Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORIGO

Gramatyka
  • Formyorigo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -inis
  • Część mowyrzeczownikrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajżeńskimęskinijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. początek, przyczyna, źródło
    • 2. urodzenie, pochodzenie
      • a.
      • b. + originem esse (alicui rei)
      • c. + originem (ab, de, ex aliqua re aliquo) ducere; trahere contrahere penes aliquem: capere
  • II.
    • A.
      • 1. miejsce, gdzie coś się zaczyna, początek (w przestrzeni)
      • 2. + rivi źródło
    • B.
      • 1. ród
      • 2. przodek, protoplasta
      • 3. miejscowość macierzysta
      • 4. to,co stanowi początek
        • a. Bóg
        • b. phil.
  • III. iur.
    • A.
      • 1. + causae wszczęcie procesu
      • 2. prawo pierwszeństwa
    • B.
      • 1. + citationis pozew wstępny
      • 2. + iuris wstępne akta procesowe
      • 3. oryginał (dokumentu)
      • 4. + statuti podstawa, źródło
  • IV. + voraginis ? (singulare) otchłań ?

Pełne hasło

ORIGO, -inis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • H. (orrigo)
[generis m.
?
AGZ XV p. 69 (a. 1467) : volo videre originem condempnacionis alias «vrzad», per quem originem fatum dominum ... condempnavit.
generis n.
? cf. infra 55.]
I.
1. początek, przyczyna, źródło; oriendi ratio, initium.
Dicitur
primaria ( DŁUG. LibBen I p. 435 ) , prior ( BYSTRZ. Log. fol. s IIIa). Simili sensu originis condicio ( KodMaz(K) p. 521, a. 1243) vel primordia ( DŁUG. Hist. I p. 2 = I p. 66 ed. nov.).
2. urodzenie, pochodzenie; generatio, nativitas.
Dicitur
naturalis ( KodPol II p. 851, a. 1433 et saepius). Glossa Pol.
GLb p. 71 : o-o «pochodzenye».
Locut. adverbiales loco appositi
origine i. q. oriundus. v. gr. de territorio Bythomiensi ( DokMp I p.177, a. 1372).
Iuncturae verbales notabiliores ad 1
-2:
a. origo protenditur (ab aliquo: DŁUG. Hist. I p. 98 = I p. 158 ed. nov.).
b. originem esse (alicui rei)
CRIC. p. 98, v. 10 : hydrops ... morbis aliis fons et o-o fuit.
c. originem (ab, de, ex aliqua re vel aliquo) ducere; trahere (item contrahere penes aliquem: PommUrk IV p. 371, a. 1309) ; simili sensu capere ( AGZ XIV p. 239, a. 1447 : iste due citationes capiunt o-em alias «pochop» a prima citacione; cf. Th. IX 2,989,35 sq. ), obtinere ( RHist I p. 11, a. 1406) , recipere ( AGZ XIII p. 132, a. 1442 et saepius), suscipere ( CodVit p. 745, a. 1426) sumere ( AEG. Th. fol. A IIIb, cf. Th. IX 2,989,36), tenere ( Tom. III p. 165, a. 1514).
Opp.
origine carere (veritatis: ArPrawn I p. 14, a. 1410) .
II.
A.
1. miejsce, gdzie coś się zaczyna, początek (w przestrzeni); spatii locus, ubi aliquid incipit
KsgMaz I p. 125 (a. 1412) : nec o-em wlgariter «pochopu» nec finem ... vie ... viderunt.
DŁUG. Hist. IV p. 720 : lacus ... penes castellum ... capit o-em.
2. rivi sim.: źródło; fons. Glossa Pol.
GLb p. 71 : o-o ... «zdroy».
B.
1. ród; stirps, genus.
2. przodek, protoplasta; e maioribus primus.
3. miejscowość macierzysta; sedes, unde aliae processerunt.
4. to,co stanowi początek; id, unde quid oritur
a. Bóg; de Deo.
Dicitur
poli ( PAUL. CR. p. 90, v. 270 ).
b. phil.
STOB. Parv. fol. B Ib : dicitur materia o-o inquantum forme ex ea originantur.
GOST. Th. fol. a VIb : emanatio forme a primo fonte, que omnium formarum fons est et o-o, propter quod talem o-em Plato datorem formarum vocauit.
III. iur.
A.
1. causae wszczęcie procesu; i.q. initium
KsgMaz II p. 209 (a. 1426) : in iudicium Nowe Civitatis, ubi dicte cause o-o effectum (sic ) est.
2. prawo pierwszeństwa; partes priores
ArHist III p. 243 (a. 1414) : super quo Ioanne ... pro dictis pecuniis ... acquisiuit principium et o-em (cf. ib. supra acquisiuit principium vlgariter «przodek» harum pecuniarum).
B.
1. citationis pozew wstępny; litterae quibus prima in ius vocatio continetur, cf. supra II 447,16 sqq. Glossa Pol.
AGZ XVIII p. 585 (a. 1505) : volo videre o-em cittacionis alias «szuor (ed. szuvr) pozwowy».
2. iuris wstępne akta procesowe; commentarii iudicii, a quibus causa incipit
AGZ XIX p. 247 (a. 1486) : volo videre o-em iuris alias «wzuor prawa» incipiendo a prima querela.
Ib. p. 269 (a. 1493) : Straczek ... affectabat o-em iuris alias «szuor prawa» et libri lectionem, in quo inventa est inscripcio.
StPPP VI p. 81 (a. 1515) : omnibus litteris et iuris o-e atque processu ... in iudicio reproductis.
Item
(lucri et) condemnationis :
AGZ XIV p. 468 (a. 1456) : volo videre o-em alias «wszuor» lucri et condempnacionis.
Cf.
3. oryginał (dokumentu); archetypum
IurMas II p. 9 (a. 1472): in libris ... priuilegiorum ... siue terrestribus o-es eorum privilegiorum invente sunt.
4. statuti podstawa, źródło; exemplar primarium
StPPP III p. 4 : collato fonte seu o-e cuiuslibet statuti cum ipso statuto.
IV. (singulare) otchłań ? confunditur c. voce voraginis ? AH IV p. 25 (saec. XV) : indutus stola gloriae ortus ut sol exsiliit de sepulchri o-e Christus.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)