Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MANUS-1

Gramatyka
  • Formymanus, mannus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -us
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr. propr. ręka
    • a.
    • b. iur.
      • α. + causa manus
      • β.
      • α. transl.+ manus complicare componere exhibere (ex)porrigere alicui erigere
      • β.
    • a.
      • α. + manus tangere manibus tactis) dotykać ręką (krucyfiksu lub Biblii) przy składaniu przysięgi
      • β.
      • γ.
    • b.
      • α. + manum dare uroczyście przyrzec wkładając rękę w dłoń drugiej osoby
    • a.
      • α.
      • β. + manu caeca po omacku
      • γ. + manu vacua rozrzutnie, w sposób marnotrawny
      • δ. + manibus (et) pedibus z całych sił
    • b.
      • α.
      • β. + ad manum pod ręką
      • γ. + de manu od ręki, natychmiast
      • δ. + inter manus w obecności, na oczach
      • ε. + per manum us) za pośrednictwem, drogą przekazu
      • ζ. + prae manibus blisko
      • η. + super manum za poręką
    • c.
      • α. + manum superiorem tenere brać górę
      • β. + manus alicuius claudere związać ręce, uniemożliwić działanie
      • γ. + manus excutere ab aliqua re wstrzymać się od czegoś
      • δ. + manus munificas aperire okazać hojność
      • ε. + sub manus succedere
  • II.
    • 1. concr.
      • a. rączka, uchwyt?
      • b.
    • 2.
      • a. piędź, miara długości odpowiadająca odstępowi między kciukiem i środkowym palcem rozpostartej ręki
      • b. naręcze?
      • c. transl.(sensu latius transl.) strona
  • III. transl.
    • 1. władanie, władza
      • a. + de (ex) manu alicuius z ramienia
      • b.
        • α. + manui alicuius se includere poddać się pod władzę
        • β. + manibus alicuius se compromittere se in manus alicuius dare: zdać się na łaskę
        • γ. + in manus alicuius tradere wydać
        • δ. + in manu (manibus) alicuius (situm) esse być w mocy, pod władzą
    • 2. posiadanie, własność
      • α.
      • β. + manus alicuius tangere przypadać komuś
      • γ.
      • δ.
    • 3. siła, (prze)moc
      • α.
      • β.
      • γ. + ad manum (-us) venitur
      • δ.
      • ε. + manu(m) conserere i. confligere
      • ζ.
    • 4. pomoc, opieka
      • α.
      • β.
      • γ.
      • δ.
    • 5. działanie, praca
      • α.
      • β. + manum (-us) (et operam) alicui rei dare (applicare)
      • γ. + ultimam (summam, extremam) manum adhibere (apponere, imponere) doprowadzić do końca, wykończyć
      • δ. + sola manu laborare pracować samodzielnie
    • 6. pismo, umiejętność pisania
      • α. + manum apponere (litteris) złożyć podpis
      • β. + manum ducere publica pisać Meton. charakter pismanotariusz
  • IV.
    • A.
      • 1.
      • 2.
      • 3.
      • 4.
      • 5.
    • B.
      • 1. + ad (in) manus vel in manibus (manu) alicuius certificare (com)promittere fideiubere iurare matrimonium contrahere resignationem facere satisfacere (pro aliquo ad (in) manus vel manibus (com)mittere (causam) puścić w ręce) per manum dare, tradere dać, wydać za rękę) w obecnościoddać sprawę do polubownego załatwieniawydać (zwł. dłużnika) w ręce (zwł. wierzyciela)
      • 2. + manus recipere cum aliquo de manu sua dare zaręczyć sięwydać za mąż
  • V. mus.+ musica tzw. ręka Gwidona, mnemotechniczny sposób zapamiętywania zgłosek solmizacyjnych oznaczanych na stawach palców ręki
  • VI. gromada, oddział

Pełne hasło

MANUS s. MANNUS, -us f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • Ha.
  • N.
[dat. sg. manu : DANT. p. 26, v. 514 : cuncta ... fortunae succubuere manu. Cf. Th. VIII 342,50 sqq.]
I. propr. ręka; membrum hominis, quo tangitur, prehenditur, scribitur.
N.
palma (vola) manus dłoń. Glossa Pol.
GLcerv p. 769 : vola m-us «dłoń».
Iuncturae nominales
a. manuum officium (i. facultas AKapSąd II p. 767, a. 1511) , labor (in conducendis lignis: JAC. PAR. RefEccl p. 233 ).
b. iur.
α. causa manus i. quae de manus laesione agitur
KodPol I p. 119 (a. 1286) : in omni causa judiciaria capitis, m-us, mutilacionis membrorum, quacunque sanguinis effusione ... respondere ... debeant.
KodWp I p. 27 (diploma spurium saec. XIII) : iudicium ... de omni causa tam capitali quam m-us ... abbati do.
β. poena manus amputandae ( KodWp II p. 170, a. 1299 ; PP II p. 107, a. 1450 ; inde manu persolvere homicidium: IurMas I p. 58, a. 1390) ; simili sensu sententia manus ( PommUrk III p. 22, a. 1287) ; item super manum et collum iudicare ( KodPol III p. 270, a. 1361) .
Iuncturae verbales sollemniores
α. manus complicare (cf. ), componere ( AKapSąd II p. 196, a. 1455) , exhibere ( SSrSil VII p. 202, a. 1469) , (ex)porrigere ( CodEp I 1, p. 135, a. 1443 ; alicui : DŁUG. Op. p. 38 ) , erigere ( CodEp II p. 404, a. 1492 ;
AGZ XVI p. 254, a. 1494 : super me m-um ... erexit alias «wczyągnal szya»)
, (e-, sub-)levare ( DokMp I p. 417, a. 1418 et saepius; cf. tamen sensu transl. 113,14), intingere (bursae: DŁUG. Op. p. 104 ) , mittere ( ModlWW p. 17 ; ; in peram: DŁUG. Op. p. 104 ) , regere ( VKyng p. 735 ).
β. manibus frangere (cf. ).
Praec. in iudicio
a. de iure iurando praestando
α. manus (sic) tangere (praec. in locut. manibus tactis) dotykać ręką (krucyfiksu lub Biblii) przy składaniu przysięgi; manu tangere,v. gr. ad signum Sanctae Crucis ( AGZ XIII p. 4, a. 1436) ; Sacras Scripturas ( AKapSąd II p. 94, a. 1434) , ad Passionem Domini ( ZabDziej II p. 569, a. 1489).
β. manu probare ( ArHist III p. 305, a. 1411 ; simili sensu suppendiare: StPPP II p. 840, a. 1481 ; item cum manu sua docere: ZapSądWp I p. 58, a. 1401) , (manuali) propria manu ponere (i. testari CodSil XV p. 168, a. 1441) vel confiteri ( APozn II p. 46, a. 1475).
γ. unica (sola) manu (i. solum) abiurare ( ArPrawn VII p. 244, a. 1566) , se expurgare ( SchlUrk p. 295, a. 1235 ; Ztschr. XLVI p. 205, a. 1427) , iuramentum praestare ( ŁASKI ComPriv fol. 190a ) ; item manu mettertia (i. cum duobus testibus ŹrWaw I p. 58, a. 1478 ; AKapSąd III p. 326, a. 1533) , metquarta ( JANKO p. 692 ) , metsexta ( DŁUG. Hist. IV p. 349 ) , quinta ( AKapSąd II p. 526, a. 1441) , septima ( CodPom I p. 951, a. 1252).
Inde meton.
manus zaprzysiężony świadek; testis iure iurando obstrictus
*SchlUrk p. 273 (saec. XIII) : innocenciam suam ostendet septuaginta m-bus adhibitis.
ArPrawn X p. 261 (a. 1408) : Ffenka querelas omnes Andirlini ... debet evadere per unam m-um prestito iuramento corporali ... coram Deo.
b. de sollemni promissione, obligatione sim.
α. manum dare uroczyście przyrzec wkładając rękę w dłoń drugiej osoby; manu in alterius manum imposita spondere, v. gr. in signum fidei ( KodWp V p. 67, a. 1405) , super aliqua re (iudici: AGZ XI p. 246, a. 1444 ; ib. XIV p. 238, a. 1447 ; cf. supraIII 792,33 sqq.). Simili sensu manum stipulare (iudici AGZ XVI p. 139, a. 1477), praec. in formula manu stipulata (manibus stipulatis) se obligare, promittere, spondere sim.( AKapSąd III p. 371, a. 1479 ; ŹrWaw II p. 68, a. 1507 et saepius); eodem sensu manu stipulante ( ŹrWaw I p. 9, a. 1453 ; AKapSąd II p. 233, a. 1463), item per stipulationem manus ( CodVit p. 578, a. 1422) , per manus suas ( AKapSąd II p. 649, a. 1483) . Praeterea manus pacis et concordiae praestare ( PommUrk II p. 14, a. 1254) , manu (manibus) (com)promittere ( CodVit p. 847, a. 1429 ; KsgGrWp I p. 330, a. 1399) , manu consentire ( StPPP IX p. 22, a. 1530) , de manu ad manum fidem praestare sim. ( PommUrk III p. 245, a. 1295 et saepius).
Locut.
a. adv.
α. manu et labore ( DŁUG. Op. p. 316 ) , manu et omni studio ( CALLIM. Hist. p. 44,31) , manu et verbo ( DŁUG. Hist. IV p. 120 ; ;item ore et manu: Dogiel IV p. 223, a. 1521).
β. manu caeca po omacku; tactu, palpando ( DŁUG. Hist. III p. 216 = V p. 236 ed.nov. ).
γ. manu vacua rozrzutnie, w sposób marnotrawny; profuse, prodige
ArPrawn IV p. 52 (saec. XV ex.) : nisi ... bona ... inaniter et m-u vacua dissiparet.
δ. manibus (et) pedibus z całych sił; omni studio (saec. XVI).
b. c. prp.
α. a manu
(loco appositionis) in locut.
munus a manu symonia; munerum ecclesiasticorum nundinatio
JAC. PAR. II p. 238 : de munere ab obsequio et a manu (inscriptio operis ).
β. ad manum pod ręką; in promptu (saec. XV—XVI).
N. loco appositionis
res de manu ad manum rzeczy podręczne; quae in promptu sunt ( CracArt II p. 40, a. 1505) .
γ. de manu od ręki, natychmiast; illico, statim
PommUrk II p. 387 (a. 1278) : hospes, qui de m-u vendit massam allec.
StPPP VIII p. 116 (a. 1384) : de m-u pecunias dedit.
Cf. tamen sensu diverso infra 54 sqq.
δ. inter manus w obecności, na oczach; coram (saec. XV).
ε. per manum (- us) za pośrednictwem, drogą przekazu; intercedente aliquo. Cf. sensu diverso 112,3 sqq.
ζ. prae manibus blisko; prope (saec. XVI).
η. super manum za poręką; cavente aliquo ( KodLit p. 30, a. 1323) .
c. verbales
α. manum superiorem tenere brać górę; superiorem esse, praevalere
BRUNO Pass. p. 202 (= p. 18 K.) : antiqua consuetudo superiorem m-um tenuit.
Opp.
(victas) manus dare ustąpić; cedere, minime resistere, cf. supra III 792,46 sqq.
β. manus alicuius claudere związać ręce, uniemożliwić działanie; constrictum tenere, impedire
AAlex p. 251 (a. 1503) : confirmatione pacis perpetuae simpliciter obtenta clauderentur m-us regis.
γ. manus excutere ab aliqua re wstrzymać się od czegoś; abstinere, cf. supra III 1366,30 sqq.
δ. manus munificas aperire okazać hojność; munificum fieri ( DokMp I p. 214, a. 1382).
ε. sub manus succedere i. q. facile fieri (saec. XVI).
II. meton.
1. de rebus concr.
a. rączka, uchwyt? manubrium?
RachJag p. 285 (a. 1394) : carpentariis ... pro II m-bus ad molendinum in Wsce.
b. sensu non satis certo
ZabDziej II p. 321 (a. 1486) : coleria aurea cum m-bus.
2. de mensuris
a. piędź, miara długości odpowiadająca odstępowi między kciukiem i środkowym palcem rozpostartej ręki; spatium, quod inter digitos pollicem et medium extensos distat
PommUrk V p. 174 (a. 1314) : sit aque profunditas ad duos pedes et unius m-us.
*Ztschr. VIII p. 465 (a. 1460) : ad altitudinem unius m-us.
b. naręcze? fascis, quae manibus prehendi potest?
*Tom. XIV p. 342 (a. 1532) : mitterem eisdem m-um unam papiri.
c. (sensu latius transl. ) strona; pars. Praec. in locut. adv. , v. gr. ad manum sinistram; item (a) dextra manu ( KodPol III p. 226, a. 1349 ; DokRad p. 29, a. 1416 ; ad dextram manum: KodWp V p. 315, a. 1421) , versus manum dextram et sinistram ( KodUJ II p. 61, a. 1446) .
III. transl.
1. władanie, władza; potestas, dicio. Additur adi. opulenta (e Cic. Inv. 1,53,102 CALLIM. Rhet. p. 55 ) , saecularis ( DokMp VIII p. 306, a. 1445 ; KOMOR. p. 316 ).
N. locut.
a. c. prp. de (ex) manu alicuius z ramienia; auctoritate, v. gr. statuere ( CodVit p. 72, a. 1401) , constituere (aliquem prolocutorem: StPPP IX p. 34, a. 1431).
N. formulam
ex forti manu regali ( AGZ XVII p. 418, a. 1504).
Simili sensu
per manum :
NIC. BŁ. Serm. I p. 38 : locus, status et gradus, quae habent peccatores per m-um diaboli.
b. verbales
α. manui alicuius se includere poddać się pod władzę; potestati se subicere ( MARTIN. OP. Serm. p. 331 ).
β. manibus alicuius se compromittere zdać się na łaskę; se voluntati et arbitrio alicuius permittere ( DokImbr p. 100, a. 1396) ; simili sensu se in manus alicuius dare:
KsgSądWar p. 46 (a. 1483) : nullum verbum contra actorem respondit, sed pro omnibus proposicionibus se in m-us domino suo dedit alias «na miłoscz».
γ. in manus alicuius tradere sim.: wydać; reddere (saec. XVI).
δ. in manu (manibus) alicuius (situm) esse być w mocy, pod władzą; i. q. in potestate. Glossa Pol.
GLcerv p. 601 : in m-u est et in m-bus vtrumque accipitur pro eo, quod est in potestate «w rękach to iest».
2. posiadanie, własność; possessio.
N. locut.
α. manibus vel in (ad) manus alicuius assignare ( AGZ V p. 109, a. 1441 ; resignare: DokWp p. 350, a. 1289 et saepius), conferre ( KodMaz(K) p. 492, a. 1241 ; inferre: CodSil(M) III p. 143, a. 1226) , reducere ( *LhnUrk I p. 24, a. 1479) , item amittere et perdere (bona: IurMas II p. 141, a. 1511) , solvere, succumbere (vadium: AGZ XVIII p. 153, a. 1478).
β. manus alicuius tangere przypadać komuś; alicui obtingere ( StVic p. 395, saec. XV), item ad manus alicuius cedere ( DŁUG. Hist. III p. 369 ) , devenire ( PP V p. 118, a. 1428) , devolvi ( AGZ XVI p. 429, a. 1503).
γ. apud manus alicuius esse ( LhnUrk I p. 42, a. 1491) .
δ. a (de) manibus alicuius eximere ( DokMp VII p. 135, a. 1423) , eliberare ( *Dogiel I p. 107, a. 1506).
Item
(de bonis) exire ( TArch p. 29, a. 1409) , transire ( StPPP VIII p. 461, a. 1398) .
3. siła, (prze)moc; vis (praec. in malam partem).
Dicitur
potens ac violenta ( KodMp IV p. 61, a. 1399).
Praec. in locut. adv.
(in) manu armata et hostili ( StPPP VIII p. 947, a. 1400) , bellica ( PommUrk V p. 382, a. 1318) , forti ( HERBORD p. 45 ; CodEp II p. 285, a. 1431) ;, gravi ( MARTIN. OP. Chr. p. 56 ) , potenti ( CodEp III p. 99, a. 1458 et saepius), violenta ( AKapSąd III p. 283, a. 1503) , virili ( DokMp VIII p. 225, a. 1442) , item in manu exercitus ( CodVit p. 82, a. 1402) . Occ. in bonam partem in manu potenti Dei ( DŁUG. Hist. V p. 623 ).
Iuncturae verbales
α. manus alicuius fit (contra aliquem: ChrMP p. 524 = p. 53 Kürb.).
β. manum (-us) (armatam, sacrilegam, violentam sim.) ad (adversus, contra, in, super) aliquem vel aliquid agere ( DŁUG. Op. p. 82 ) , apponere ( MARTIN. OP. Chr. p. 352 ) , extendere ( DŁUG. Op. p. 421 et saepius; item manuum violentarum extensio: AKapSąd III p. 64, a. 1494) , iactare ( CodVit p. 997, a. 1409) , immittere ( KodPol I p. 53, a. 1246 et saepius), imponere ( WŁODK. Tract. p. 66 ) , inferre ( DŁUG. Op. p. 56 ; ; conferre, id. Hist. IV p. 592 ), ingerere ( KodKWil p. 376 a. 1481) , inicere (e Vlg. Marc. 14,46 KodWp III p. 718, a. 1399 et saepius.
N.
sibi i. mortem sibi consciscere SSrSil I p. 321, a. 1482 ; item manus (-uum) iniectio: KodKKr I p. 115, a. 1283 et saepius; cf. Th. VIII 361,21 sqq.; iniector: StSyn VI p. 33, a. 1408) , laxare ( DŁUG. Hist. III p. 553 et saepius), levare (e Vlg. 2 Reg. 18,28 et saepius CodVit p. 195, a. 1409 et saepius), mittere ( CantMAe I nr 10, v. 4b, saec. XIV et saepius; cf. Th. VIII 361,47 sqq.), ponere ( Tom. IV p. 93, a. 1516).
γ. ad manum (-us) venitur i. ad pugnam (saec. XV—XVI).
δ. manu (per manum) aliquem interficere ( StPPP II p. 121, a. 1401 ; AGZ XV p. 343, a. 1498).
Opp.
a manibus alicuius occidi ( KodLit p. 170, a. 1413) , mortem habere ( TPaw VII p. 374, a. 1424 ; KsgMaz II p. 172, a. 1426).
ε. manu(m) conserere i. confligere; stoczyć bój (saec. XV).
ζ. de manibus alicuius in captivitate sedere (i. aliquo auctore AGZ XV p. 27, a. 1457).
Opp.
de manibus alicuius eripere (aliquem: AKapSąd III p. 70, a. 1499) .
4. pomoc, opieka; subsidium, cura.
Dicitur
auxilii ( KodPol I p. 72, a. 1254) , caritatis ( PommUB p. 160, a. 1223) , gratiae (superna: Sob. XIII p. 311, a. 1239) , tutelae ( AGZ XIII p. 181, a. 1445).
N. locut.
α. manum (-us) adiutricem (-es) alicui porrigere; simili sensu admovere ( Tom. VII p. 364, a. 1525) , apponere ( StPPP X p. 59, saec. XV in.), item manus adiutorias portare (pro aliqua re: KodMp IV p. 232, a. 1426) .
β. in manus vel manibus alicuius committere ( DokImbr p. 100, a. 1396).
N.
animam in manus Dei ( AKapSąd III p. 102, a. 1504, cf. Vlg. Luc. 23,46); item in manus suae tutelae suscipere, (patrimonium: AGZ XIII p. 181, a. 1445) .
γ. sub manibus suis educare ( CIOŁ. Lib. I p. 42, a. 1424) , sub manibus oboedientiae fovere ( KomKadł p. 381 ).
δ. sub manu tutoria manere ( ARect I p. 278, a. 1489), item tutus manu alicuius (syn. praesidio, favore: PAUL. CR. p. 79, v. 36).
5. działanie, praca; opera, labor, studium.
N. locut.
α. manum (-us) ad aliquid faciendum adhibere ( GALL p. 143,13) , mittere (e Vlg. Luc. 9,62, Somm. I p. 859, a. 1292 ; Dogiel I p. 59, a. 1447) , vertere ( DŁUG. Op. p. 439 ) ; simili sensu in aliquid inicere ( JAC. PAR. I p. 90 ).
Opp.
manum ab aliqua re reflectere ( CodEp III p. 499, a. 1410) vel retrahere ( KodLit p. 163, a. 1413 ; CodEp II p. 93, a. 1417).
β. manum (-us) (et operam) alicui rei dare (applicare) oddać się czemuś, v. gr. sanctae professioni ( JAC. PAR. Serm. fol. 153a ) , simplicitati ( id. OpIn p. 466 ), vitae contemplativae ( ib. p. 437 ).
γ. ultimam (summam, extremam) manum adhibere (apponere, imponere) doprowadzić do końca, wykończyć; conficere, consummare (saec. XVI).
δ. sola manu laborare pracować samodzielnie; i. nullo adiuvante
KsgKaz p. 364 (a. 1396) : solus wlt ... laborare eundem laborem sola m-u.
6. pismo, umiejętność pisania; scribendi actus vel facultas.
Dicitur v. gr.
manus subscriptio ( Dogiel I p. 147, a. 1540 et passim), item per abundantiam chirographum manus (alicuius: AKapSąd III p. 355, a. 1531).
N. formulas in litteris publicis obvias
datum (scriptum) per manum (-us) alicuius ( KodMp II p. 68, a. 1242 et passim); simili sensu sub (de) manu ( PommUrk II p. 296, a. 1274 et saepius; publica: KodWp III p. 37, a. 1354 ; et authentica: AGZ XV p. 14, a. 1407 ; KodWp V p. 137, a. 1408 et saepius).
Locut. verbales selectae
α. manum apponere (litteris) złożyć podpis; manu propria subscribere *Dogiel I p. 446, a. 1496).
β. manum ducere pisać; scribere ( DANT. in Tom. IX p. 133, a. 1527). Meton. charakter pisma; scribendi modus cuique proprius. Occ. publica notariusz; notarius publicus
MARTIN. OP. Marg. fol. h IIa : ubi tabellio siue m-us publica ad instrumenti subscriptionem non habetur, trium testium sufficit subscriptio.
IV.
iur. (formulae sollemniores loco t. t. usurpatae)
A. nominalesmanus
1. coniuncta, praec. in locut. manu coniuncta (ad manum coniunctam) fideiubere, promittere sim., cf. Simili sensu manu conventa (et in solidum: Dogiel I p. 596, a. 1402) , contracta ( KsgMaz II p. 84, a. 1425) , pari ( CodSil II p. 152, a. 1352) , solida ( KodWp III p. 140, a. 1359) , unita ( AGZ XI p. 400, a. 1454), item cum communi et pari manu ( PommUrk II p. 291, a. 1274) , super manum solidam ( KodWp III p. 482, a. 1379), vel validam ( KsgGrWp I p. 98, a. 1390).
Opp.
manu disiuncta ( AGZ XIII p. 105, a. 1441 ; inconiuncta: Ksg Maz III p. 78, a. 1435) , divisa ( ib. p. 7, a. 1434 ; divisibili: ib. p. 39, a. 1434).
2. defuncta, praec. in locut. post manum defunctam (pro manu defuncta), cf. Simili sensu post manum mortuam ( ArPrawn X p. 175, a. 1406 et saepius; et decessam: PP V p. 118, a. 1444 ; et desertam: AGZ XVI p. 23, a. 1465 ; et sterilem: AGZ XIX p. 400, a. 1491), item post manum sterilem ( StPPP VII p. 2447 a. 1544) . Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne I p. 175.
3. fidelis, praec. in locut. ad manus fideles dare sim., cf. Simili sensu in manum creditivam ( AGZ XII p. 328, a. 1469) vel in manus redditivas ( ib. XI p. 14, a. 1424).
4. fideiussoria (super aliquid), cf. supra IV 173,37 sqq.
5. firma (fortis), in locut. (cum) manu firma (forti) cf. et 333,14 sqq.
B. verbales
1. α. ad (in) manus vel in manibus (manu) alicuius w obecności; coram aliquo, v. gr. certificare ( PommUrk II p. 517, a. 1284) , (com)promittere ( Ztschr. V p. 127, a. 1395 ; KodUJ I p. 31, a. 1400) , fideiubere ( StPPP VIII p. 931, a. 1400 et saepius), iurare sim. ( KodMp IV p. 384, a. 1441 et saepius), matrimonium contrahere ( AKapSąd III p. 225, a. 1425) , resignationem facere ( KodMp IV p. 91, a. 1404) , satisfacere (pro aliquo : StPPP VIII p. 692, a. 1399), cett. cf. s. v. β. ad (in) manus vel manibus (com)mittere (causam) (e Pol. puścić w ręce) oddać sprawę do polubownego załatwienia; causam arbitris diiudicandam committere
DokPaul I p. 112 (a. 1412) : scolthetus ... cum suis parcialibus ... causam ... pro scolthecia ... nostris m-bus et arbitrio ... commiserunt.
KsgLub p. 49 (a. 1451) : debent locare IIIIor arbitros pro graniciis ... quibus arbitris debent mittere in m-us.
AGZ XIII p. 600 (a. 1446) : Stanislaus debet locare duos dominos et Nicolaus eciam duos et eisdem debent ipsorum causas mittere fortiter ad m-us, quod debent causas terminare.
γ. per manum dare, tradere sim. (e Pol. dać, wydać za rękę) wydać (zwł. dłużnika) w ręce (zwł. wierzyciela); captivandum tradere (praec. debitorem creditori)
ArPrawn IV p. 445 (a. 1408) : dum aliquis in iudicio fuerit convictus et datus per m-um suo adversario ... si de captivitate evaserit, ipso facto non erit liber de debito.
KsgMaz I p. 169 (a. 1415) : gener Meczkonis iam querulavit super Abraham pro eisdem pecuniis et ex iudicio per m-um sibi fuit datus.
Ita saepius. Cf.
Item
per manum recipere (praec. debitorem):
PP III p. 157 (a. 1448) : si vector soluere ... non curauerit (ed. curauit) tunc ... Mathias debet ipsius bona ... recipere ... et solum personaliter per m-um eciam debet in captivitatem (ed. captiuitate) recipere.
2. ad matrimonium contrahendum spectantes α. manus recipere cum aliquo zaręczyć się; matrimonium contrahendum spondere
ArHist V p. 99 (a. 1425) : sibi Hedvigi promittens fidem seruare ac in vxorem ducere nec non m-us recipiens cum eadem, per voluntatem liberam ... eam ... cognouit carnaliter.
Ib. p. 100 (a. 1434) : Mathias sibi Machnae spopondit fidem suam ac voluntatem affectans habere ipsam in vxorem suam et fecerunt iuxta modum et conswetudinem inter se dantes anulum et crinale et m-us receperunt et penes hoc fideiusserunt duas sexagenas pro dotalicio. Ib. infra Machna recepit m-us cum Mathia.
β. de manu sua dare wydać za mąż; in matrimonium collocare
AGZ XII p. 268 (a. 1461) : avunculus poterit ipsam puellam dare de m-u sua cui voluerit.
Cf.
V. mus. t.t. musica tzw. ręka Gwidona, mnemotechniczny sposób zapamiętywania zgłosek solmizacyjnych oznaczanych na stawach palców ręki; explicat
SZYDL. p. 12 : m-us musica ... est vocum musicalium clavigera demonstratrix perfectissima ad cantum regulariter addiscendum flexuris articulorum adornata; vel sic: m-us musica est organum distinctis clavibus et vocibus regestratum et dicitur similitudinarie ad m-um corporalem.
VI. gromada, oddział; hominum multitudo (praec. armata).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)