Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PATIENTIA

Gramatyka
  • Formypatientia, s, paciencia, pacientia,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. (cierpliwe) znoszenie, wytrzymałość
    • 2. cierpliwość, wyrozumiałość
    • 3. skromność, umiarkowanie
  • II.
    • 1. zezwolenie, zgoda
    • 2. uległość, poddanie
  • III. singulare: cierpienie

Pełne hasło

PATIENTIA s PACIENCIA s. PACIENTIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
I.
1. (cierpliwe) znoszenie, wytrzymałość; patiendi status vel facultas. Glossae Pol.
RFil XXIV p. 363 (saec. XV med.med) : «smara» vel «czirpliwoscz» p-a.
GLcerv p. 663 : p-a est remedium omnium malorum, vnde dicitur: nobile vincendi genus est p-a «cierpliwość».
N. locut.
virtutis i. patientiae virtus
KADŁUB. p. 168 : corpus ad omnem virtutis p-am duravit.
2. cierpliwość, wyrozumiałość; indulgentia, clementia, magnanimitas.
Dicitur
columbina ( HESSE Matth. IV p. 19 ) . Occ. miłosierdzie, łaskawość; miseratio, pietas
*KodKKr I p. 49 (a. 1253) : Deus, apud quem p-a pauperum non peribit in finem.
*KodKWil p. 20 (a. 1388) : viccarius Ihesu Christi ... superna fultus p-a.
Iuncturae verbales ad 1-2:
patientiam habere; simili sensu induere ( ADAM p. 310 ), item patientia contineri ( KodWp IX p. 320, a. 1432).
Constr.
a. sq. gen.
b. sq. contra.
c. sq. de:
HESSE Matth. III p. 202 : exempla p-ae de supportando iniuriam illatam.
AKapSąd I p. 266 (a. 1484) : domini decreverunt ... p-am habere de pensione.
d. sq. in c. abl.
e. sq. super:
KodWp VIII p. 108 (a. 1419) : habeatis p-am super solvendis per me vestris florenis.
Locut. adv.
cum (omni) patientia *Lites I p. 450, a. 1335) , sub (quadam) patientia ( CodSil V p. 282, saec. XIV ( med.).
3. skromność, umiarkowanie; moderatio, modestia. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 61 (saec. XV in.in) : p-a «scrompnoscz».
N. locut.
patientiam habere zachowywać się spokojnie; modeste se gerere
AGZ XIV p. 98 (a. 1443) : iudices ipsum monuerunt, ut haberet p-am et sileret, ipse vero noluit (cf. ib. supra succubuit tres marcas iudicio ... quia non fuit paciens in iudicio nec honoravit iudicium, sed clamavit).
II.
1. zezwolenie, zgoda; admissio, permissio
ArPrawn I p. 373 (a. 1527) : si ... solutio ... contributionem praesentem excedat, hoc cum p-a beneficiati rei publicae cedere debet.
Praec. in formula
Dei patientia (abbas, praepositus) za zezwoleniem Bożym; Deo permittente
KodMazNow II p. 198 (a. 1329) : fratris Johannis Dei p-a abbatis.
KodKKr I p. 190 (a. 1332) : Prothus Dei p-a prepositus de domo Dei ordinis Premonstratensis.
Ita passim saec. XIV-XVI.
2. uległość, poddanie; subiectio, submissio.
N. iur.
laudi podległość prawu
IurMaz II p. 127 (a. 1508) : capitaneus ... habebit plenam facultatem talem homicidam mancipandi ... nec poterit eum excusare laudi extra terram p-a.
III. singulare: cierpienie; i.q. passio
*SSrSil VII p. 223 (a. 1470) : beati, qui p-am sufferunt devote in Domino sperantes.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)