- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- A.
I.
1.
a.
w sposób
godny człowieka wolnego; ut hominem
liberum decet (saec. XV).
b.
in
locut.
decimam libere dare (percipere)
składać (pobierać) dziesięcinę obyczajem rycerskim;
i. q. more nobilium
PrPol p. 25 (a. 1343) : mandamus ... scolteto, ut de agris propriis ... decimam persolvat et det 1-e sive jure militali.
StPPP VII p. 482 (a. 1410) : ex quo agros ... colo tamquam nobilis, uolo dare decimam 1-e, cui uolo.
DŁUG. LibBen I p. 108 : canonicus ... l-e illam decimam manipularem ... percipit et tenetur illam ducere propriis curribus in allodium canonicale.Cf. ILLIBERE
2.
dobrowolnie, bez przymusu, z własnej woli,
chętnie; sponte, voluntate, suo arbitrio, nemine
cogente.
II.
1.
swobodnie, bez przeszkody; secure, tuto, sine impedimento
a.
de
concr.
APozn I p. 275 (a. 1458) : de postico ... per cannale ... fluere debet 1-e sine omni contradiccione aqua.
ZabDziej II p. 162 (a. 1484) : lateres ... murare et tegulis tegere, ut eo melius et 1-ius posset pluvia in canale defluere.
AGZ XIX p. 620 (a. 1547) : tenebuntur aquam de piscina sua 1-e mittere «ialovym lothokyem» in et super molendinum.
N.
viam facere
dać wolne przejście;
transitum concedere
AGZ XIX p. 52 (a. 1485) : Johannes debet viam 1-e facere et dimittere ... kmethonibus ... per aggerem.
b.
de
abstr.
DokWp p. 331 (a. 1253) : contulimus hanc facultatem 1-e et liberaliter praedicto coenobio quattuor villas ... locandi.
DokSul p. 328 (a. 1258) : claustro ... donavimus venationem castorum ... ita 1-e et absolute, quod castorarii nullum ius in eodem habeant fluvio.
DokMp I p. 23 (a. 1304) : molendinum ... nomine ecclesie 1-e iure perpetuo hereditario possidebunt.Ita vulgo.
Syn.
et iuxta posita
benevole (
KodMp II
p. 291,
a. 1311)
, liberaliter (
), pacifice (
DokKujDobrz
p. 32, a.
1317
et saepius).
2.
darmo, bezpłatnie, bez opłaty; gratis, sine mercede (pretio)
PommUrk II p. 325 (a. 1276) : insuper nobis 1-e molet molendinator et nulli alteri.
Ib. p. 513 (a. 1283) : bona ... que emerint... possunt educere 1-e absque theoloneo ... contradictione seu inpedicione cuiuslibet penitus amputata.
ArHist IV p. 312 (a. 1345) : quod curia nostra tota 1-e absque solucione mercedis perpetuo possit balneari.Ita saepissime.
Syn.
et iuxta
posita
solute (
KodMp III
p. 199, a.
1366)
, sine omni pecuniarum
exactione (
AKapSąd III
p. 59, a.
1488)
.
3.
(singulare)
libere est
wolno, można; licet
StPPP II p. 916 (a. 1496) : hoc est 1-e sue serenitati faciendum, quid wlt.
III.
(e
Pol. ) wolno, wolnie, prożno puścić sim.)
wolno, swobodnie, jako wolny
(-ego); suo iure, (ut) liberum
KodWp I p. 49 (saec. XIII in.in) : nullus eorum inde recedat nisi posito loco sui alio ... et hoc facto 1-e recedat.
AKapSąd II p. 94 (a. 1434) : arripuerunt ipsum Martinum ... qui ... dedit II grossos pro cervisia et sic dimiserunt eum 1-e transire.
Ib. p. 612 (a. 1473) : ipsum 1-e abire et impunite permisit.Ita saepius.
N.
constr.
a.
sq.
ad :
AKapSąd III p. 213 (a. 1528) : Albertus ... eandem 1-e ad contrahendum matrimonium cum Caspero ... 1-e (sic ) dimisit.b. sq. ex :
ZabDziej IV 1 , p. 97 (a. 1558) : Hricz et Ivan ... mittunt 1-e ex tutoria ... Ihnatum in Syenyum.
Praec.
in iuncturis et locut. certis
1.
libere
transire
zostać zwolnionym sądownie od cudzych
pretensji; ab alicuius vindiciis iure
liberari
StPPP VIII p. 302 (a. 1389) : kmetho ... libertatem optinuit contra Vilczkonem et ab ipso 1-e transire potest.
AGZ XIV p. 339 (a. 1452) : qui iam locavit agrum ... iam 1-e potest transire.
2.
(praec.
iur.
)
aliquem libere absolvere (dimittere, emittere, facere, mittere)
zwolnić;
immunem reddere
ArPrawn X p. 108 (a. 1402) : scultetum ... 1-e dimisit pro fideiussoria.
RotGniezn p. 177 (a. 1411) : sextum testem dimisit 1-e non inducere.
ArPrawn X p. 371 (a. 1412) : nolentes ipsos 1-e dimittere a fideiussoria.
Ib. XI p. 2 (saec. XV med.med) : ipsos 1-e ac omni sine solucione sollarii mittere ... tenentur.Ita vulgo.
Syn.
liberum dimittere (infra 19), facere (
ArPrawn VIII
p. 116, a.
1412).
Constr.
a.
sq.
ab aliqua re
et
StPPP XI p. 3 (a. 1457) : 1-e absolvit vel dimisit liberum Nicolaum ... ab ista pecunia ... quam debuit dare.
ZabDziej II p. 362 (a. 1486) : Stanislaus ... 1-e dimisit ... sacristianum a termino.
N.
ab aliquo :
KsgSądWar p. 42 (a. 1475) : Klimek 1-e facit Mathiam ... a suis pueris.b. sq. ad :
AKapSąd III p. 72 (a. 1499) : kmetho ... missus 1-e ad caucionem fideiussoriam.c. sq. de :
AGZ XVI p. 76 (a. 1470) : subiudex ... Nicolaum ... 1-e dimisit de quinquaginta marcis ... pene.
Ib. XVIII p. 61 (a. 1473) : episcopus ... Raphaelem ... 1-e demisit ... de termino monicionis in iudicio.
Ib. XVI p. 410 (a. 1490) : Zophia ... 1-e emisit dominum Marczinkowsky de scultecia.d. sq. ex :
StPPP XI p. 149 (a. 1413) : Hannus ... 1-e dimisit Pasconem ... ex omni causa.e. sq. pro et
StPPP IX p. 26 (a. 1424) : bacalarius misit 1-e eos pro fideiussoria.Ita saepius. f. sq. inf.
3.
aliquid libere (et absolute) conferre (dare)
oddać na nieograniczoną i zupełną własność;
liberam
et plenam possessionem alicuius rei concedere
LeubUrk p. 39 (a. 1203) : centum mansos ... dicto monasterio dedimus 1-e et absolute.
KodMaz(K) p. 328 (a. 1230) : Iacobus ... villam ... ecclesie Mechouiensi ... 1-e et absolute hereditario iure ... contulit possidendam.Cf. ABSOLUTE
4.
aliquid libere (et benevole, quiete) dimittere
(expedire, mittere)
wykupić nieruchomość z ciążącego na niej długu,
zabezpieczyć rzecz pozbytą od pretensji osób trzecich; fundum aere alieno liberare, rem alienatam ab alicuius vindiciis tueri
( KodMaz(K) p. 406 (a. 1235) : quam villam promisit dux infra mensem expedire 1-e ab eis, qui ibi aliquid habent.
StPPP VIII p. 212 (a. 1387) : ipsam partem bonorum ... Potrassius 1-e habet dimittere.Ita saepius.
Constr.
a.
sq.
dat.
personae
KsgSądWar p. 39 (a. 1468) : Paulus emit agrum aput ... Szandro ... Szandro ... dimisit sibi 1-e et benivole ab omnibus suis ... consanguineis perpetualiter.
AKapSąd III p. 69 (a. 1499) : non vult dimittere 1-e michi eundem ortum.b. sq. ab aliquo et 1379,53.
5.
aliquid libere dimittere
pozwolić, zezwolić;
permittere, sinere, concedere
AGZ XIII p. 74 (a. 1439) : dimiserunt 1-e perpetualiter ... Syenkoni ... piscinam disicare.
Ib. p. 198 (a. 1445) : 1-e dimiserunt ... suis kmethonibus ... silvas pro necessitate lignorum.
ZabDziej I p. 79 (a. 1467) : Katherina ... recognovit, quod iam pro parte sue hereditatis recepit solucionem et iam pueris suis 1-e dimisit, quod iam residuitatem debent in suos usus reverti.
6.
fideiussoriam libere facere
zwolnić poręczyciela z poręki;
fideiussorem sponsione liberare
KsgSądWar p. 38 (a. 1467) : Swach solucionem finitivam fecit dicto Szenykoni pro agro, quem circa ipsum emit; et ipse Senyko 1-e facit fideiussoriam ponendo in libertate viros honestos.