Ogólne
Pełne hasło
Więcej

INCREMENTUM

Gramatyka
  • Formyincrementum
  • Etymologia ap. nos praec. pl.
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. wzrost, przyrost, rozwój
      • α. + temporis bieg czasu
      • β. mus.+ prolationis et abs.: przedłużenie brzmienia dźwięku
    • 2. abstr.pomnożenie, powiększenie, przybytek
    • 3. (pl.) postępy, powodzenie, korzyści
      • α.
      • β.
      • γ.
  • II.
    • 1. to, co przyczynia się do wzrostu, odżywczy pokarm, pożywka, zarzewie
    • 2. potomek, dziecko

Pełne hasło

INCREMENTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • A.
  • N.
(ap. nos praec. pl. )
I. propr.
1. wzrost, przyrost, rozwój; actus crescendi, augmentum, auctus (rerum sponte crescentium). Occ. sensu praegn. (większy) urodzaj, obfitość plonów; frugum ubertas maior
COPERN. ΟpΜ p. 114 : fertilis ad i-a pecudum fimus est (Gr. γόνιμος πρός εὐκαρπίαν).
N.
α. temporis bieg czasu; i. q. decursus
PommUB p. 144 (a. 1258) : ereximus ligneam ecclesiam ... et voluntatem ... habemus lapideam per i-a temporum subrogare.
DŁUG. Op. p. 324 : protendente se morbo per i-um temporis.
Cf. Th. VII 1,33 sqq.
β. mus. prolationis et abs. : przedłużenie brzmienia dźwięku; soni musici productio
FELSZT. OpCong fol. A IIIa : musica ... practica ... simplex seu plana est, que in suis notis equalem seruat mensuram absque i-o et decremento prolationis.
MONET. fol. A IIIb : musica ... humana ... choralis, que et Gregoriana seu vetus dicitur, est que in suis notulis absque i-o et decremento equam servat mensuram. Cf. ib. fol. D IIIb.
2. pomnożenie, powiększenie, przybytek; amplificatio, auctio, praec. rerum abstr. , v. gr. boni, favoris, gratiae, item honoris et dignitatum ( CodEp III p. 440, a. 1496) , iuvaminum ( BiblMuz I 2, p. 200, a. 1474) , praemiorum ( KodMaz(L) p. 40, a. 1319) , virtutum ( ArHist XI p. 67, saec. XV) , morum bonorum ( StPPP X p. 47, saec. XV in.in) sim., etiam odiorum ( AGZ XV p. 98, a. 1468 et saepius ib. ).
N. formulas in exordiis litterarum obvias
KodWp III p. 301 (a. 1367) : salutis i-o cum efficaci desiderio premissis ... presentibus notificamus.
ArPrawn I p. 25 (saec. XV in.in) : rex Polonie ... Ordinis B. Marie ... domus Theutunicorum ... magistro generali sinceri favoris continuum (ed. -ui) i-um.
AKapSąd II p. 7 (a. 1412) : domino Nicolao ... canonico ... Nicolaus palatinus ... amicicie sincere i-um.
Ita vulgo saec. XV, v. gr. complacentiae ( ArPrawn VIII p. 133, a. 1416) , devotarum orationum ( KodMp IV p. 270, a. 1432) , fraternae caritatis ( CodEp III p. 197, a. 1474), cett.
3. (pl.) postępy, powodzenie, korzyści; res prosperae, profectus, successus.
Additur adi.
felicia ( KodMp IV p. 11, a. 1386 et saepius), honorifica ( Ztschr. XIV p. 24, a. 1286) , spiritualia ( ArHist XII p. 281, saec. XIV) , utilia ( AGZ II p. 84, a. 1430).
N. locut.
salutaria animarum zbawienie duszy; salutis aeternae adeptio
Somm. p. 827 (a. 1223) : in remissionem peccatorum meorum et pro salutaribus i-is animarum patris et matris.
Iuncturae verbales ad
1—3
α. incrementa alicuius (rei) fiunt ( AKapSąd I p. 141, a. 1485) ; simili sensu crescunt ( AGZ XV p. 133, a. 1472) , pullulant ( ib. XIX p. 178, a. 1477), item incrementum convalet (civitatis: PommUrk II p. 493, a. 1283).
β. incrementum (-a) alicuius (rei) facere ( ŹrWaw I p. 34, a. 1468 et saepius; perficere: KodKWil p. 108, a. 1420) ; simili sensu agere ( AGZ XV p. 174, a. 1475 ; peragere: KodMp IV p. 85, a. 1403) , ampliare ( PrzywKr p. 9, a. 1371) , item alicui (rei) adicere ( ArPrawn IV p. 591, saec. XV et saepius), dare ( IANIC. p. 156, v. 67 ; addere alicui in aliqua re: Inst. p. 131 ) , aliquid incrementis efferre ( KodWp III p. 721, a. 1399 et passim), fundare ( DokMp I p. 276, a. 1397) , vel ad incrementum (-a) perducere ( DŁUG. Hist. II p. 364 = IV p. 114 ed.nov. et saepius).
Opp.
incrementa abstrahere (ab aliquo: BiblMuz I 2, p. 200, a. 1474).
γ. (maius, melius, utilius sim.) incrementum (-a) habere ( IusMet p. 115, a. 1368 et saepius); simili sensu suscipere ( KodWp I p. 216, a. 1246 et vulgo; additur in aliqua re: StPPP VII p. 594, a. 1414 ; percipere: ArHist XI p. 167, saec. XV et saepius; capere: KrMU p. 63,54, a. 1428 et saepius), sumere ( VHedv p. 601 et passim), carpere ( AGZ V p. 43, a. 1422) , nancisci ( KodMp II p. 106, a. 1258) ; praeterea (ampliore) incremento (-is) proficere ( PommUrk II p. 460, a. 1218 et saepius; item ad incrementa: StSyn III p. 22 ) , potiri ( KodMp I p. 48, a. 1255) , consolari ( DokMp II p. 38, a. 1424) , augescere ( SSrSil XVII p. 6, a. 1506 ; item sub maiore incremento: KodUJ II p. 202, a. 1461) .
II. meton.
1. to, co przyczynia się do wzrostu, odżywczy pokarm, pożywka, zarzewie; nutrimentum, fomentum
NIC. BŁ. Serm. I p. 218 : ros est i-um omnium frugum, nam eo deficiente deficiunt fructus.
HUSSOW. p. 93, v. 747 : loca ... saluti quaerendae ... (i. ecclesias ) dum temporis approbet usus et veluti quaedam fidei i-a tuetur, quis demens ... mutanda putarit.
Cf. Th. VII 1,1045,54 sqq.
2. potomek, dziecko; suboles (saec. XVI).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)