Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MENSURATIO

Gramatyka
  • Formymensuratio, mensuracio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr. propr. odmierzanie, mierzenie
    • α. + naturalis artificialis)
    • β. mus.+ metrica prosaica)I 2 c mus. rytm muzyki mensuralnej
  • II.
    • 1. odmierzona powierzchnia (gruntu)
    • 2. znak oznaczający objętość (naczynia)?
  • III. transl. transl. rozwaga, umiar

Pełne hasło

MENSURATIO s. MENSURACIO, -onis f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • N.
  • K.
I. propr. odmierzanie, mierzenie; actus metiendi, mensuram agendi. Glossa Pol.
AGZ XV p. 480 (a. 1476) : nemini recuso ... m-em alias «myary».
Distinguitur
α. naturalis (opp. artificialis)
MARTIN. p. 1 : mensuratio artificialis est, quando per unicam vel multiplicem applicationem notae quantitatis ad ignotam ignotae quantitatis notitia supponitur; naturalis autem m-o est mensura intellectus a parte in totum, a maiore in minus et e contra applicatio.
β. metrica (opp. prosaica)
SZYDL. p. 53 : quantitas mellica non subiacet m-i metrice nec m-i prosaice.
Occ. mus. rytm muzyki mensuralnej; i. q. mensura (cf. s. v. I 2 c )
FELSZT. OpSimpl fol. A IVa: nunquam pro quarta vel pro quinta accipiendum est post 'mi' 'fa' vel post 'fa’ 'mi’, quia sic esset falsus saltus et variaretur m-o (cf. id. OpCong fol. b IIIb).
N. constr. sq.
per :
InstrAstr p. 109 (a. 1444-1460): plani metria ... est secunda pars m-is per quadrantem.
II. meton.
1. odmierzona powierzchnia (gruntu); certa quaedam mensura (agri)
ArHist VI p. 91 (a. 1443) : advocatus... debet habere m-em centum mansorum.
Ib. X p. 353 (a. 1525) : solvet ... censum iuxta agri quantitatem seu m-am.
2. znak oznaczający objętość (naczynia)? signum, quo vasis capacitas indicatur?
VITELO Persp. p. 176 : si ... in uase uitreo ... sint aliquae paruae particulae uel m-es ipsi decorem inferentes.
III. transl. rozwaga, umiar; prudentia
Tom. V p. 132 (a. 1520) : ejaculationes lapidum e bombardis cum certa m-e contra sue maiestatis ... inimicos ... fiant (cf. ib. supra globos, lapides ... cum omni mea diligentia ... custodire volo)
.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)