Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LUNA-1

Gramatyka
  • Formyluna
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. Księżyc
    • α. + prima nów
    • β. + semiplena gibberosa kwarta
    • γ. + plena pełnia
    • δ. + (lumine) deficiens półksiężyc w trzeciej kwadrze
  • II. dzień księżycowy

Pełne hasło

1. LUNA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H. (lunae
  • dies),
  • N.
  • K.
  • O.
astr.
I. Księżyc; corpus caeleste lumine solis reflexo lucens. Distinguitur
α. prima nów; i. q. nascens.
β. semiplena kwarta; semiluna ( StPPP VII p. 329, a. 1426) ; haec vero dicit gibberosa ( VITELO Opt. p. 464 ) , tumida vel gibbosa (opp. concava seu excisa: ALBERT. p. 67, cf. ). ]
γ. plena pełnia; plenilunium ( VITELO Opt. p. 464 ).
δ. (lumine) deficiens półksiężyc w trzeciej kwadrze; semiluna decrescens.
Simili sensu
defectuosa (( DŁUG. Clen. p. 65 ), item menstrualis ( ib. menstruata id. LibBen II p. 6 ).
Dicitur de
orbe Lunae :
ExPhys fol. g IIIa : omnia, que sub concauo orbis L-e mouentur, aliquando quiescunt et aliquando mouentur.
Ib. fol. v IIb : Sol prius speciem suam producit in orbe L-e quam calefaciat terram.
Occurit frequenter in descriptione insignium nobilium, v. gr.
StPPP VIII p. 260 (a. 1388) : clenodium due l-e et crux, proclamacio Ostoya.
Ib. p. 536 (a. 1398) : de clenodio due 1-e et gladius et proclamacionis Przegyna.
Ib. p. 680 (a. 1399) : de clenodio 1-e et stelle et de proclamacione Lelywa.
ArPrawn VIII p. 97 (a. 1406) : pro signo ... deferunt crucem cum l-a in clippeo et de proclamacione Tharnawa.
Ib. VII p. 329 (a. 1426) : de clenodio et proclamacione Kucza ... in quorum armis ... media altera l-a et tres stelle.
N. locut.
dies Lunae poniedziałek; hebdomadis dies secunda
DokMp I p. 378 (a. 1412) : die L-ae XIII mensis Novembris.
Lites II p. 96 (a. 1413) : die L-e XXIIIa mensis Ianuarii.
Ita passim.
Syn.
feria secunda ( APozn I p. 198, a. 1435).
II. dzień księżycowy; dies cursu lunae menstruo dimetiendus
KodMp II p. 35 (a. 1227) : actum ab Incarnacione Domini anno milesimo ducentesimo vigesimo VII, mense Octobri, XII Kal. Nouembris, epacta prima, indiccione XV, concurrente IV, l-a VIII.
DokKujMaz p. 128 (a. 1282) : actum et datum ... anno Domini MCCLXXXII Kalendas Aprilis, l-a XXV.
MARTIN. OP. Serm. p. 484 : quesiuit episcopus, quota est l-a; respondit ille statim: XIII.
Ita passim.
Explicat
BIEM p. 83, 9 : aetas ... l-ae semper numerari debet ab aureo numero inclusive, ea enim dies ... primam semper 1-am indicat, sequens secundam.
Cf. Th. VII 2,1833,52 sqq. et
Praec.
quartadecima data pierwszej pełni wiosennej poprzedzającej święta Wielkanocne; plenilunium vernale primum, quod festum Paschae praecedit
BIEM p. 9, 3 sq. : verum Pascha ex determinata cursus L-ae computatione est institutum, ubicumque scilicet 14 l-a, hoc est plenilunium occurrit.
Ib. infra dominica ... quae proxime 14 1-am succedit, est verum Pascha Christianorum.
Ib. p. 10, 5 sq. : antiquitus Ecclesia Pascha ... 14 l-a primi mensis quocunque die occurreret, celebrabat.
Dicitur]
Paschalis
ib. infra non solum inquirere 1-am Paschalem et mensem, sed etiam diem dominicae Resurrectionis observare.
Ad rem cf. B. Włodarski, Chronologia polska, Warszawa 1957, p. 106 sq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)