Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERDITIO

Gramatyka
  • Formyperditio, perdiccio, perdicio,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. strata, utrata Occ. sensu praegnanti: zagrożenie utratą Meton.: rzecz utracona, zguba
        • α. + sub poena perditionis sub (amissione et) perditione
        • β. + ad (in) perditionem na przepadłe
      • 2. brak, ubytek, szkoda Pl. (meton.): ubytki
    • B.
      • 1. zniszczenie
      • 2. + personaemorderstwo
  • II. zatracenie, zagłada, zguba (moralna)
    • α.
    • β.
  • III. iur.+ causae przegranie sprawy w sądzie
    • α.
    • β.

Pełne hasło

PERDITIO s. PERDICCIO s. PERDICIO, -onis f.
  • F.
  • G. (rec.),
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
A.
1. strata, utrata; actus perdendi, amissio
BRUNO Qfr p. 74 : cum iam prope vitęmeę stare ... non dubitassem.
KodWp I p. 273 (a. 1252) : auditis huius ... p-is ... causis ... claustro ... villam possidendam ... confirmamus (cf. ib. supra : fratres ... ipsam sortem licet inviti reliquerunt desertam).
Occ. sensu praegnanti: zagrożenie utratą; amissio impendens
AKapSąd II p. 727 (a. 1507) : litteras ... nemini ad deferendum huc propter pericula viarum et p-em ipsarum credere audet.
Meton.: rzecz utracona, zguba; de re perdita
AGZ XVI p. 229 (a. 1490) : habemus ibi p-em nostram quam vollemus ([sic!) ]arrestare.
N. formulas iur.
α. sub poena perditionis iudicis sententia amissione decreta ( *CodEp II p. 277, a. 1431) ; simili sensu sub (amissione et) perditione :
PommUrk IV p. 136 (a. 1304) : quam ordinationem ... tenere obligabimus nos ... duci sub argenti centum marcarum p-e.
KodKrak p. 237 (a. 1459) : ne merces ducere ... presumant ... sub amissione et p-e rerum et mercanciarum.
β. ad (in) perditionem na przepadłe; perpetuo amittendum
DokMp VIII p. 357 (a. 1362) : qui ... contrarium fecerint, in p-em bonorum suorum se sentiant ... fecisse.
ArPrawn VIII p. 96 (a. 1406) : marcam dabit ... sub tribus bobus ad p-em receptis.
Ita passim. Glossae Pol.
StPPP II p. 446 (a. 1439) : octuaginta marce debent ibi remanere «we zgubą»alias in p-em.
AGZ XIV p. 148 (a. 1444) : sex boves recipere debet, qui transibunt in p-em alias «ve szguba».
Occ. pl.
ArPrawn X p. 167 (a. 1406) : in pena ... sibi tenetur ac ad p-es utilitatum, quas estimant ad XII marcas.
Simili sensu
in vim (perpetuae) perditionis ( Dogiel I p. 542, a. 1417 ; AGZ XIII p. 10, a. 1436 et saepius; glossa Pol.
ArLit VII p. 295, a. 1497 : pecunias ... in vim p-is alias «w zgubne ymyą» recipere debebit),
itemnomine (in nomen) perditionis, cf. supra VI 716, 31 sqq. iuncturae verbalesaliquid in (ad) perditionem (nomen vel vim perditionis) arrestare ( Dogiel I p. 542, a. 1417) , capere ( AGZ XIII p. 434, a. 1464 ; recipere: ArPrawn VIII p. 96, a. 1406) , dare (intromissionem: AGZ XIII p.10, a. 1436) , mittere ( ARect I p. 534, a. 1514), item (de rebus) remanere ( StPPP II p. 446, a. 1439) , transire ( ARect I p. 504, a. 1513) .
2. brak, ubytek, szkoda; imminutio, damnum
KsgSądWar p. 28 (a. 1452) : si fuissent aliqua dempna vel p-o ... michi erit.
ArHist XI p. 486 (a. 1461) : molendina steterunt ... propter p-em aque.
Tom. XIV p. 598 (a. 1532) : in igne de aere p-o esse consuevit.
Pl. (meton.): ubytki; defectus
ArHist IX p. 277 (a. 1504) : computatis ... p-bus metalli in infusione, cusione et dealbatione.
CorpJP III p. 63 (a. 1507) : fusionis et monetarum in cussorio tum etiam dealbationis p-es conscribat officialis .
N. constr. (ad 1-2):
a. sq. gen. b. sq. circa :
KodMp II p. 178 (a. 1290) : eorum fratrum p-em circa predictam civitatem in melius reformare cupientes.
c. sq. de, cf. supra 36. d. sq. in c. abl.
ZabDziej I p. 71 (a. 1462) : in quibus rebus ... Paulus ... quesivit suam p-em.
B.
1. zniszczenie; deletio
AGZ XIII p. 264 (a. 1448) : pro aratione «copczow» ([i. tumulorum) ]et pro p-e signorum in arboribus (nisi leg. percussione).
N.
marina zatonięcie okrętu; navis gurgite maris immersio
CorpJP III p. 451 (a. 1519) : licitum est civitatis hominibus ... eliberare bona huius modi de p-e marina.
2. personae morderstwo; homicidium
KodWp II p. 159 (a. 1298) : omnes ... causas iudiciarias ... sive sint pecuniarie vel in p-e persone vel in cuiuslibet membri lesione ... habeant iudicare.
II. zatracenie, zagłada, zguba (moralna); exitium, ruina (sensu spirituali e Vlg. Prov. 15,11 et vulgo)
ArHist V p. 297 (a. 1392-1432) : ad abolendum humane p-is conscriptum lege peccati cirographum.
Praec. in locut.
α. perditionis filius (e Vlg. Ioan. 17,12 Ebo p. 68 ; KodWp II p. 408, a. 1327 ;et saepius).
β. perditionis secta (e Vlg. 2. Petr. 2,1 ZABOR. Tract. p. 29 ), item populus ( CodPom I p. 101, a. 1176) .
N. formulam iur.
sub perditione animae suae pod sankcją wiecznego potępienia; damnationis aeternae periculo
AKapSąd II p. 393 (a. 1459) : possum bene dicere sub p-e anime mee.
iuncturae verbales notabiliores (ad I-II): a. perditio est ( Tom. XIV p. 598, a. 1532) , fit ( AKapSąd I p. 416, a. 1455) . b. perditionem habere ( StPPP IX p. 27, a. 1424) , incurrere ( AKapSąd II p. 432, a. 1469) , sibi superducere ( ZABOR. Tract. p. 29 ) . c. in perditionem prolabi ( PommUrk III p. 347, a. 1298) , aliquem inducere ( CracImpr p. 11, a. 1485), item in perditionis gurgitem se inmergere ( DŁUG. Op. p. 46 ) .
III. iur. t.t. causae et abs. : przegranie sprawy w sądzie; causa in iudicio amissa
IurMas I p. 29 (a. 1377) : omnis homo ille, qui non fuerit circa accionem ... ad p-em neque ad penam iudicaritenetur nec causam suam perdet.
StPPP VIII p. 77 (a. 1382) : terminum habent ad secundos terminos post colloquium ... sine dilacione et p-e.
Ib. p. 252 (a. 1388) : debet cras comparere contra Imramum ... sub p-e cause sue.
Ita passim.
Opp.
acquisitio ( StPPP VIII p. 372, a. 1394 et saepius), lucrum ( ib. p. 373, a. 1394 et saepius).
Iuncturae verbales
α. (de iudice) causam ad perditionem decernere ( IurMas II p. 8, a. 1472) ; simili sensu perditionem alicui adiudicare ( StPPP II p. 229, a. 1418), item ad perditionem iudicare (aliquem, cf. supra 26 ).
β. (de parte in iudicio) causam suam in perditionem amittere ( IurMas II p. 9, a. 1472).
Dicitur
perditionis poena kara płacona przez stronę, która przegrała sprawę; multa quae ab eo, qui causam amisit, solvi solebat
KsgGrWp II p. 218 (a. 1394) : Iohannes ... comisit duas penas p-is.
Simili sensu
perditio nude posita?
StPPP II p. 463 (a. 1440) : Nicolao ... imponimus perpetuum silencium et p-em pro eo, quia non paruit cum pecunijs.
N. formulam
in (super) lucrum sive ad (super) perditionem na wypadek wygrania lub przegrania sprawy; alterutro eventu, sive ad causam obtinendam sive amittendam
APozn I p. 144 (a. 1448) : ipsi... datum fuit ius et iusticia sive ad lucrum sive ad p-em.
PP III p. 180 (a. 1449) : Stanislaus ... constituit ... suum procuratorem ... filium suum ... ad ... agendum amicabiliter seu iure ... tam super p-em quam etiam super lucrum.
Cf. LUCRUM supra V 1544,5 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)