- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
AAlex p. 185 (a. 1502) : invicem nos erimus iuvare contra Tartaros.]
I.
cieszyć, bawić, radować;
delectare, gaudio afficere,
laetificare.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
acc.
personae.
N.
impers. sq. inf.
iuvat
jest miło;
delectat.
II.
A.
1.
pomagać, nieść pomoc komuś, wspierać (popierać)
kogoś; adiuvare, opem ferre, auxilio
esse,
favere.
Additur
se invicem (
AAlex
p. 185,
a. 1502).
N.
locut.
iuvante Domino sim. (
KodWp I
p. 34, saec.
XII ex.ex
;
HUSSOW.
p. 71, v. 168
).
2.
(de medicina) pomagać, przynosić ulgę;
prodesse, dolorem levare.
Occ.
damnum
usunąć, powetować;
levare, compensare,
sarcire
IANIC. p. 113, v. 5 : nescio, damnum aeris qua sit ratione i-ndum.
B.
iur.
t. t.
1.
pomagać w pracach panu wypełniając powinność feudalną; munus quoddam domino terrąe praec. laborando solvere
PommUrk V p. 364 (a. 1318) : si ... aliqua ... munimina intenderemus edificare, ad hoc subditi ... villarum et in necessitatibus terre nostre cum vectura curruum et servicio firmiter astabunt i-re.
KodPol I p. 198 (a. 1348) : homines de eadem villa i-bunt ad aedificandum castrum.
KodMp III p. 174 (a. 1364) : coloni per vnam dietam in pratis meis me i-re, gramina abscidere tenebuntur laborando.Ita saepius.
2.
a.
α.
popierać czyjąś sprawę w sądzie, świadczyć na czyjąś
korzyść; causam alicuius in iudicio tueri, iustam
esse testari
Lites I p. 123 (a. 1339) : eos testes sibi seu domino regi Polonie in presenti causa, in qua est procurator, non i-re.
ArPrawn VIII p. 70 (a. 1397) : Nicolaus ... patrem iuvit in accione.
Ib. p. 95 (a. 1406) : circa causam Andree ... debet astare et i-re ipsum in eadem contra quemlibet.
OrtWp p. 60 (saec. XV ex.) : constituit se reus ante iudicium cum suis adiutoribus, qui sibi i-re debebant.Ita saepius.
N.
refl.
CodVit p. 511 (a. 1420) : Cruciferi ab omni iure, in quantum eis competeret ... recesserunt nec potuerint quovis modo se i-re.
Eodem sensu sunt res pro subi.
StPPP VIII p. 236 (a. 1388) : libri iudicis palatini i-erunt ipsum, quod ibidem prius citauit.
PrPol p. 389 (a. 1399) : Nicolaum iuuit recursiua «wstecz».
KsgZPozn p. 8 (a. 1400) : si recognitio Grzimkonem i-ert, lucrum pro se reportabit.
AGZ XVI p. 225 (a. 1490) : se soli receperunt ad acta, quae eis non i-erunt.Cf. Glossa Pol.
KsgZPozn p. 139 (a. 1401) : Petrassius ... mandavit domino Nicolao ... i-re wlgariter «bronicz» Mathiain.
N.
fere i. q. zadośćuczynić
komuś?
satisfacere alicui?
StPPP XI p. 222 (a. 1450) : Margaretha ... inculpavit Stephanum ... quod diffamasset eam sine voluntate sua et promisisset sibi sub probitate et honestate, quod sibi vellet i-re de ista verecundia.
b.
ius
wymierzyć sprawiedliwość; iustitiam exercere, ius suum alicui tribuere
KsgGrWp I p. 143 (a. 1392) : super eo proposuit, quod sibi jus cum suis kmethonibus j-re noluisset.
AGZ XIV p. 47 (a. 1442) : nobilis Jurgy ... debet ius i-re in hereditate sua ... nobili Fedorkoni ... in duabus septimanis cum hominibus suis.
Ib. p. 406 (a. 1454) : iudex ... proposuit super ... decanum, quod sibi ius noluit i-re cum homine ipsius Blaszkone pro furticinio.
Ib. XIII p. 503 (a. 1466) : tu cum hominibus tuis noluisti ius i-re ... cum Ivan ... Ianko qui homines meos reduxerunt de Lotathniky cum proventibus meis.Simili sensu complementum iustitiae (iustitiam)
RotPyzdr p. 81 (a. 1399) : cepit i-re iusticie complementum cum hominibus suis pro quinque equis.
KsgGrWp II p. 106 (a. 1399) : cives ... querulaverunt super Vincencium ... quia cepit j-re justicie complementum cum hominibus suis pro quinque equis.
Ib. p. 113 (a. 1400) : domina debet justiciam j-re super maritum suum.Ita saepius.
Constr. ad
A-B: indicatur quem
a.
sq.
acc.
b.
sq.
dat.
et saepius.
c.
sq.
cum
29.31.33 et saepius. Indicatur adversus quem: sq.
contra
et saepius. Indicatur qua in re
a.
sq.
ad :
KodPol I p. 192 (a. 1343) : nec eum ... i-bimus uerbo uel facto ... ad inpendiendum huiusmodi concordiam.
DokLub p. 206 (a. 1418) : officiales ... dicto altariste ad bona mobilia et immobilia ... per pignora sufficientia i-bunt.
MatFil XIII p. 55 (a. 1497) : de anima scientia ... i-at ad scientiam naturalem
ib. p. 56 : i-at iuvamine communi ad omnes scientias).Cf.
b.
sq.
de :
Lites I p. 373 (a. 1339) : non poterant se i-re de dicta civitate nec eam rehabere.Cf. etiam 1178,22.
c.
sq.
in
c.
abl.
et
ArPrawn I p. 138 (saec. XV med.med) : in contentione dominum suum i-ndo etc.
WODKA p. 237 (a. 1476) : Iupiter ad praesens Solem in humido i-at.
d.
sq.
pro :
StPPP VIII p. 694 (a. 1399) : Nicolaum iuvit recursiua «wstecz» pro malis verbis
PrPol p. 39 (a. 1399) : j-re justicie complementum ... pro cive occiso.Ita saepius.
e.
sq.
super
f.
sq.
inf.
g.
sq.
enunt.
fin.
c.
ne. Indicatur quo modo
a.
sq.
abl.
b.
sq.
cum
c.
sq.
per