Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LAXO

Gramatyka
  • Formylaxo, lasso
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • A. rozluźnić, popuścić
      • 1.
      • 2. + linguam, ora otwierać usta, odzywać się, mówić
      • 3. + laxata lingua, laxatis faucibus (labiis) rozpuściwszy gębę, tj. zacząwszy wymyślać
      • 4. + laxato sermone szeroko
      • 5. + marsupium otworzyć sakiewkę, nie skąpić pieniędzy
      • 6. + ventrem wypróżnić
      • 7. + medonem (i. mel) spuszczać
      • 8. + manum ad aliquid przykładać rękę, przyczyniać się do czegoś
    • B.
      • 1. spuścić
      • 2. uwolnić, puścić wolno
      • 3. + ab (de) aliqua re popuścić z czegoś, ustąpić, odstąpić od czegoś
      • 4. rozszerzyć, poszerzyć
  • II. transl.
    • 1. odpuszczać (grzech)
    • 2. udzielać
    • 3. żyć rozwiąźle, rozpustnie
    • 4.
      • a. wyzwalać, sprawiać, powodować
      • b. obracać, przemieniać

Pełne hasło

LAXO s. LASSO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
  • N.
I.
A. rozluźnić, popuścić; laxum facere, relaxare, dissolvere. Glossae Pol.
GLt p. 23 : 1-a «rospusczy».
GLb p. 122 : l-o ... solvere, «rozdrzucicz».
Praec.
1. in imagine, v. gr. frena (loquendi infra 48; libidinibus alicuius: DŁUG. Hist. I p. 378 = II p. 142 ed. nov. ; voluntatis: KodKKr I p. 115, a. 1283) , habenas (cupiditatis: KodWp II p. 397, a. 1326 ; linguae ad vaniloquia: Lites II p. 437, a. 1409) , vincula (soliti modi: IANIC. p. 67, v. 48 ).
2. linguam, ora otwierać usta, odzywać się, mówić; vocem edere, dicere, loqui.
Constr.
a. sq. ad :
DŁUG. Op. p. 192 : ad salutandum illam ... ora 1-at.
Id. Hist. I p. 148 (= I p. 211 ed. nov.) : ad laudes, divinas ora (ed. organa) 1-arunt.
b. sq. contra :
CodSil V p. 61 (a. 1340) : contra ... summum pontificem linguas 1-bant.
JAC. STR. p. 93 : sacerdotes ... linguas ... venenosas contra veritatem sine freno 1-ntes.
c. sq. in c. acc.
CodEp III p. 602 (a. 1492) : in preconium sanctitatis vestre lingwam ipse I-o.
d. sq. in c. abl.
NIC. POL. p. 56, v. 188 : 1-ant in laudibus ora.
e. sq. per :
MATTH. OpTheol p. 271 : linguam meam contra veritatem per mendacia et simulationes ... 1-ndo.
3. laxata lingua, laxatis faucibus (labiis) rozpuściwszy gębę, tj. zacząwszy wymyślać; i. q. intemperata (-is), improba (-is) insolenti(-bus)
StPPP VII p. 493 (a. 1437) : ad reuocandum ... coram personis, coram quibus talia 1-ta et impudica lingwa prorumpere non expauit.
AKapSąd II p. 624 (a. 1476) : qui 1-tis suis impudicis faucibus ... dixisse ausus est hoc modo eqs.
ZabDziej II p. 239 (a. 1485) : dignitatem domini ... I-tis labiis offenderat.
Ib. p. 216 (a. 1485) : infamavit eum lingua sua 1-ta ipsum monendo rigide, ut restitueret candelas cereas, quas recepit furtive in eclesia.
Item
laxato freno loquendi
ib. p. 249 (a. 1485) : 1-to freno loquendi eam diffamavit.
4. laxato sermone szeroko; late
DŁUG. Hist. I p. 116 (= I p. 177 ed. nov.) : ducis Myeczslai Poloniae munificentiam, liberalitatem et opulentiam l-to sermone divulgant.
5. marsupium otworzyć sakiewkę, nie skąpić pieniędzy; i. q. aperire, parcum non esse
CodEp III p. 247 (a. 1476) : ut decenter expeditus in Cracoviam redire pos sim ... marsubia pro amico 1-re ne detractes.
6. ventrem wypróżnić; i. q. purgare.
7. medonem (i. mel) spuszczać; demittere
SamlUB p. 255 (a. 1344) : si ... aliquis episcoporum camerarium unum aut aliquem alium, qui medonem suum 1-ret et regeret supra predictum campum ... locare vellet, extunc predicti viri ... cedere debent campo.
8. manum ad aliquid przykładać rękę, przyczyniać się do czegoś; operam conferre
*KodWp II p. 624 (a. 1349) : cum plerique ... sub pietatis colore ad impietatis opera 1-ntes crudeliter manus suas ... ad multa ... illicita prorumpere minime vereantur.
DŁUG. Hist. III p. 553 : ad depopulationem ... regni Poloniae ... et mercatorum depraedationem ... manum truculentam 1-erant.
.
B.
1. spuścić; demittere
DŁUG. Hist. IV p. 684 : mirabatur patientia Conditoris, quod non ignem sulphureum imbre (i. ad instar imbris ) 1-ret, qui tactas oves puerosque consumeret.
2. uwolnić, puścić wolno; dimittere, liberum mittere.
3. ab (de) aliqua re popuścić z czegoś, ustąpić, odstąpić od czegoś; desistere, absistere, cedere
DŁUG. Hist. 1 p. 411 (=11 p. 176 ed. nov.) : in magnam ... superbiam erecti Pomerani nihil de semel arrepta rebellione 1-erant.
Ib. p. 495 (= II p. 262 ed. nov.) : nec prius et mentem et corpus ab oratione, ieiunio et obsecratione 1-vit, donec etc.
4. rozszerzyć, poszerzyć; latum facere
CorpJP III p. 540 (a. 1519) : si quos nobiles repererit araturis vel segetibus ... vias publicas artasse, eis ... mandet, ut eas 1-ent.
GLb p. 122 : l-o, ampliare.
II. transl.
1. odpuszczać (grzech); dimittere, absolvere, v. gr. debita, delicta.
2. udzielać; concedere
NIC. BŁ. Tract. fol. e IIIa : licet ... omnes sacerdotes claues ligandi atque soluendi accipiant ... non tamen equaliter 1-ta est illa potestas ad quoslibet sacerdotes.
COPERN. OpM p. 74 : primis mihi non cretis seminibus nunquam denuo ingratae 1-bo terrae.
3. żyć rozwiąźle, rozpustnie; mores corruptos habere, intemperanter vivere
DŁUG. Hist. I p. 88 (= I p. 147 ed.nov.) : cum ... turpior propter 1-tos in omne facinus mores haberetur.
KOMOR. Qfr p. 108 : generalis ... sub quo ordo nimium 1-batur.
4. singularia
a. wyzwalać, sprawiać, powodować; efficere, conficere
NIC. Lyr. p. 160 : nitor inclite claredinis ovans l-at ... genticule gaudimonia.
b. obracać, przemieniać; convertere, transferre: Martinus de Slupca in
RFil XVI p. 330, v. 69 : l-at sollacia tristem (ed. -e) in luctum cithara.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)