Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSULTUS

Gramatyka
  • Formyinsultus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -us
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. szyderstwo, obelga
  • II.
    • 1.
      • a. gwałtowne wtargnięcie, natarcie, najazd
      • b. uderzenie, napad
      • c. iur.nagabywanie, napastowanie, pretensje (zwł. sądowe)
    • 2. napór, nacisk

Pełne hasło

INSULTUS, -us m.
  • F.
  • Th. (rec.),
  • Bl.
  • B.
  • Ha.
  • L.
  • N.
  • K.
[abl. sg. insulto:
CIOŁ. Lib. II p. 161 : si ... waywoda atrociori insulto hostium ... teneretur.]
I. szyderstwo, obelga; detractio, cavillatio, opprobrium
MPH II p. 788 (saec. XIII ex.ex) : Iulianus imperator Persys uiuus excoriatur, stramine repletur et in i-bus moritur.
II.
1.
a. gwałtowne wtargnięcie, natarcie, najazd; invasio per vim, assultus, aggressio
KodWp I p. 296 (a. 1255) : si aliquis contra dominium nostrum i-um fecerit ... coloni sepedicte ville dominium nostrum una nobiscum tenebuntur defensare.
KodMp I p. 63 (a. 1258) : cum nos ... contra instantem paganorum i-um processerimus.
Ita vulgo saec. XIII—XVI.
Iuxta posita
incursus ( DŁUG. LibBen I p. 296 ) , hostilitas ( ArPrawn VI p. 77, a. 1530). luncturae verbales notabiliores insultum (-us) edere (in hostilia castra: DŁUG. Hist. III p. 506 ) ; facere alicui ( Lites I p. 151, a. 1339 et saepius); item contra (sub) aliquid ( DŁUG. Hist. V p. 611 ; Tom. XIII p. 269, a. 1531). ;
Opp.
sustinere ( ArPrawn V p. 92, a. 1433) ; item insultu teneri (cf. ), item reprimere ( CodEp III p. 45, a. 1450) , deponere (viriliter: CodVit p. 1017, a. 1416). Cf. INSULTO II 1.
b. uderzenie, napad; percussio, vis illata
CracArt I p. 11 (a. 1375) : Petrus ... prohibitus est a civitate propter magnum i-um et violentiam ... violenter enim intravit domum Vdalgiri ... et ipsum graviter wlneravit.
AKap Sąd II p. 541 (a. 1443) : in plebanum iniecerunt manus ... violentas et vix evadens i-us ipsorum, videns se cruentatum iverat etc.
ZabDziej III p. 182 (a. 1492) : cuius i-bus ... nisi cessissent, fuissent ... vulnerati.
c. nagabywanie, napastowanie, pretensje (zwł. sądowe); impugnatio, vindicatio (praec. iur. )
PommUrk V p. 101 (a. 1313) : predecessores nostri ... illud monasterium contra malignancium i-us viis, modis et cautelis debitis magnifice munierunt.
DokMp IV p. 325 (a. 1400) : ne ... donacio ecclesie nostre ab aliquibus i-bus corrosionem pateretur, sigilla nostra presentibus sunt appensa.
Cf. INSULTO II 2 INSULTATIO I 2.
2. napór, nacisk; impulsus, vis
AKapSąd II p. 12 (a. 1415) : si in construendo tectum capellarum testitudo earundem ... per aliquem i-u improviso aut inadvertenti destrueretur etc.
IusMet p. 156 (a. 1474) : cives aquarum i-us et inundationes in montibus plumbi ... pellere possunt.
Inde
malorum sim.: ucisk, udręka; afflictio, vexatio
PommUrk II p. 482 (a. 1282) : ne ab i-u subripientium futurorum malorum ipsis ... incommoda ... inualescere uiderentur.
IO. LUD. p. 91,77 : vita nostra ... quantis ... adversitatum i-bus oppugnatur.
Ita saepius. Simili sensu abs.
JAC. PAR. I p. 212 : nescio, quo celi sevientis i-u tam dire valeam fatigari.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)