Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LIBRA

Gramatyka
  • Formylibra
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ae
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I.
    • 1. + libra auri argenti, cerae cirris croci serici de serico papyri de papiro funt, jednostka wagi (zwł. materiałów kosztownych) oraz jednostka obrachunkowa
      • a. ciężar
      • b. suma pieniężna
    • 2. miara płynów oraz rzeczy sypkich
  • II.
    • A.
      • 1. med.propr. propr. waga, przyrząd do ważenia Praec. waga miejska
      • 2. meton. odważnik
      • 3. transl.
        • a. gwiazdozbiór Wagi
        • b. waga u wozu
    • B.
      • 1. + aequitatis, iudicii, iustitiae symbol sprawiedliwości
      • 2. symbol rozwagi

Pełne hasło

LIBRA, -ae f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • K.
  • L.
I.
1. funt, jednostka wagi (zwł. materiałów kosztownych) oraz jednostka obrachunkowa; ponderis (praec. rerum praetiosarum) atque valoris mensura, qua m. ae. in conficiendis rationibus utebantur; dicitur imprimis de libra auri vel argenti, sed etiam cerae ( APozn II p. 384, a. 1499) , cirris RachBon I p. 76, a. 1535) , croci ( ib. III p. 50, a. 1558) , serici ( CracImpr p. 205, a. 1543 ; RachDw I p. 29, a. 1553 ; de serico : PomnLw I p. 94, a. 1388) ; item papyri ( CracImpr p. 143, a. 1535 ; de papiro : KodWp V p. 419, a. 1426) . Glossa Pol.
RachJag p. 264 (a. 1394) : pro VIII l-is cepei seminis wlgariter «funthi».
Ad rem cf. Kiersnowski, Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej, Warszawa 1960, pp. 398 sqq.; idem, Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich, Warszawa 1964, pp. 148 sqq.
Distinguitur
Coloniensis ( *PommUrk 111 p. 305, a. 1297) , Brandenburgensis ( KodWp III p. 561, a. 1385), item grossorum Thuronensium ( *PommUrk V p. 267, a. 1316 ; *ib. VI p. 54, a. 1321) . Occ.
a. ciężar; pondus (in universum)
KodWp II p. 561 (a. 1344) : nemo debet emere lanam cum parva pensata ... nisi soli textores, sed in l-a lapidis vel manu pensando soli nostri concives, sed advena nullus.
b. suma pieniężna; pecuniae summa:
ib. I p. 522 (a. 1285) : si ... homicidia vel furta evenerint, nemo dirimat l-am iudicii, nisi ... capitulum ecclesie Poznaniensis.
2. miara płynów oraz rzeczy sypkich; rerum liquidarum atque siccarum mensura
NIC. BŁ. Serm. I p. 117 : metreta secundum Isidorum ... est mensura continens decem sextarios, sextarius autem continet duas l-as.
AGZ VI p. 74 (a. 1462) : mercatoribus concedimus ... ut merces ... talento, l-a alias «lothem» et ulna ... vendere, propinare et mensurare ... habeant libertatem.
MIECH. Sang. fol. VIb : accipe l-as duas vini boni, quod vulgo distillatum dicunt.
II.
A.
1. propr. waga, przyrząd do ważenia; statera. Glossa Pol.
DokLub p. 257 (a. 1447) : l-am alias «waga» (cf. MatLub p. 23, a. 1489).
Praec. waga miejska; statera civitatis
APozn I p. 13 (a. 1435) : l-e nostre civitatis magister.
Ib. p. 240 (a. 1456) : pellifices staciones seu loca super l-a civitatis nostre pro vendicione suarum pellicearum habere debent.
KodPol II p. 921 (a. 1460) : pretorium ... pensam siue l-am ... opidani ... statim ... destruere ... debebunt.
Ita saepius usque ad saec. XVI med.
Opp.
privata:
KodKrak I p. 309 (a. 1502) : priuatas l-as seu pondera parwa domestica alias manuales ... in domibus ... habere.
2. meton. odważnik; pondus, quo ceterae res ponderantur
KsgKaz p. 113 (a. 1378) : Petrus Nicolai Iudei habet pondus incorrectum videlicet l-am.
KodKrak II p. 441 (a. 1457) : nullus maiorem l-am presumat habere, qua librabit ad laborandum, quam commvnem sub pena ... similiter netrix viceuersa relibrare debet prefata l-a.
3. transl.
a. gwiazdozbiór Wagi; constellatio, quae Libra appellatur (saec. XV).
b. waga u wozu; statera currus
RachWaw p. 95 (a. 1526) : pictori a decoloratione trium l-arum alias «wag» cinobro ad currum reginalis maiestatis ... marcas 30.
B.
1. aequitatis, iudicii, iustitiae symbol sprawiedliwości; imago aequitatis. Cf. Th. VII 2134442 sqq.
2. symbol rozwagi; imago prudentiae
CodEp I 2, p. 75 (a. 1448) : omnia ea, quae nobis et dudum et per vos relata scriptaque sunt, examinare et digna l-a appendere.
DŁUG. Hist. IV p. 316 : barones nova iura ... regno ... profectum afferentia cum magna maturitate atque l-a condunt.
Ib.V p. 248 : hisque verbis passione magis animi, quam l-a rationis prolatis.
Tom. IV p. 52 (a. 1516) : hec igitur omnia ponat vestra magnificentia ad l-am cum Rithwiani, nam que alia ratio hujus matrimonii fieri deberet, non reperio.
Ib. VII p. 267 (a. 1525) : ponamus ad l-am consilia, actiones ac benemerita nostra et videamus etc.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)