Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSIGNIO

Gramatyka
  • Formyinsignio, insingnio, insignitus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ire, -ivi, -itum
  • Część mowy
Znaczenia
  • I. oznaczać, oznakować, odznaczać, wyróżniać, opatrywać czymś
    • 1.
      • a. wskazać, ukazać, wyjawić
      • b. nobilitować
      • c. wyznaczać (granice)
      • d. określać granicami
      • e. uwieczniać
    • 2. abl.
      • a. + appellatione, nomine, titulo obdarować nazwą itp., nazywać
      • b. + sigillo sim.: opatrywać pieczęcią, pieczętowaćznakować, cechować
      • c. + litteris d. unda baptismatis e. benedictione sim.: spisywaćchrzcićbłogosławić
  • II.
    • 1.
      • a. (in bonam partem) znakomity, świetny
      • b. (in malam partem) osławiony, napiętnowany
    • 2. + III . (singulare) obdarzony (herbem), pieczętujący się (herbem)(confunditur cum voce assignandi) wyznaczyć, ustalić

Pełne hasło

INSIGNIO s. INSINGNIO, -ire, -ivi, -itum
  • F.
  • Th. (s.
  • v.
  • insignitus),
  • Bl.
  • S.
  • L.
  • A.
  • N.
I. oznaczać, oznakować, odznaczać, wyróżniać, opatrywać czymś; signare, signando ornare, insigne reddere aliqua re.
Constr. sq. abl. ; interdum additur
in c. acc.
KodUJ I p. 99 (a. 1402) : in die sancti Bartholomei et aliorum sanctorum, in quorum honorem praefatum altare i-tum est (cf. ib. supra] in quorum honorem dictum altare fundatum existit).
DŁUG. Hist. IV p. 577 : diademate ipse in regem Bohemiae ... i-tus est.
Praec.
1. idem fere significat quod
a. wskazać, ukazać, wyjawić; indicare, manifestum facere
DŁUG. Op. p. 38 : Petrus ... primus ... apud Polonos Stanislai ... virtutem et sanctitatem in eam diem latentem i-vit.
b. nobilitować; nobilium numero ascribere
StPPP VII p. 469 (a. 1468) : prenominatos terrigenas ... nobilitauimus, i-imus nobilitamusque et nobiles ac generosos i-imus, facimus, creamus, leuamus, instituimus et ad gradus militaris apicem attolimus nec non ipsos ... nobilium numero ascribimus.
KodPol I p. 353 (a. 1499) : auctoritate nostra regia ... Stanislaum ... nobilitamus ... i-imus, creamus et ad gradum nobilitatis attollimus.
c. wyznaczać (granice); (limites) constituere, designare
KodWp III p. 378 (a. 1372) : domum dicti monasterii ... in suis i-tis terminis in acie ... situatam.
AGZ II p. 144 (a. 1455) : disponentes et facientes fines eorundem laneorum ... et eosdem scopulis manifestis i-ntes.
d. określać granicami; signis positis definire
DokMp I p. 128 (a. 1361) : partem sue hereditatis ... prout ipsa ... est ab antiquo i-ta ... vendiderunt.
KodKKr II p. 38 (a. 1372) : hortum suum, prout in suis circumferencialibus insignijs i-itur ... resignauit.
PrzywKr p. 12 (a. 1382) : pro curia ... prout in suis i-itur insigniis.
e. uwieczniać; immortalitati tradere
KomKadł p. 2 : quis enim Alexandros sciret aut Caesares, quis stoicos aut peripateticos miraretur, nisi eos i-rent monimenta scriptorum?
2. locut. c. abl.
a. appellatione, nomine, titulo obdarować nazwą itp., nazywać; nominare, appellare.
b. sigillo sim.: opatrywać pieczęcią, pieczętować; munire, consignare
KodMp II p. 1 (a. 1153) : ceram ... imprimi precepimus i-tam sigillo nostro dignitatis.
KodWp I p. 107 (a. 1225) : sigilli mei munimine hanc paginam decrevi i-ri.
Ita saepissime. Simili sensu: znakować, cechować; nota inusta signare
ZabDziej II p. 588 (a. 1489) : cum quatuor equabus, quas proprio signo dominus heres i-vit sive consignivit.
Item in imagine
nota furti piętnować mianem złodzieja, oskarżać ο złodziejstwo; furti accusare
ZabDziej III p. 280 (a. 1493) : proponit contra ... sutorem ... i-ndo eundem nota furti, quod dictam mitram subduxisset.
c. litteris sim.: spisywać; consignare
DokKKr I p. 19 (a. 1287) : cunctorum perit memoria factorum, nisi scripturae praesidio et literarum testimonio fuerint i-ta (cf. PommUB p. 48, a. 1296 : vel testium aminiculo).
Ita vulgo. d. unda baptismatis chrzcić; baptisare
DŁUG. Op. p. 104 : cum ... infans ad ecclesiam delatus unda baptismatis fuisset i-tus.
e. benedictione błogosławić; benedicere
DŁUG. Op. p. 284 : mos erat ... ut ... sponsae Christi ... pontificali benedictione i-rentur.
II. part. perf. insignitus
1.
a. (in bonam partem) znakomity, świetny; egregius, eximius, excellens.
b. (in malam partem) osławiony, napiętnowany; infamis.
N. in imagine
sanguine :
AGZ XVII p. 268 (a. 1491) : peto adiudicari domesticam violenciam sanguine i-tam.
Constr. ad a—b: sq. abl.
2. (singulare) obdarzony (herbem), pieczętujący się (herbem); (insigni gentilicio) utens KodMp IV p. 346 (a. 1065 esse asseritur, est vero
saec. XV) : patre ... auo ... alijsque antenatis suis ... facie leonis flammam spirantis i-tis.
III . (confunditur cum voce assignandi) wyznaczyć, ustalić; assignare, constituere
BIEM p. 73 : cum enim Cyclus Aureus tali novo i-tus principio non subiaceat ... defectibus [etc. (cf. contextum supra ubi pluries legitur] assignare, assignatus sim. ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)