Ogólne
Pełne hasło
Więcej

NERVUS

Gramatyka
  • Formynervus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. ścięgno, mięsień
    • 2. mus.
      • a. struna instrumentu muzycznego
      • b. ton, dźwięk
    • 3. więzy, więzienie
  • II. transl.
    • 1. Rhet.siła, moc, energia, tężyzna
    • 2.
      • a. + : pieniądze, środki materialne Occ. żołd
      • b. posiłki, wojsko
      • c. narzędzie, środek

Pełne hasło

NERVUS, -i m.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • L.
I. propr.
1. ścięgno, mięsień; musculus.
2. mus. t.t.
a. struna instrumentu muzycznego; chorda (saec. XV—XVI).
b. ton, dźwięk; tonus, sonus
CodVit p. 1056 (a. 1417) : nostra epistula si n-is non resonat canoris et ... purpuratis non splendescat nittoribus.
LIBAN fol. D IIIa : musici ... excogitauere notulas quasdam, quibus n-orum vocabula notarentur.
Ad rem cf. H. P. Gysin, Studien zum Vokabular der Musiktheorie p. 60.
3. więzy, więzienie; vincula, carcer (saec. XVI) . Occ. kłoda, dyby; compedes ligneae
GŁOG. Alex. I fol. P VIa : n-us ... ponitur quandoque pro quodam tormento, quod alio nomine dicitur cippus ... «zyla» et est instrumentum, quo (ed. quod) captiuorum pedes constringuntur.
SSrSil I p. 289 (saec. XV ex.ex) : abbatem ... in turrim ... jecit ... pedes ejus similiter n-o ligneo ac compedibus strinxit.
Inde
nervus ecclesiasticae (publicae) censurae (disciplinae) ( KodWp I p. 512, a. 1285 ; ConcPol X p. 390, a. 1410 et saepius usque ad saec. XV ex. ).
II. transl. et in imagine
1. siła, moc, energia, tężyzna; vis, vigor, robur (saec. XV—XVI). Rhet. siła, jędrność, dobitność wysłowienia; vis, impressio dicendi, eloquendi (saec. XV—XVI).
2.
a. pieniądze, środki materialne; pecunia, opes (cf. Cic. Phil. 5,5: n-os belli pecuniam.) DANT. in
Tom. X p. 94 (a. 1528) : decrevit ... pro n-o conquirendo ire versus Valentiam et in Mozon ... conventus celebrabit, ex quibus immensa pecuniarum vis proventura creditur.
Id. ib. XII p. 365 (a. 1530) : neque etiam ... subsistere possum, si me ad immorandum diutius cogere voluerint, deficiente n-o, majorem enim partem proventuum episcopatus mei Roma absumpsit.
Occ. żołd; stipendium: :
ib. III p. 253 (a. 1514) : sumus ... in magna cogitatione, quomodo ... actio contra ducem Moscovie prosequenda sit ... quod n-us, quo serviles fovendi essent, deficit, serviles autem suscipere ... coacti sumus et ... maximo sumptu onerabimur.
b. posiłki, wojsko; auxilia, copiae
SACR. Elucid. fol. A IIIb : gaudens ... occasione ... ad inuadenda ... dominia ... n-is Thartaricarum gentium vicinarum obfirmatus.
c. narzędzie, środek; adiumentum, subsidium
DŁUG. Hist. V p. 337 : maximum has literas oratores regii suae ... exauditionis n-um rati.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)