Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERDUCO

Gramatyka
  • Formyperduco
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -xi, -ctum
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. animantes: sprowadzić, przyprowadzić, doprowadzić
      • 2. + merces) sprowadzić, dostarczyć
    • B. transl.
      • 1. doprowadzić (do jakiegoś stanu)
      • 2. wynieść, podnieść do jakiejś godności
      • 3. rozciągać (w czasie)
      • 4. ściągać, powodować
      • 5. przeprowadzić, ustanowić
  • II. iur.
    • 1. + testes). przyprowadzić do sądu (zwł. świadków)
    • 2. iur. transl.+ iure doprowadzić do skutku, przeprowadzić zgodnie z prawem
    • 3. + causam przewieść) (vel rem) załatwić sprawę (w sądzie)
    • 4. + dowieść dowieść, udowodnić
    • 5. + iuramentumzłożyć przysięgę

Pełne hasło

PERDUCO, -ere, -xi, -ctum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • A.
  • N.
  • O.
[part. fut. act. sensu gerundivi AGZ XIX p. 315 (a. 1487) : dando ... intromissionem ... quousque ad totalem solucionem dictarum pecuniarum iure perducturam.]
I.
A. propr.
1. animantes: sprowadzić, przyprowadzić, doprowadzić; adducere.
Praec.
testes coram iudice, cf. infra II 1.
N. locut.
mentes hominum ad rectum iter ( HUSSOW. p. 85, v. 520 ).
2. res (praec. merces) sprowadzić, dostarczyć; adducere, afferre.
N. locut.
ad auditum (audientiam) alicuius (sq. quod) donieść; notum facere( WiadPol p. 41, a. 1327 ; *KodWp III p. 388, a. 1372 et passim); simili sensu ad cognitionem ( Tom. ΙII p. 170, a. 1514) vel in notitiam alicuius ( *Theiner II p. 14, a. 1414) .
B. transl.
1. doprowadzić (do jakiegoś stanu); adducere (in aliquem statum).
Iuncturae notabiliores
aliquid ad consummationem (perfectam: CodEp III p. 27, a. 1448 ; votivam: DŁUG. Hist. III p. 515 = VI 1, p. 213 ed.nov.), ad (debitum vel salubrem) effectum ( KodMp II p. 25, a. 1211 et passim in bullis papalibus), ad incrementa ( DŁUG. Hist. II p. 364 = IV p. 114 ed. nov.) , ad liquidum ( ib. I p. 361 = II p. 125 ed. nov.), ad suos usus ( StPPP XI p. 90, a. 1515) cett., item aliquem ad (in) damnum(-a) et impensas: Tom. III p. 209, a. 1514 ; AKapSąd II p. 843, a. 1525) , in fugam ( SSrSil I p. 256, a. 1482) , in oppressionem ( DŁUG. Hist V p. 137 ), in vitam (vel lucem) aeternam ( AKapSąd II p. 282, a. 1482 ; ib. III p. 137, a. 1509) .
N. locut.
aliquid ad unguem i. q. optime perficere (saec. XVI) ; simili sensu ad umbilicum ( Tom. X p. 372, a. 1528). Mediopass. zbliżyć się, dojść (do jakiegoś stanu)
DŁUG. Op. p. 323 : femina ... ad tempus pariendi p-ta.
MIECH. Chr. p. 221 : segetes in debitam maturitatem ante festum sancti Iohannis Baptiste p-te erant.
2. wynieść, podnieść do jakiejś godności; evehere, provehere (in altiorem locum), v. gr. in regimine Ecclesiae ( StCrac p. 20, a. 1453) .
3. rozciągać (w czasie); trahere (in tempore) v. gr. vitam (aliquanto tempore: StPPP VII p. 541, a. 1494 ; in longos annos: KodPol IV p. 232, a. 1523).
4. ściągać, powodować; contrahere, causare
*PreussUrk I p. 195 (a. 1252) : quo negotio ... tibi... gratie divine premium ac favoris apostolici p-atur augmentum.
DŁUG. Hist. IV p. 89 : multa ... bella ... recessus regis p-xit.
5. przeprowadzić, ustanowić; instituere
SchlUrk p. 490 (a. 1310) : volumus et ab antiquo est p-tum, quod ... filius alicuius magistri ... jura civilia faciat sicut alter.
II. iur.
1. przyprowadzić do sądu (zwł. świadków); adducere in iudicium (praec. testes). Glossae Pol.
StPPP IX p. 90 (a. 1470) : ut homines in iure ... p-ret ministerialis, alias «przyvedl».
NieznHer p. 38 (a. 1471) : Nicolaus ... p-xit alias «przewyoth» «swathky» (i. testes ) iuxta terrestrem consuetudinem super nobilitate ipsius.
2. iure et abs. : doprowadzić do skutku, przeprowadzić zgodnie z prawem; iure peragere, acquirere
ZabDziej II p. 555 (a. 1489) : ut sibi loannidivisionem p-ret et exdivideret frater eius.
StPPP II p. 923 (a. 1498) : Andreas perlucra prefata ... Petro super se p-re et adquircre permisit.
Cf. supra 328,17 sqq. Ita saepius, praec. perlucra (cf. supra 22 et saepius), solutionem (cf. supra 328,19 ) , item poenam (contra aliquem: IurMas III p. 150, a. 1540 et saepius ib. ). Occ. sensu latius transl. extra textus iur. , v. gr. rem conubialem ( Tom IV p. 179, a. 1517) , privata vota ( ib. VI p. 78, a. 1522).
3. causam (vel rem) załatwić sprawę (w sądzie); iure peragere (e Pol. przewieść)
StPPP IX p. 68 (a. 1468) : si ... homo rem suam nesciret reformare seu p-re, extunc ... potest alium hominem invenire pro pecunia.
Ib. p. 94 (a. 1479) : actor debet silere nec nocere parti adverse donec suam rem p-et seu conducet.
Ib. p. 147 (a. 1494) : quia ius ... decrevit sibj propter ... ignoranciam ad p-ndum suam causam.
4. dowieść, udowodnić; demonstrare, probare (Pol. dowieść ad litteram expressum)
AGZ XIV p. 171 (a. 1445) : actor p-xit vulnera sua iuramento super Ianysz.
Ib. p. 279 (a. 1449) : p-tum est super eis vulnera et violentiam.
Occ. intrans.
ArPrawn VIII p. 54 (a. 1463) : non p-xit.
5. iuramentum złożyć przysięgę; i.q. praestare
AGZ XIV p. 218 (a. 1446) : Bydlowsky iuravit et p-xit iuramentum.
Ib. p. 317 (a. 1451) : Oleschko ... p-xit iuramentum pro tribus vulneribus lividis ... contra Rogalem.
Ita saepius.
N. constr. ad 1-4:
a. sq. contra (aliquem) :
KsgGrWp II p. 47 (a. 1394) : Vincensius ... p-xit sex testes pro tribus ... captivis contra Nicolaum.
RotKość p. 170 (a. 1407) : cives ... circa crucem iuramento testes ... p-xerunt contra ... conventum de Trzemeszno.
IurMas III p. 150 (a. 1540) : homo condemnatus ... non curat poenas contra se p-tas.
Cf. ib. p. 159 (a. 1540) . b. sq. in c. abl.
StPPP II p. 949 (a. 1504) : si que perlucra in eisdem bonis essent p-ta.
c. sq. pro, cf. supra 329,49 et 46. d. sq. super :
StPPP II p. 955 (a. 1505) : super quo laneo perlucra sua ... p-ret.
Cf. supra 329,17 et saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)