Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MINISTRO

Gramatyka
  • Formyministro
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
  • Część mowy
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. podawać (zwł. do stołu)
      • 2. dostarczać, dawać
    • B.
      • 1. udzielać, użyczać
      • 2. (od)dać, darować, przekazać (na własność)
  • II.
    • 1. służyć, usługiwać
    • 2.
  • III. pełnić, sprawować
  • IV. eccl.
    • 1. pełnić funkcje kapłańskie, sprawować liturgię
      • a.
      • b.
    • 2. służyć do mszy św.
  • V. iur.
    • 1. wymierzać sprawiedliwość, sprawować sąd
    • 2. zadośćuczynić wyrokowi sądu

Pełne hasło

MINISTRO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
[3. pl. con. praes, pass. ministrantur:
CodVit p. 89 (a. 1404) : ne ... Samagittis de terra Littwanie ... defendicula ... deducantur aut ministrantur (sed calami lapsus subesse videtur ).
pass. pro act. KodMp IV p. 71 (a. 1400) : volumus ... quod ... ministrarentur nobis ... scultetus vnum, kmethones vero duo prandia.
gerundivum loco part. fut. act. cf. infra 348,4.
]
I.
A.
1. podawać (zwł. do stołu); porrigere, praebere, v. gr. poculum.
Item
aquam (manibus fratrum: BRUNO Pass. p. 21 = 16,13 K. ).
N. constr. sq.
de (partitivo)
AKapSąd III p. 238 (a. 1480) : de Sacratissimo Sanguine calicis (sic ) sibi m-vit ad bibendum.
2. dostarczać, dawać; suppeditare, conferre , v. gr. expensas ( MARTIN. OP. Serm. p. 194 ; ; de thesauro: RachJag p. 106, a. 1389 ; de zuppis ib. p. 5, a. 1389) , stipendia ( OSTR. o p. 123 ) , victum et amictum ( APozn I p. 285, a. 1450) , vitae provisionem ( StPPP IX p. 14, a. 1417) sim., etiam informationem ( CodVit p. 76, a. 1401), item in imagine pabulum spiritualis vitae ( KodMp II p. 50, a. 1232) , bonum de caelo (syn. praesentare: MATTH. Dial. fol. XCVIa) , pacem et quietem ( KodTyn p. 202, a. 1407 ; copiam pacis et tranquillitatis: AKap Sąd II p. 260, a. 1469).
Praec.
dawać tytułem świadczeń feudalnych; intellegitur iuris feodalis onus , v. gr. conductionem ( PP II p. 129, a. 1450) , honorem ( KodTyn p. 515, a. 1479) , prandium ( DokMp I p. 44, a. 1334 et saepius), stationes ( ib. II p. 90, a. 1428 et saepius). Occ. messorem i. q. adducere
StPPP XII p. 497 (a. 1534) : villicus villae ... circa messem m-et messorem suum, qui illos colonos anteeat.
B.
1. udzielać, użyczać; praestare, praebere , v. gr. auxilium, subsidium sim. ( Lites I p. 430, a. 1320 ; AUnii p. 59, a. 1413 et saepius), consilium ( *CodSil(M) I p. 47, a. 1174) , favorem ( AUnii p. 59, a. 1413 ; CodVit p. 1018, a. 1416) , opem ( ib. ), servitia ( AKapSąd III p. 222, a. 1423 ; ZabDziej III p. 163, a. 1451), etiam caritatem ( KrMU p. 89,67 et saepius), plenitudinem gratiae ( DokMp VI p. 139, a. 1396), item animum (i. fortitudinem IO. VISL. p. 194, v. 266 ), vigorem ( ARUND. Lib. p. 241 ).
2. (od)dać, darować, przekazać (na własność); dare, donare, tradere (possidendum)
KodMp III p. 53 (a. 1343) : vnum mansum cum area ei sculteto m-uimus.
KodWp V p. 88 (a. 1406) : decimam in villa Gory ... vicarijs Gneznensibus damus ... appropriamus, m-amus et incorporamus.
Cf. Th. VIII 1023,10 sqq.
N. constr. sq.
inter rozdzielać; distribuere
*KodWp I p. 518 (a. 1413) : ut ... fructus predicti inter eos mansionarios equalibus porcionibus m-rentur.
Occ. (sensu latius transl. ) udzielić; concedere, impertiri
α. curam animarum (sacerdoti AKap Sąd II p. 39, a. 1419).
β. aliquem:
*KodKKr I p. 47 (a. 1253) : ex eius Boleslai regis crudeli ministerio martyr Polonis egregius mirifice m-atur.
PP III p. 145 (a. 1447) : sorori ... XIIII sexagenas dare tenetur, quando Astripotens sibi virum (i. maritum ) m-bit.
II.
1. służyć, usługiwać; famulari, servire.
2. wspierać, wspomagać, auxiliari, iuvare.
Constr. ad 1—2:
a. abs. b. sq. dat.
N. eccl.
sacerdoti cf. infra IV 2. c. sq. ad :
MATTH. Dial. p. 47 : entia ... realia aliquando omnino per accidens m-ant ad bona spiritualis.
Cf. Th. VIII 1020,24 sqq. d. sq. in c. abl.
III. pełnić, sprawować; gerere, administrare , v. gr. potestatem ( ZABOR. Tract. p. 44 ).
IV. eccl. t. t.
1. pełnić funkcje kapłańskie, sprawować liturgię; munere sacerdotali fungi, res sacras peragere
a. trans. , v. gr. divina ( CracArt I p. 26, a. 1396) , ministeria Dei ( ZABOR. Tract. p. 67 ) , sacra ecclesiastica ( *Lites I p. 422, a. 1310) , spiritualia ( KodUJ I p. 129, a. 1420), item sacramenta ( ArHist V p. 273, a. 1392 et saepius).
b. intrans.
Additur
in officio suo ( StSyn IV p. 106 ) , in ordinibus (ecclesiasticis: NIC. BŁ. Tract. fol. m Va ; superioribus: KodWp II p. 486, a. 1336) , in spiritualibus ( AKapSąd II p. 267, a. 1470) , in matura (summa) missa ( StVic p. 404, a. 1481), item in ecclesia ( NIC. BŁ. Tract. fol. m Va ; DokMp IV p. 301, a. 1397) ;, in capella ( *CodSil(M) II p. 222, a. 1218).
2. służyć do mszy św. ; sacerdoti sacrificanti ministrum adesse
PommUrk III p. 265 (a. 1296) : sacerdos ... officians ... missam celebrabit, scholarem sibi m-ntem suis sumptibus procurando.
ConcPol VI p. 244 (a. 1398) : de certis personis pro missis in nostra ecclesia celebrandis et de ministris tunc celebranti m-ndis (ita pro ministraturis ).
DŁUG. LibBen I p. 248 : clericus non tenetur ad aliquas missas, solum ad m-ndum.
N. locut.
puer ministrans ministrant ( InwKKr p. 92 ) .
V. iur. iustitiam (iustititae complementum)
1. wymierzać sprawiedliwość, sprawować sąd; ius dicere, iudicium exercere
DokMp I p. 86 (a. 1351) : scultatus omnibus ius petentibus ex eis colonis iustitiam m-bit.
Ib. p. 201 (a. 1376) : nos subcamerarius ... volentes ... partibus iustitiam m-re ... talem fecimus ... concordiam et limitationem.
KsgGrWp I p. 263 (a. 1397) : domina regina multas querulaciones audivit, quod nulli iustitiae complementum possit m-ri.
Ita passim saec. XV—XVI.
Syn.
facere ( DŁUG. Hist. III p. 392 ).
Simili sensu
aequitatem ( PP II p. 140, a. 1450), item iudicium ( StPPP XI p. 158, a. 1424).
2. zadośćuczynić wyrokowi sądu; iudicis sententiae satisfacere
KsgGrWp II p. 113 (a. 1400) : Wenczoska ... debet super ... marito eius ([i. suo) ] Michaeli ... m-re justiciam.
CodEp III p. 63 (a. 1453) : ex parte domini regis ... nobis ... de obiectis iusticie complementum coram eisdem arbitris m-ri ac adimpleri debet et tenebitur.
Simili sensu
ius (iustitiae) :
KsgGrWp I p. 282 (a. 1397) : citati estis pro eo, quod ... silvas excisistis ... et ius m-re non wltis iusticie.
StPPP II p. 126 (a. 1401) : Nicolaus ... contumax ... contra Adam ... pro eo, quod sibi jus cum homine suo pro wlneribus noluit m-re.
IurMas II p. 11 (a. 1472) : quilibet homo ... kmethoni pro quolibet debito ... iustitiam promptam et ius pronum more hospitalitatis facere et m-re ... tenebitur.
Item
iuris comiplementum ( AGZ XI p. 26, a. 1426). Constr ad 1—2: indicatur cui sq. dat. (ut supra). Additur cum (de, ex) aliquo, cf. et 33 et
DokMp VI p. 370 (a. 1423) : Nicolao ... cum. omnibus ... debitoribus ... iusticie m-re debeatis complementum.
StPPP VII p. 444 (a. 1504) : eandem iustitiam pro capite occiso ex ipsis ... m-re noluisti.
Ib. VI p. 305 (a. 1527) : Petrus ... tenebitur iustitiam m-re de kmethonibus ... praefato Borysz.
indicatur qua pro re a. sq. de cf. b. sq. in c. abl.
AKap SądJII p. 368 (a. 1472) : quoniam ... in causis suis minime iustitiam sibi m-sset.
c. sq. pro cf. et 35 et
AGZ XI p. 26 (a. 1426) : Wróbel ... pro residuitate debiti ... iuris complimentum debuit m-re.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)