Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PENDO

Gramatyka
  • Formypendo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, pependi, pensum
Znaczenia
  • I. trans.
    • A.
      • 1. propr. propr. ważyć, odważać
      • 2. transl. transl. oceniać, szacować
    • B.
      • 1. propr. propr. płacić, opłacać (podatek, daninę)
        • a.
        • b.
        • c.
        • a.
        • b. N. in imagine: odpłacać
      • 2. transl.
        • a. ponosić, znosić (karę, tortury)
        • b. podejmować, pełnić (obowiązki)
    • C.
      • 1. propr. propr. zawieszać
      • 2. transl. transl. zawieszać, odkładać (w czasie)
    • D. + pandendi) venam otwierać żyłę, puszczać krew
  • II. intrans.
    • 1. ważyć, mieć ciężar
    • 2. kosztować, mieć cenę

Pełne hasło

PENDO, -ere, pependi, pensum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
[part. praes. sensu pass.
DokListPł II p. 295 (a. 1546) : omnia onera, servitia, labores pro castro Plocensi ab antiquo de prefata portiuncula agri pendencia et solvi consueta.
3. sg. ind. praes. act. pendet:
KodKrak p. 742 (a. 1535) : area Marci ... pendet singulis annis ... marcam vnam(ita ib. saepius ).
part. fut. act. penditurus : DŁUG. Hist. V p. 292 : Friczonem ... imperium ... pro nihilo penditurum. formae perf. a stirpe praesentis: 3. sg. ind. perf. act. pendere: KADŁUB. p. 135 : Laodarides et ... Pannonius ... perfidie non immeritas Boleslao penas pendere. 3. sg. ind. fut. II act. penderit: CALLIM. Rhet. p. 123 : de eo, qui indamnatus supplicium penderit. 3. sg. ind. plp. act. penderat: MIECH. Chr. p. 271 : tributa ... quae per plures aetates Ruthenis ipse dux penderat. inf. perf. act. pendisse: AGZ XI p. 405 (a. 1455) : recognovit se agnos recepisse et carnes in gasa sua pendisse.
DŁUG. Hist. I p. 380 (= II p. 144 ed.nov.) : paricidii poenam tam miserabilem regem pendisse.
Ib. IV p. 385 : ea ... Sbigneus episcopus nihili pendisse ... visus est.
Dogiel IV p. 325 (a. 1548) : Prussiam a regno ... defecisse ... ac non ... tributum ullum pendisse.]
I. trans.
A.
1. propr. ważyć, odważać; pondus explorare, ponderare.
Additur abl.
auro ( DŁUG. Op. p. 180 ).
2. transl. oceniać, szacować; aestimare.
Constr.
a. sq. gen. pretii.
b. sq. pro, cf. supra 242,45.
c. sq. locut. adv. , ut dimidium animae suae (alluditur ad Horatium Carm. 1,38 Tom. VI p. 250, a. 1523 et saepius).
N.
α. sensu praegnanti: cenić, liczyć się z czymś; magni aestimare
DŁUG. Hist. IV p. 337 : neque respectus per ... Withawdum ducem iniectus p-ndus.
β. utrzymywać, twierdzić; praetendere
ARect I p. 521 (a. 1514) : scripturas, testes et mvnimenta ... quibus vtraque parcium in hujusmodi lite se iuvare p-bat.
Ib. p. 535 (a. 1514) : contumaciam ... ob non productionem instrumenti revocacionis eorundem, quod se habere p-bant.
Cf. item ib. p. 552 (a. 1515).
B.
1. propr. płacić, opłacać (podatek, daninę); solvere (pecuniam, tributum). Indicatur qua re
a. sq. ab :
ArPrawn I p. 344 (a. 1577) : a marcis quinque ... p-antur grossi 20.
Tom. XIV p. 15 (a. 1532) : a quibus ducatis illi pro interesse quotannis quingentos ducatos p-imus.
b. sq. in c. abl.
StPPP III p. 20 : decimae ... p-untur in grano.
c. sq. pro, cf. 242,39 et Indicatur cui
a. sq. dat.
b. sq. ad :
KodUJ IV p. 175 (a. 1541) : fructus ... et proventus omnes ad... utramque ecclesiam ab antiquo p-i et praestari solitos.
RegPerc p. 30 (a. 1576) : Judaei ... ad manus seniorum ... p-unt florenos 300.
N. in imagine: odpłacać; remunerari
DŁUG. Op. p. 263 : qui ... beneficium suum improba malignitate p-bat.
Ib. p. 616 (epistula a. 1450) : obsequiis meis ... tua beneficia p-am.
2. transl.
a. ponosić, znosić (karę, tortury); subire (poenam., supplicium).
Additur dat. personae, cf. supra 242,48.
b. podejmować, pełnić (obowiązki); gerere, v. gr. munia publica (syn. obire: APozn II p. 309, a. 1495).
C.
1. propr. zawieszać; suspendere
NIC. POL. p. 62, v. 275 : hec ars ... res extra corpora p-it.
ChrPP p. 440 : Boleslaus ... signum victorialis gladii pep-it in porta Kioviae.
AKapSąd II p. 11 (a. 1415) : robora pro campanis ibidem p-ndis.
N. constr.
a. sq. ad:
DŁUG. Hist. IV p. 144 : signa ... eorum hostium ... ad sacras aedes ... p-re ordinavi.
b. sq. in c. abl. , cf. et 242,55.
c. sq. extra, cf.
d. sq. adv. loci, v. gr. foris ( NIC. POL. p. 64, v. 309 ), ibidem ( ).
2. transl. zawieszać, odkładać (w czasie); prorogare, differre
ARect I p. 529 (a. 1514) : terminus ... de consensu parcium ad feriam sextam ... p-itur.
D. singulare (fungitur vice verbi pandendi) venam otwierać żyłę, puszczać krew; i.q. aperire
ArHist V p. 417 (a. 1415) : quantumvis comede ... tamen est replecio vana, hinc venam p-as.
II. intrans.
1. ważyć, mieć ciężar; pondus habere.
Additur acc. mensurae, v. gr.
trecentas libras ( MIECH. Chr. p. 38 ).
2. kosztować, mieć cenę; alicuius pretii esse, valere
ZabDziej IV 1, p. 19 (a. 1547) : tenebitur ... conductor omnia in domo ... restaurare, quod p-ret valeretque grossos 2 et nil ultra.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)