- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- K.
- L.
I.
1.
funt, jednostka wagi (zwł. materiałów
kosztownych) oraz jednostka
obrachunkowa; ponderis
(praec. rerum praetiosarum) atque
valoris mensura, qua m.
ae. in conficiendis rationibus utebantur;
dicitur imprimis de
libra auri
vel
argenti,
sed etiam
cerae (
APozn II
p. 384, a.
1499)
, cirris
RachBon I
p. 76, a.
1535)
, croci (
ib. III
p. 50, a.
1558)
, serici (
CracImpr
p. 205, a.
1543
;
RachDw I
p. 29, a.
1553
; de serico :
PomnLw I
p. 94, a.
1388)
; item
papyri (
CracImpr
p. 143,
a. 1535
; de papiro :
KodWp V
p. 419, a.
1426)
.
Glossa
Pol.
RachJag p. 264 (a. 1394) : pro VIII l-is cepei seminis wlgariter «funthi».Ad rem cf. Kiersnowski, Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej, Warszawa 1960, pp. 398 sqq.; idem, Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich, Warszawa 1964, pp. 148 sqq.
Distinguitur
Coloniensis (
*PommUrk 111
p. 305,
a. 1297)
, Brandenburgensis (
KodWp III
p. 561,
a. 1385),
item grossorum Thuronensium (
*PommUrk V
p. 267, a.
1316
;
*ib. VI
p. 54, a.
1321)
.
Occ.
a.
ciężar; pondus (in
universum)
KodWp II p. 561 (a. 1344) : nemo debet emere lanam cum parva pensata ... nisi soli textores, sed in l-a lapidis vel manu pensando soli nostri concives, sed advena nullus.
b.
suma pieniężna;
pecuniae
summa:
ib. I p. 522 (a. 1285) : si ... homicidia vel furta evenerint, nemo dirimat l-am iudicii, nisi ... capitulum ecclesie Poznaniensis.
2.
miara płynów oraz rzeczy sypkich; rerum liquidarum
atque siccarum mensura
NIC. BŁ. Serm. I p. 117 : metreta secundum Isidorum ... est mensura continens decem sextarios, sextarius autem continet duas l-as.
AGZ VI p. 74 (a. 1462) : mercatoribus concedimus ... ut merces ... talento, l-a alias «lothem» et ulna ... vendere, propinare et mensurare ... habeant libertatem.
MIECH. Sang. fol. VIb : accipe l-as duas vini boni, quod vulgo distillatum dicunt.
II.
A.
1.
propr. waga,
przyrząd do ważenia;
statera.
Glossa
Pol.
DokLub p. 257 (a. 1447) : l-am alias «waga» (cf. MatLub p. 23, a. 1489).Praec. waga miejska; statera civitatis
APozn I p. 13 (a. 1435) : l-e nostre civitatis magister.
Ib. p. 240 (a. 1456) : pellifices staciones seu loca super l-a civitatis nostre pro vendicione suarum pellicearum habere debent.
KodPol II p. 921 (a. 1460) : pretorium ... pensam siue l-am ... opidani ... statim ... destruere ... debebunt.Ita saepius usque ad saec. XVI med.
Opp.
privata:
KodKrak I p. 309 (a. 1502) : priuatas l-as seu pondera parwa domestica alias manuales ... in domibus ... habere.
2.
meton. odważnik;
pondus, quo ceterae res ponderantur
KsgKaz p. 113 (a. 1378) : Petrus Nicolai Iudei habet pondus incorrectum videlicet l-am.
KodKrak II p. 441 (a. 1457) : nullus maiorem l-am presumat habere, qua librabit ad laborandum, quam commvnem sub pena ... similiter netrix viceuersa relibrare debet prefata l-a.
3.
transl.
a.
gwiazdozbiór Wagi;
constellatio, quae Libra
appellatur (saec. XV).
b.
waga u wozu;
statera currus
RachWaw p. 95 (a. 1526) : pictori a decoloratione trium l-arum alias «wag» cinobro ad currum reginalis maiestatis ... marcas 30.
B.
1.
aequitatis, iudicii, iustitiae
symbol sprawiedliwości; imago
aequitatis.
Cf.
Th.
VII 2134442 sqq.
2.
symbol rozwagi; imago
prudentiae
CodEp I 2, p. 75 (a. 1448) : omnia ea, quae nobis et dudum et per vos relata scriptaque sunt, examinare et digna l-a appendere.
DŁUG. Hist. IV p. 316 : barones nova iura ... regno ... profectum afferentia cum magna maturitate atque l-a condunt.
Ib.V p. 248 : hisque verbis passione magis animi, quam l-a rationis prolatis.
Tom. IV p. 52 (a. 1516) : hec igitur omnia ponat vestra magnificentia ad l-am cum Rithwiani, nam que alia ratio hujus matrimonii fieri deberet, non reperio.
Ib. VII p. 267 (a. 1525) : ponamus ad l-am consilia, actiones ac benemerita nostra et videamus etc.