Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INSIGNIUM

Gramatyka
  • Formyinsignium
  • Etymologia cf. Th. s. v. insigne VII 1,1898,59
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. concr. concr. znak, odznaka, znamię, godło
    • 1. pieczęć
    • 2. + armorum, clenodii et abs.: herb szlachecki
    • 3. znak graniczny wyryty na drzewie
    • 4. tzw. lice, oczywisty dowód kradzieży, przedmiot służący jako powód w procesie
  • II. abstr. abstr. znak, oznaka, dowód, świadectwo

Pełne hasło

INSIGNIUM, -ii n. (cf. Th. s. v. insigne VII 1,1898,59)
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • N.
I. concr. znak, odznaka, znamię, godło; signum, nota, insigne
ChrMP p. 479 (= p. 13 Kiirb.) : Pasth ... regalibus i-iis decoratus ac regni gubernacula ... disponens.
StPPP VIII p. 310 (a. 1389) : de clenodio crux ad octo cornua sub tribus i-iis «pusch» dictis.
AKapSąd III p. 229 (a. 1429) : i-iis virginitatis ... videlicet crinalibus, receptis.
Ita saepius. Distinguuntur insignia episcopalia ( ArSang II p. 135, a. 1418) , ducalia ( AUnii p. 163, a. 1563) , infulata ( SSrSil I p. 410, a. 1482) , magistralia ( KrMU p. 81, 13, a. fere 1430) , regalia ( ), item coronationis ( DŁUG. Hist. III p. 22 ) , doctoratus ( HumRef p. 49, a. 1449) , regni ( CodEp III p. 3, a. 1446) , virginitatis ( ).
Praec.
1. pieczęć; sigillum
JusPol p. 2 (a. 1264) : privilegium ... regio i-o innovare et confirmare.
KodWp II p. 444 (a. 1331) : donaciones ... nostro regio i-o roboramus.
Ita vulgo usque ad saec. XVI.
2. armorum, clenodii et abs. : herb szlachecki; insigne gentilicium
MPH II p. 912 (saec. XIV) : deferebat pro i-iis in campo celestino novem lilia.
KH XXII p. 575 (a. 1398) : nescivit i-um clenodii sui nominare.
DŁUG. Op. p. 407 : deferens pro armorum i-iis ... novem lilia.
RHer III p. 50 (a. 1512) : a maioribus suis eorundem i-orum et armorum susceperit initia: Zadora videlicet unius etc.
MatPis I p. 63 (a. 1537) : libellum i-orum A. Cricii.
3. znak graniczny wyryty na drzewie; signum finium notandorum causa arbori incisum
KodMp IV p. 337 (a. 1439) : i-a facientes vsque ad finem pratorum ... per vnum i-um faciendo vsque ad acialem magnum limitem (ita ib. saepius ).
AGZ XVIII p. 298 (a. 1491) : fecerunt signa metallia, alias «czyoszny granycznye» ... et eciam te citat pro predictis i-iis metalibus, que omnia fecisti minus iuste.
Inde
meton.: granica; finis, limes
KodPol III p. 282 (a. 1362) : prout dicta pars in suis terminis siue i-iis noscitur esse distincta.
KodKKr II p. 38 (a. 1372) : hortum suum, prout in suis circumferencialibus i-ijs insignitur ... resignauit.
Ita saepius.
4. tzw. lice, oczywisty dowód kradzieży, przedmiot służący jako powód w procesie; furtum deprehensum, res quae in lite furti documento est
AGZ XIV p. 113 (a. 1443) : exemi debeat ... pro ... bobus, freno, prout detinuerunt circa i-um, alias «przi liczu».
Nescio an huc quoque pertineat
KsgPrzem I p. 97 (a. 1419) : coram ... iudicio bannito ... carnifex conparens sine omni i-o terminoso se iustificavit contra Anthonium ... in causa furti, quam sibi idem Anthonius ... obiecit.
II. abstr. znak, oznaka, dowód, świadectwo; indicium, documentum
KodWp II p. 153 (a. 1298) : ecclesias ... et bona ad ipsas pertinentia talibus volumus honorare i-iis libertatum, quod omnes libertates ... volumus perpetuo inviolabiles permanere.
StSyn III p. 23 : Diuine maiestatis ... altitudo ... illos ... pocioribus attollit i-iis premiorum, quos digniores agnoscit.
Ita passim.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)