- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- L.
- A.
I.
propr.
A.
szerokość; extensio in
latum
(opp.
longitudo)
1.
de
concr.
(fundis sim.). Glossa
Pol.
KsgCzer p. 166 (a. 1416) : a riwulo usque ad arborem ... in 1-em vulgariter «na przeczo».Occ.
a.
powierzchnia;
figurae superficies
MARTIN. p. 13 : si velis scire capacitatem illius vasis, subtrahe 12 a 16, scilicet minorem 1-em a maiori et remanent 4 etc.
GŁOG. Alex. I fol. Ee VII Ia : res mensurantur ... secundum 1-em vt terram trium iugerum.
b.
brzeg; margo
ArSang V p. 31 (a. 1500) : quae via vadit per silvam ad 1-em alias «na brzeg» et ibi sippatus est scopulus.
2.
astr.
szerokość ekliptyczna, tj. odległość kątowa
ciała niebieskiego na sferze
niebieskiej od ekliptyki; distantia stellae ab ecliptica
linea
InstrAstr p. 58 (saec. XV in.in) : tabula diversitatis aspectus lune extra septem climata ad 1-em 51°.
Ib. p. 130 (a. 1408) : cum ... volueris habere locum verum stelle et eius 1-em, quam in instrumento vis situare, considera, utrum l-o eius sit semptentrionalis vel meridionalis.
ALBERT. p. 137 : tres vero superiores stellae duplicem habent 1-em.
Ib. p. 143 : invenitur etiam in tribus superioribus corporibus coelestibus tertia l-o, quae reflexio dicitur.
GŁOG. Anal. fol. 162b : eclipsim inesse lune per hoc medium scilicet interpositionem terre inter solem et lunam dyametraliter sine 1-e.Ita vulgo.
B.
rozciągłość, rozległość, wielkość; extensio, amplitudo, magnitudo
1.
rerum
concr.
Inde:
obszar, teren;
ambitus, territorium.
N.
locut.
α.
latitudo currit :
DokMp I p. 377 (a. 1412) : l-o ... dictorum sex laneorum ... currit per transversum a dicta via ... usque ad ... quercum.
β.
cum omnibus latitudinibus
w całej rozciągłości;
i. q. per totum spatium
AGZ XVI p. 11 (a. 1464) : obligavit duo prata cum omnibus 1-bus et ... eorum posteritatibus alias «z kanthi», hoc est mediocrem et finalem.Cf. etiam ib. XI p. 474 (a. 1462) .
2.
rerum
abstr.
VITELO Opt. p. 118 : octo esse necessaria ad perfectam operationem uisus ... lux ... distantia uisibilis ... situs oppositionis ... magnitudo corporis ... diaphanitas aeris ... quodlibet autem istorum 1-em habet proportionatam ad rem uisam; lux enim habet 1-em, quoniam lux maxima impedit uisum.
Ib. infra tempus ... conueniens intuitioni faciendae 1-em habet, quia corpus subito uisum pertransiens non comprehenditur a uisu.
STOB. Intr. fol. b 6b : similitudo et dissimilitudo ... sunt equales secundum longitudinem, possunt esse inequales secundum 1-em vel profunditatem.Ita saepius.
II.
transl.
1.
wielkość, bezmiar, ogrom, pełnia;
multitudo, abundantia, immensitas,
plenitudo
Lites II p. 415 (a. 1392) : ubi tocius Christianitatis l-o sit diffusa (cf. CodEp III p. 452, a. 1498 : 1-em nationis Germanice).
KodWp V p. 86 (a. 1406) : spiritualium carismatum dona ... quo magis in eorum suffragia diffundantur, quorum comentacio ... ex caritatis 1-e vniuersis fidelibus debeatur.
SCARB. Sap. I p. 159 : si conscientiae ad frequentandum promovet l-o etc.Ita saepe.
Dicitur etiam
favoris et amicitiae (
StPPP X
p. 31, saec. XV
in.in)
, gaudii (
NIC. BŁ. Serm. III
p. 137
)
, perpetuitatis (
DokLub
p. 389, a.
1496)
,
poenae (
SCARB. Glor.
p. 133
).
Occ.
i. q. potestas
WŁODK. ScrSel II p. 330 : tanta est l-o extensive pape in spiritualibus sicut imperatoris in temporalibus.
2.
phil. zasięg,
zakres (pojęcia);
ea, quae alicuius rei notione
continentur
VITELO OpM p. 28 : quidam ... dicunt se per daemones in somno ... fuisse adductos, ista ... possunt ... sanis apparere, sanis dico sub 1-e sanitatis existentibus, tamen secundum ueritatem lapsis.
GŁOG. Anal. fol. 33a : propositio nihil est vel non est, nullam habet priorem in 1-e propositionum negatiuarum.