Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSUM

Gramatyka
  • Formyinsum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -esse, -fui
Znaczenia
  • I. być (znajdować się, tkwić) w czymś, wewnątrz czegoś, mieścić się, zawierać w czymś
  • II.
    • 1. esse
    • 2. adesse
    • 3. interesse

Pełne hasło

INSUM, -esse, -fui
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
I. być (znajdować się, tkwić) w czymś, wewnątrz czegoś, mieścić się, zawierać w czymś; esse, contineri in aliqua re.
Constr.
a. sq. dat. b. sq. in c. abl.
Praec.
phil. (log. ) t. t. tkwić, zawierać się w czymś, przysługiwać czemuś; in aliqua re esse, haerere, contineri, alicui rei inhaerere
GŁOG. ExLog fol. 6b : cum vero dicitur, quod propositio particularis significat non alicui i-se, illa negacio non debet referri ad lij i-se, vt sic sensus: propositio particularis est, que significat alicui non i-se, et non debet illa negacio non referri ad hoc signum alicui.
Ib. fol. 64b : subiectum sciencie ... habet principia propria et passiones proprias, que ei ostenduntur i-se.
Ita vulgo.
Syn.
inhaerere ( GŁOG. Hisp. fol. IIb et saepius).
Distinguitur
a. sq. adv. , v. gr. accidentaliter ( BYSTRZ. Top. fol. o VIIa) , affirmative ( WROCŁ. Dial. fol. B IIIa) , contingenter ( BYSTRZ. AnalPr fol. e IIIa et passim), convertibiliter ( id. AnalPost fol. d IIIb et saepius),essentialiter ( id. Top. fol. o VI Ia) , extense hoc est pro maiori parte ( WROCŁ. Dial. fol. N IIIb) , immediate ( BYSTRZ. AnalPost fol. l VIb et saepius), indifferenter ( id. Top. fol. r lb et saepius), intense hoc est secundum esse perfectum ( WROCŁ. Dial. fol. N IIIb) , mediate ( BYSTRZ. AnalPost fol. 1 VIIb) , naturaliter (id. AnalPr fol. o III* et saepius), necessario ( ib. fol. e IIIa et passim), neutraliter ( id. AnalPost fol. e IIb et saepius), particulariter ( id. AnalPr fol. n VIIb) , protense hoc est pro notabili differentia temporis ( WROCŁ. Dial. fol. N IIIb) , simpliciter ( BYSTRZ. Top. fol. q VIIb et saepius), successive ( id. Log. fol. s IIIa) , totaliter ( id. Top. fol. r lb) , universaliter ( id. AnalPr fol. o IIIb et saepius). b. sq. locut. adv. , v. gr. a natura ( KomPolit p. 193, a. 1433 ; BYSTRZ. AnalPost fol. l Va et saepius), ad utrumlibet ( BYSTRZ. Top. fol. p Ib et saepius), de (ex) necessitate ( id. AnalPost fol. e VIa ; id. Top. fol. s IIIIb) , per accidens ( STOB. Praed. fol. 3a et passim), per formam inhaerentiae ( WROCŁ. Dial. fol. B IIIa) , per prius vel posterius ( BYSTRZ. Top. fol. z Vb) , per se ( STOB. Praed. fol. 3a et saepius), per speciem ( BYSTRZ. Top. fol. z Vb) , pro tempore ( id. AnalPost fol. d IIIa) , secundum esse ( WROCŁ. Dial. fol. IIa ) , secundum magis et minus ( BYSTRZ. Top. fol. p Ia et saepius), secundum partem ( ib. fol. s VIIa et saepius), secundum quid ( ib. fol. q VIIb et saepius), secundum quod ( id. AnalPost fol. d Ib) , secundum ubi (id. Top. fol. t IIIb), sub intentione defini tionis ( ib. fol. z IXa) , sub disiunctione ( id. Log. fol. r Vb) , ut nunc ( id. Top. fol. z Vb) .
II. videtur fungi vice verborum
1. esse; być, istnieć (cf. Th. VII 1,2051,59 sq. )
CodSil(M) I p. 218 (a. 1202) : omne ius decimarum de villis ... que nunc sunt et in omni successu temporis i-se poterunt ... firmamus.
KodWp I p. 65 (a. 1210) : possessiones ... contulimus ... cum omni libertate et utilitate, que in presentiarum inest vel i-se poterit in futurum.
Ita saepius.
N. constr. sq. acc. c. inf.
CodVit p. 783 (a. 1427) : amplior dolor inest siluisse dolorem.
2. adesse; przychodzić, przybywać
PommUrk II p. 484 (a. 1282) : ad defensionem terre generalem ... veniat, cum insit necessitas terram ... defensando.
FormJ p. 62 : iam tempus inest, quo floriger aprilis ... neofita (ed. -o) florum fundit.
3. interesse; zależeć
AGZ XIII p. 401 (a. 1463) : in meridie proclamati sunt isti, quorum inerat iurare seu iuramenta aspicere.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)