Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LINEA

Gramatyka
  • Formylinea, linia
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. linia, kreska
      • a. mus.linijka (tekstu), rząd liter, wiersz N. mus. linia nutowa
      • b. pręga (na ciele), nacięcie
      • c. linia graniczna, granica
      • d. droga, szlak, kierunek
    • 2.
      • a. + lignea strychulec, linijka (drewniana)
      • b. zagon (na polu)
  • II.
    • 1. geom. geom. t. t. linia, tj. figura geometryczna mająca tylko jeden wymiar, długość
    • 2. log.+ praedicamentalis kolejność orzeczeniowa
    • 3. iur.+ consanguinitatis consanguinalis et gladialis generationis generis nativitatis sanguinis proximorum consanguineorum directa ex utroque latere secunda, tertia maternalis, maternitatis paterna (patris masculina masculina seu paterna iur. t. t. linia pokrewieństwa, ród, pokolenie Occ. pochodzenie (szlacheckie)
  • III.
    • 1. kres, granica, miara
    • 2. stopień
    • 3.
      • a. rząd, szereg
      • b. porządek

Pełne hasło

LINEA s. LINIA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
I.
1. linia, kreska; lineamentum, linealis longitudo. Glossa Pol.
GLc p. 11 : «kresa» 1-a.
Per similitudinem
a. linijka (tekstu), rząd liter, wiersz; versus, versiculus
Lites I p. 77 (a. 1339) : me supra in quinta 1-a hec verba ’et per se’ inter 1-as suplevisse ... de manu mea, que per oblivionem obmiseram.
KodPol II p. 477 (a. 1433) : hoc factum est non vicio, sed errore in quarta decima 1-a a principio sita.
N. mus. linia nutowa; lineatio musica
SZYDL. p. 13 : quelibet clavis cum sua diccione in manu posita tangens membrum impar ponitur in 1-a et quelibet tangens membrum par ponitur in spacio.
KROMER MusFig fol. G IIIa : quodsi per signum aliquod 1-a pertineat, nihil aliud quam celerius esse modulandum designat.
MONET. fol. A IVb: omnis ... littera vel sedes, 1-a aut spacio disposita clauis dicitur.
Ita saepius.
b. pręga (na ciele), nacięcie; vibex, nota
DŁUG. Hist. IV p. 593 : caligae mortui praeciduntur ... non solvuntur, ita ut gladius praecidens 1-as vulnerum faceret in pedibus.
Ib. V p. 129 : condemnatus ... tres cruentas 1-as, quas accutissimus gladius sulcaverat, secum deferens.
c. linia graniczna, granica; limes.
d. droga, szlak, kierunek; via, cursus.
N. locut. adv.
(di)recta linea prosto, w prostym kierunku; (di)recte.
2.
a. lignea strychulec, linijka (drewniana); regula, hostorium
DokListPł p. 186 (a. 1435) : frumenta secundum consuetudinem fori sub 1-a lignea dicta wlgariter «strycholcz» mensurantes.
b. zagon (na polu); lira, porca
TPaw IV p. 520 (a. 1392) : Andreas non tetigit «ne zayol» duas 1-as «zagonow» ne obligacione Jasconis.
II.
1. geom. t. t. linia, tj. figura geometryczna mająca tylko jeden wymiar, długość; quantitas continua unam tantum dimensionem i. longitudinem habens.
N. definitiones m. ae.
SZYDL. p. 13 : 1-a est magnitudo terminata ad unum, id est ad unam dimensionem, scilicet ad longitudinem.
GŁOG. Porph. fol. n VIIIb : 1-a est quantitas continua sub ratione longitudinis permanentis tantum considerata, latitudine et profunditate circumscripta, cuius extrema sunt duo puncta.
BYSTRZ. AnalPost fol. e IVb : 1-a est longitudo sine latitudine, cuius extremitates sunt duo puncta.
Distinguitur
asymptota ( sq.), circularis ( sq.), concava ( sq.), convexa ( sq.), contingens ( sq.), curva ( sq.), diagonalis (supra III 498,45 sqq.), incidentiae ( ), item perpendicularis, radialis, recta, reflexionis, refracta (refractionis), subtensa cf. s. v. v.
N. opt.
naturalis sensibilis (opp. mathematica)
VITELO Opt. p. 63 : omnis l-a, qua peruenit lux a corpore luminoso ad corpus oppositum, est l-a naturalis sensibilis latitudinem quandam habens, in qua est l-a mathematica imaginabiliter assumenda.
Occurrit item in descriptionibus instrumentorum astr. , v. gr. crepusculi ( InstrAstr p. 129, a. 1408) , fiduciae (cf. et saepius), horaria ( ), item meridiana, orientis, occidentis, mediae noctis cf. s. v. v.
2. log. t. t. praedicamentalis kolejność orzeczeniowa; praedicamentorum series
MatFil VII p. 13 (saec. XV in.) : intellectus intelligit rem per reale eius apparens communissimum in relatione ad omnia supposita eiusdem 1-ae praedicamentalis.
Ib. II p. 30 (a. 1413) : licet 1-a praedicamentalis sit limitata quoad praedicamenta secundum sub et supra, tamen non est limitata secundum perfectionem.
WROCŁ. CongLog fol. e IIIa : totum vniuersale est quodlibet superius sumptum ad suum inferius in 1-a praedicamentali, vt animal ad hominem et homo ad Platonem, pars subiectiua est ipsum inferius sub toto vniuersali in 1-a praedicamentali sumptum, vt homo respectu animalis et quelibet alia species contenta sub suo genere.
3. iur. t. t. linia pokrewieństwa, ród, pokolenie; ordo cognatorum, genus, progenies, propago. Additur α. gen. consanguinitatis ( KodWp II p. 117, a. 1296 ; DokSZKr p. 5, a. 1325 et saepius; item consanguinalis et gladialis : StPPP VI p. 178, a. 1521) , generationis ( KodWp I p. 363, a. 1265) , generis ( KodKKr I p. 126, a. 1288) , nativitatis ( HERBORD p. 153 ; ZapSądWp I 1, p. 74, a. 1401) ;, sanguinis ( KodMp I p. 237, a. 1335 ; StPPP VII p. 425, a. 1468) , proximorum consanguineorum ( DokMp I p. 180, a. 1372). β. adi. directa ( DŁUG. LibBen I p. 229 ; id. Op. p. 190 ;et saepius; additur ex utroque latere : StPPP VII p. 471, a. 1492) , secunda, tertia ( Lites II p. 272, a. 1413 ; RotPozn p. 376, saec. XV med.med et saepius), maternalis, maternitatis ( StPPP VII p. 610, a. 1455 ; ib. VI p. 196, a. 1521) , paterna (patris ib. VIII p. 432, a. 1397 ; DŁUG. Op. p. 190 ; ArPrawn I p. 319, a. 1553 ;; item masculina : DokKKr I p. 309, a. 1406 ; masculina seu paterna : StPPP VI p. 90, a. 1515). Occ. pochodzenie (szlacheckie); (nobilis) origo
StPPP II p. 796 (a. 1473) : Stanislaus ... Mathiam ... de non nobili genere fore procreatum ... oblocutus est, 1-e et nobili genologie ipsius derogando.
III.
1. kres, granica, miara; finis, terminus, modus.
2. stopień; gradus (amoris).
3.
a. rząd, szereg; ordo, series
AKapSąd II p. 783 (a. 1514) : II scutelle in alia 1-a, que sunt unius quantitatis ... item maior in eadem 1-a.
ArPrawn V p. 529 (a. 1517) : incipiendo ordinem in 1-a dextra suam quisque septimanam teneat (cf. ib. supra ordinem incipiendo ab ea parte, ut etc. ).
b. porządek; ordo
DŁUG. Hist. I p. 363 (= II p. 127 ed. nov.): sedes Cracoviensis pene nihil a metropoli Gnesnensi differret, in his praesertim, quae 1-am correptionis ... desiderant.
KodUJ IV p. 96 (a. 1524) : espicopus Cracoviensis ... rem ad 1-am capitularis consilii hodiernae diei differens.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)