isse et ab ipso abstulisse.
Occ. bene possidens posiadający dobra ziemskie; qui praedia possidet
StPPP VIII p. 586 (a. 1398) : si non conparuerit personaliter ipsa ... tunc fideiussorem bene p-ntem ad colloquium ... debet mittere.
Cf. POSSESSIONATUS I A 1.
3. otrzymać; accipere , v. gr. poenas (i. multas: DokMp I p. 316, a. 1404) .
II. transl.
A.
1. osiągnąć, uzyskać; accipere , v.gr. culmina Olympi (i. beatitudinem aeternam, de s. Casimiro IO. VISL. p. 212, v. 218 ), mores bonos ( KrMU p. 60, 42, saec. XV in.) , simplicitatem ( HESSE Matth. III p. 15 ) , vota prospera ( CodVit p. 42, a. 1418) , impetrata vota ( CantMAe I nr. 10, v. 8a, saec. XIV) .
2. piastować, pełnić (urząd); fungi (munere, officio).
N. locut.
locum sapientis (e Vlg. Matth. 7,24)
RHist IV p. 158 (a. 1324) : secundum sententiam Salvatoris locum p-et sapientis, qui suam aedem locat supra petrae soliditatem.
3. iur. praescriptionem przetrzymać, przetrwać okres przedawnienia, uzyskać uprawnienia wynikające z przedawnienia; praescriptionem perferre, iura quaedam per praescriptionem acquirere
AGZ XVIII p. 235 (a. 1482) : eadem libertate ... gaudebat et similiter omnem prescriptionem terrestrem p-it alias «vitrzymal».
Ib. p. 265 (a. 1483) : fuit in pacifica possessione usque ad mortem et ... prescriptionem terrestrem p-it alias «wydzyerszal».
Cf. supra III 1569,38 sqq.
B.
1. ogarnąć, opanować (o uczuciach); occupare, invadere (de affectibus).
2. opętać, nawiedzać (o szatanie); occupare, vexare (de diabolo).
3. zajmować (miejsce); occupare, tenere (spatium loci)
BIEM p. 34 : centrum solare aequatorem sic p-et, ut nullam ab eo obliquationem habeat.
LIBAN Acc. fol. A Vb : accentus ... acutus ... vltimam ... syllabam p-et.
Constr. Ad I-II:
a. abs. b. sq. dat. commodi
AGZ XVIII p. 295 (a. 1491) : debent dare intromissionem in curiam et ... campos cum omni iure prout sibi p-erunt.
Cf. Th. X 2, 116,38 sqq. c. sq. ab. d. sq. ad :
DokMp IV p. 9 (a. 1235) : ad perpetuam eleemozynam ... p-ndas villas.
StPPP VIII p. 620 (a. 1398) : partem hereditatis Nicolai ... ad manus ... prepositi ... tenet et p-et.
Ita saepius. e. sq. cum :
StPPP VIII p. 329 (a. 1389) : hereditatem ... p-bit cum suis pueris.
AKapSąd III p. 1 (a. 1448) : quas villas ... p-it cum ... successoribus.
Ita saepius. f. sq. de. g. sq. ex. h. sq. in c. acc.
GALL p. 83, 13 : quatenus Bolezlaus ... sedes regni ... in dominium p-ret.
KodMp I p. 1 (saec. XIII) : contuli Deo et capellanis ... in elemosinam in perpetuo p-ndam ... villam.
i. sq. in c. abl. k. sq. per. l. sq. pro. m. sq. sine. n. sq. sub c. abl.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)