- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- N.
I.
1.
propr. podróż,
wyprawa; actus eundi,
profectio.
Definitur
gen. ,
v. gr.
fugae (
DŁUG. Op.
p. 320
)
, peregrinationis (
GALL
p. 158,11
et saepius),
reditus (
CodEp III
p. 421, a.
1494)
, venationis (
RachDw I
p. 212, a.
1546
; simili sensu ad venandum:
DokKujMaz
p. 368, a.
1298)
.
Distinguitur
terrestre (opp.
navale:
DŁUG.
Hist. I p. 256 = I
p. 325
ed.nov.
et saepius; item nauticum:
VAdAnt
p.
41,7)
, pedestre (
DŁUG. LibBen
I
p. 322
et saepius;
opp.
in equis:
RevVlad
p. 192
)
, socium (cum aliquo:
VAdAnt
p. 20,11),
item
cassum (
ChrPP
p. 456
).
N. locut.
in itineris procinctu
w gotowości do drogi
(saec.
XVI).
Inde in imagine
in procinctu et itinere
(alicuius rei gerendae)
Tom. V p. 291 (a. 1520) : hostis eduxit ... magnum militum ... numerum et ... erat in procinctu et itinere terras nostras Prussie occupandi.Praec.
α.
milit.
pochód wojska; exercitus
progressus.
Locut.
adv.
magnis itineribus (ire
sim.)
pospiesznym marszem;
festinanter (saec. XVI);
simili sensu
summis itineribus (
WiadPol
p. 143,
a. 1576
:
Batorius ... in Lythwaniam ... summis contendit i-bus)
, celerrimis itineribus (
*Dogiel IV
p. 329, a.
1550),
item itinere rapaci (
DŁUG. Hist.
II
p. 517
)
, vel tumultuario (
ib.V
p. 541
).
Opp.
parvis itineribus (saec.
XVI;
syn.
sensim:
WAPOW. Chr.
p. 107
).
N. sensu
latius transl.
bellicum
et
abs.
:
wyprawa wojenna;
belli expeditio
KodMp IV p. 427 (a. 1444) : in i-e nostro, quod contra Teucros, tocius Christianitatis hostes prosecuti sumus.
Tom. VI p. 163 (a. 1522) : nobis reversionem vestram ex i-e bellico ... declarastis.
β.
odbycie podróży jako powinność poddańcza;
iuris feodalis onus intellegitur
DŁUG. LibBen I p. 322 : quae hortulania unum diem pedestri i-e in septimana laborat (cf. ib. III p. 269).
RevVlad p. 136 : Albertus colonus... annuatim laborat dies 18 et 2 i-a longinqua sustinet.Cf. ITINERATIO.
N.
constr.
a.
sq.
ab :
DANT. p. 86, v. 33 : hoc i-r, ut duxit princeps Gurcensis ab urbe Augusta.Cf. Th. VII 2,500,52. b. sq. ad. c. sq. de :
StPPP XI p. 431 (a. 1505) : Mathias habuit i-r de Kroszna per curiam ... sculteti.d. sq. extra :
StKapWł p. 95 (a. 1599) : nisi ... i-r extra regnum ... suscipi contigerit.e. sq. in c. acc. f. sq. per. g. sq. versus.
Iuncturae verbales notabiliores
α.
iter capere
wyruszyć w podróż;
proficisci.
Simili sensu
suscipere (accipere:
AGZ XIX
p. 368, a.
1487
et saepius;
item capessere:
Tom. V
p. 3, a.
1518
; carpere; ingredi;
intendere; rapere vel arripere:
GALL
p. 108,9
et saepius,
cf. Th.
VII 2,544,63), praeterea adire (
DŁUG. Op.
p. 48
)
, applicare (aliquo:
CodEp III
p. 602, a.
1492)
, (as)sumere (
VAdAnt
p. 20,11
et saepius; item resumere:
HumRef
p. 127, a.
1500)
, destinare (
DŁUG.
Hist. II p. 29 = III
p. 40
ed.nov.
), ducere (
DANT.
p. 86, v. 33
), exponere (
BRUNO Pass.
p. 212 =
p. 29,19
K.
), petere (
Tom. VII
p. 380,
a. 1525)
, proficisci (
NIC. BŁ. Serm. I
p. 106
et saepius,
cf. Th.
VII 2,544,60), promovere (
Tom. XIII
p. 334, a.
1531)
, subire (
TPaw I
p. 115, a.
1504
et saepius), etiam itineri (ad iter) se accingere (
DŁUG. Hist. V
p. 276
et saepius),
commendare (
WiadPol
p. 179, a.
1582)
, dare
(
ib.
p. 184, a.
1582)
, ad iter (suum) recedere (
DŁUG. Op.
p. 612
).
β.
iter facere
podróżować, odbywać podróż;
peregrinari
(glossa
Pol.
GLcerv p. 610 : iter facere est itinerare seu iter vel viam ingredi «jechać w droge»).
Simili sensu
conficere
(additur pedibus:
DŁUG.
Hist. III p. 81 = V
p. 96
ed.nov.
); habere; (pro)sequi (consequi:
WiadPol
p. 48, a.
1403).
Praeterea adimplere (
VAdAnt
p.
38,1
;
; complere:
AAlex
p. 34, a.
1501)
, agere (
DŁUG. Op.
p. 114
et saepius; peragere:
AKapSąd II
p. 708, a.
1502)
, consummare (
GALL
p.
158,11)
, expedire (
ZabDziej III
p. 468, a.
1497)
, gradi (
GALL
p. 83,20,
cf. Th.
VII 2,544,26),
obire (
ArHist VIII
p. 369, a.
1503
et saepius),
sustinere (cf.
),
trahere (retrogradum:
DŁUG. Hist. IV
p. 96
)
; item in itinere constitui (
StSyn III
p. 49
et saepius) vel exsistere (
CodEp II
p. 421, a.
1494)
.
2.
meton. prawo (lub możliwość) przejazdu;
eundi
facultas. Explicat
GLcerv p. 604 : i-r est ius eundi, ambulandi homini, non etiam iumentum agendi vel vehiculum; siue ergo quis est solus, siue sella aut lectica vehatur vel equo vel quovis animali ire dicitur, sed agere iumentum vel plaustrum ducere non potest, quia i-r tantum habet.
N. locut. in
imagine
α. viam et iter alicui dare (ad schismata:
CodEp III
p. 18, a.
1447)
.
β. tutum (et facile) iter alicui
patefacere (ad turbandam
Christianam rem publicam:
CodEp
III
p. 449, a.
1498)
vel praeparare (ad rem coeptam prosequendam
ib.
p. 445, a.
1497)
.
3.
transl. sposób
postępowania; agendi ratio et
via.
Dicitur
rectum (
KodWp II
p. 216, a.
1302
,
alluditur ad
Vlg.
Hebr.
12,13), item
sq.
gen.
,
v.
gr.
salutis (
DokLub
p. 93, a.
1275)
, verae religionis (
PAUL. CR.
p. 105, v. 50
), iustitiae (
CRIC.
p. 82, v. 4
).
N.
locut.
adv.
quieto itinere
łatwo, bez
wysiłku; facili negotio
PEREGR. fol. r IVb : diabolus illos non tentat, quos quieto i-e se possidere sentit.
II.
droga, gościniec;
via.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 604 : i-r et via large idem ... «droga».
Dicitur
publicum (
ArHist X
p. 108, a.
1534)
, planum (
AAlex
p. 445, a.
1504)
, vastum (
ib.
p. 521,
a. 1506)
; opp. avium (devium:
VINC.
p. 431
)
,
item secretum et invium (
DŁUG.
Hist. III p. 121 = V
p. 137
ed.nov.
), longum et asperum
(
ib. IV
p. 28
).
N. sq. gen. mensurae
unius currus (
PommUrk II
p. 239, a.
1270)
.