Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IUNGO

Gramatyka
  • Formyiungo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -nxi, -nctum
Znaczenia
  • I.
    • 1. zaprząc w jarzmo lub do wozu
    • 2. + currum sim.: zaprząc wóz
  • II.
    • A. (res) złączyć, związać, połączyć
      • 1.
        • a. złożyć
        • b. podawać sobie ręce
      • 2. + osculum ucałować
      • 3. + colores zestawiać
      • 4. + manibus wręczyć
      • 5. pass. (de fluvio) łączyć się, wpadać
    • B. (homines) łączyć, wiązać, stowarzyszać
  • III. zawierać
  • IV.
    • A.
      • 1. propr.+ praedia propr. przyłączyć, włączyć
      • 2. transl.
        • a. przekazać komuś, przydzielić
        • b. przyznać
        • c. + vota dołączyć
        • d. + pedem oboedientiae podporządkować się
    • B.
      • 1. włączyć, zaliczyć w poczet
      • 2. refl. uczestniczyć w czymś

Pełne hasło

IUNGO, -ere, -nxi, -nctum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • O.
[refl. se iungi:
MATTH. OP. Theol. p. 419 (a. 1374) : anima Christiana suo corpori se iungitur.
Cf. Th. VII 2,661,65 sq. ]
I.
1. zaprząc w jarzmo lub do wozu; iugo vel currui adiungere.
Constr.
a. sq. dat. b. sq. in c. acc.
DŁUG. LibBen I p. 7 : i-ndo in currum ... quattuor equos.
c. sq. in c. abl.
KodKrak p. 724 (a. 1542) : in quocumque curru vel biga equus unus aut duo i-ti sint.
2. currum sim.: zaprząc wóz; equos (boves) currui adiungere.
Additur abl.
equo ( DŁUG. Op. p. 151 et ib. p. 168 ).
II.
A. (res) złączyć, związać, połączyć; coniungere, copulare. Praec.
1. manus (dextras)
a. złożyć; complicare
Lites I p. 296 (a. 1339) : dux ... flexis genibus et i-tis manibus ... rogavit eum etc.
Cf. Th. VII 2,658,8 sq. et 21 sq.
b. podawać sobie ręce; i. q. porrigere.
N. constr. sq.
inter se:
DŁUG. Hist. IV p. 322 : ubi inter se dextris et osculis i-tis discessum est.
N. iur.
manu iuncta pod wspólną odpowiedzialnością; communi periculo
KsgŁawKr p. 289 (a. 1395) : fideiussores promittentes manu i-ta et quilibet pro toto ... eos liberare.
Cf. CONIUNCTUS II B 1.
2. osculum ucałować; i. q. dare
DŁUG. Hist. I p. 93 (=II p. 153 ed.nov.) : i-to regi ... osculo. Cf. etiam ib. IV p. 322 supra 37.
3. colores zestawiać; componere
Tom. IV p. 321 (a. 1518) : cubile regium pictorum artificio undique decoratum ... optime j-tis coloribus.
4. manibus wręczyć; imponere
ADAM p. 298 : malum aureum manibus i-it tractandum et ferendum.
5. pass. (de fluvio) łączyć się, wpadać; influendo coniungi, confluere
GALL p. 162,6 : qui fluvius i-tus Wisle flumini, castellum ... in angulo situm fluviorum ab eis ex altera parte dividebat.
B. (homines) łączyć, wiązać, stowarzyszać; con iungere, unire; praec. refl. et pass. łączyć się, wiązać z kimś; coniungi cum aliquo.
Additur abl. , v. gr.
affinitate, consanguinitate (sanguine), amicitia sim.
Item
matrimonio et abs. : żenić, wydawać za mąż; alicui uxorem dare, aliquam in matrimonio collocare (pass. et refl. żenić się, wychodzić za mąż; uxorem ducere, nubere).
Additur
matrimonialiter ( VHedv p. 514 ).
Constr.
a. sq. dat. b. sq. cum aliquo.
III. zawierać; inire, facere (affinitatem, consortium cum aliquo, foedus sim. saec. XV—XVI).
IV.
A. res
1. propr. przyłączyć, włączyć; adiungere, iniungere (praec. praedia sim.)
KodWp I p. 139 (a. 1234) : precipimus abbati ... ut villam ... Gzense conferat domui sancti Laurentii cum suis attinentiis, preter villam Zvencino, que sibi i-ta est.
KodMp I p. 48 (a. 1255) : licet ipse ville sint i-te et contigue villis, civitatibus, castris ... nostris etc.
KodKKr I p. 101 (a. 1273) : talem inter se commutationem fecisse, quod ... Woënonis ager et fundus ville Lossoskouiz i-rentur.
KodWp I p. 425 (a. 1279) : hereditatem Psarskye ad Opole de Drzonec i-imus cum omnibus solutionibus.
KodPol I p. 127 (a. 1288) : ecclesiam nostram in Blonye ... fratribus de Czyrwensko ... contulimus ... j-ntes aream eedem ([i. eidem) ]ecclesie et fratribus ibidem residentibus.
Ita saepe.
Constr.
a. sq. dat. ut supra et saepius. b. sq. ad et
KodMp III p. 205 (a. 1367) : i-ntes dictum campum ad scoltheciam supradictam.
2. transl.
a. przekazać komuś, przydzielić; attribuere, dare alicui
KodWp III p. 167 (a. 1360) : nos ... peticionibus inclinati prefatos redditus ... ad predictum altare i-imus, annectimus et ascribimus.
b. przyznać; concedere
ARect I p. 397 (a. 1495) : vtrique persone et actori et reo mora Cracouie i-ta est.
c. vota dołączyć; adiungere
IANIC. p. 70, v. 124 : vos ... assidua ad superos i-te vota deos.
d. pedem oboedientiae podporządkować się; se subicere, oboedire
BRUNO Pass. p. 200 (= p. 16 K.) : s. Adalbertus pedem i-xit obędientię imperio et ... seruicium omne libens facit.
B. homines
1. włączyć, zaliczyć w poczet; ascribere, adnumerare
CantMAe I nr. 10, v. 11b (saec. XIV) : ut rex pius ... nos ... regno donet ... i-ns celi civibus.
Ib. v. 9b (saec. XIV) : ut martyr ipsorum in numero beatorum i-atur cathalogo.
KodWp III p. 31 (a. 1354) : offertorium ... offeratur ... vicariis ... ecclesie, i-to eis magistro schole, licet vicariam non habeat ista vice.
Ita saepius.
2. refl. uczestniczyć w czymś; participem fieri
KodKKr II p. 80 (a. 1381) : Altissimi Filius ... carnis vestitus (ed. -bus) amictu nostre pene se i-xit, vt vinctos solueret exulesque factos ad celestem patriam reclinaret.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)