1.
im
pro
in
praec.
ante labialem
p
(cf.
Th.
VIII,733,75 sqq.)
KodMp III p. 40 (a. 1340) : im perhenne ab omnibus iurisdicionibus ... sunt exempti.
KodLit p. 87 (a. 1404) : sigillo ... im pressulis pergameneis impendente.
CodEp II p. 110 (a. 1418) : michi ostensura im premissis.
ZabDziej II p. 26 (a. 1482) : im pios usus ordinandum.
Ib. p. 422 (a. 1487) : processus praefatos ... im prompto non obtulit (cf. Tom. XVII p. 636, a. 1535 : magis im promptu sit).
Ib. p. 449 (a. 1488) : exolvit et im paratis dedit.Sed etiam ante nasalem m:
GŁOG. Anim. fol. H IIIb : im mobilibus illud perfectius est, quod pluribus motibus mouetur.
2.
in
c.
gen.
perraro legitur atque omnibus fere
locis per errorem ut
PrzywKr p. 1 (a. 1299) : actum et datum publice in (om. ed. )Cracouie.
ŁASKI LibBen I p. 430 : Cloczko villa ... in cuius villae de agris omnibus et singulis ... decima manipularis proveniens spectat et pertinet etc.Omissa aliqua vox videtur
KsgGrWp II p. 74 (a. 1397) : quodsi in anni spatio non componerentur, extunc etc.
KsgSądWar p. 30 (a. 1456) : in cuius rei testimonium obtulerunt solidum scabinorum.
Constr.
Pol. (gen. post num. ordinalia) tralucet
CIOŁ. Lib. II p. 93 : pro leuanda summa in duodecim millium florenorum.
PP III p. 90 (a. 1441) : in XX lapidum cere minus, medium lapide.
3. in
loco
adv.
APozn I p. 349 (a. 1462) : totam domum cum suis edificiis in et extra calcimentari.
4.
doctrinam
gram.
m.
ae. de
prp.
in exponit
GŁOG. Alex. I fol. Hh VIIIa-b.
]
CUM ACCUSATIVO
I.
De loco
A.
(de motu) do, w, na;
intro, intus, ad.
Raro usurpatur etiam ubi in
bona Latinitate nudus acc.
ponebatur,
v.
gr. in domum (
KsgŁawKr
p. 76, a.
1372
et saepe) in Cracoviam (
PrzywKr
p. 3, a.
1344)
, in Romam (
AKapSąd II
p. 160,
a. 1444
; cf. Th. VII 1,799,72). Iungitur a. c.
verbis motus (persaepe
etiam in
locut.
tropicis), v. gr.
accedere, adducere, incidere sim. b. c.
subst.
, v. gr. exitus,
intromissio, involutio, reintrusio,
item successor sim.,
cf.
s.
v.
B.
de directione
1.
(de conversione vel regione) w (kierunku), ku;
versus, contra.
N.
locut.
α.
in aliquid esse
być zwróconym w stronę czegoś; aliquo versum esse
CracArt II p. 530 (a. 1530) : novam speram facere debet in turri ecclesiae BVMariae Cracoviae versus plateam s. Floriani, persimilem huic, que est in Circulum.
β. aliquid in
adoptionem offerre
cf.
γ. ex ore in aures, in aurem, in (ambas) aures dormire
sim., cf.
2.
(de conversione mentis et de actione)
a.
(in bonam et neutram partem) względem, (w stosunku) do; ad, erga, adversus.
N. locut.
si quid Deus in me permiserit
jeśli umrę; si moriar
KodUJ IV p. 9 (a. 1507) : quos florenosei detis, si quid dominus Deus in me permiserit.
b.
(in malam partem) przeciw(ko), na;
contra, adversus.
N. iur.
in aliquem
fere
i. q. w sprawie przeciwko komuś;
in causa contra aliquem acta
PP III p. 153 (a. 1447) : Andreas ... commisit XIIII florenos ... in et super Malkonem.
DŁUG. LibBen I p. 113 : vicarius in plebanum ... adquisiverat illas decimas per sententiam definitivam.
C.
(de positione) w czymś;
eodem sensu atque
in c.
abl.
(cf.
infra xxx
).
Dicitur v. gr.
in cameram
aliquid occludere (
StPPP XI
p. 434, a.
1563)
, in consistorium
sententiam acquirere (
KsgPozn
p. 84, a.
1412)
, in fontem rebaptizari (
ArHist V
p. 366, a.
1415)
, in idolum habitare (
MARTIN.
OP. Chr.
p. 113
)
, in manus alicuius liberum esse (
PP III
p. 153, a.
1447)
, in pecora et rebus
(sic) marcas acquirere (
StPPP VIII
p. 132,
a. 1385)
, in sanguinem gladium rubricare (
CodVit
p. 1007, a.
1416)
, in undas persistere (
DŁUG. Op.
p. 122
)
, in Vitas Patrum aliquid legere (
JAC. PAR. Tract. fol. A IVa).
Etiam aliquid in dominium (proprietatem sim), possidere
(tenere
sim.); in feudum esse (dependere) sim.
cf.
s.
v.
II.
De tempore
A.
wskazuje przeciąg czasu (zwł. w przyszłości licząc od chwili obecnej); spectatur certum temporis spatium
1.
na (określony czas), przez; ad, per.
Eodem sensu
adhuc in :
DŁUG. Hist. V p. 306 : oppidum ... famem ... adhuc in sex menses poterat tolerare.
N.
locut.
in dies
na zawsze;
semper
AKapSąd II p. 278 (a. 1480) : in capella ... sepellitur et lapide, qui in dies pro epitaphio manebit, signatur.
2.
(fere i. q.
in
c.
abl.
)
w (prze)ciągu;
intra, per
StPPP VIII p. 58 (a. 1382) : si pueri in spacium trium annorum non exemerint, tunc perpetue ... Helsca hereditatem tenebit.
ARect I p. 71 (a. 1474) : soluat 6 grossos Mathie ... in biduum et idem pro pena ... in triduum soluat 6.
B.
wskazuje moment czasu;
spectatur certum temporis momentum
1.
(aż) do;
(usque) ad.
Eodem sensu
usque in.
2.
(wskazuje moment czasu, w którym coś się odbywa) w; intra, circa,
ad.
N.
α.
in id temporis
wtedy;
tunc
DŁUG. Op. p. 97 : canonici domicilia ... in arce Cracoviensi in id temporis habuerant.
Id. Hist. II p. 132 (=III p. 149 ed. nov.): excesserat in id tempus Casimirus dux in Russiae partes.
β.
in unum tempus
równocześnie?
simul?
DŁUG. Hist. V p. 211 : ne cunctentur oblata suscipere nec in unum tempus conentur terras singulas Prussiae sui iuris facere.
γ.
in hanc vocem (devotionem, sponsionem)
na te słowa (ślub, obietnicę) po tych słowach (po tej obietnicy, tym
ślubie);
continuo post (hanc
vocem sim. editam), qua voce sim.
edita
DŁUG. Hist. I p. 455(= II p. 223 ed. nov.) : in hanc vocem cunctis in domos ad induendum arma dilapsis.
Ib. V p. 521 : in hanc sponsionem bello suspenso.
Id. Op. p. 317 : in hanc devotionem cum ... moribunda mulier ... spiritum ... resumpsisset.
3.
(wskazuje moment czasu w przyszłości) za, po; aliquo tempore elapso
StPPP VIII p. 170 (a. 1385) : Potrassius ... XV marcas ... in unam septimanam post Natale Domini soluere tenetur.
Ib. p. 969 (a. 1400) : terminum habent in duas septimanas.
KsgMaz II p. 35 (a. 1424) : penas ... debet in sex septimanas soluere.Ita passim.
C.
de spatiis temporis alternis vicibus sibi
succedentibus
1.
in
locut.
de die in diem
z dnia na dzień; in dies; simili sensu
de triennio in triennium (
DŁUG. LibBen I
p. 174
)
, de bimestri in
bimestre (
Dogiel I
p. 216, a.
1549)
sim.
Cf.
s. v.
de et III 518,4 sqq.
s.
v.
dies
2.
in
locut.
de anno in annum, de biennio (triennio, decennio) in biennium (triennium,
decennium)
corocznie, co dwa (trzy, dziesięć) lat
itp.
;
singulis annis, alternis
(tertio, decimo quoque anno) sim.
Exempla afferuntur
sqq. s. v.
de.
Eodem sensu
de anno tertio in annum tertium
co trzy lata;
tertio quoque anno
DŁUG. LibBen III p. 41 : macellum ... de anno tertio in tertium pro censu annuo solvit monasterio ... duos lapides sepi
. Visit. p. 344 (a. 1511) : non tamen quolibet anno conseminatur campus nisi de tertio in tertium annum; in alio etiam loco similiter semel in tribus annis ... conseminatur.
Simili sensu
in singulos annos (in singulas hebdomadas)
co rok, co tydzień;
singulis annis (hebdomadis)
PH IV p. 373 (a. 1540) : de contributione ... tres marce ... in annos singulos perpetuo solverentur.
ConcPol VI p. 294 (a. 1593) : quinta quaque feria in singulas hebdomadas ... missa ... celebretur.
III.
De relatione, limitatione, modo
A.
do, na, według, wedle, podług, na podstawie, z, w stosunku do; ad, secundum, de, ex.
Etiam in
locut.
minus solitis,
v.
gr. eliberare aliquem in fideiussoriam (
AGZ XIV
p. 46, a.
1499)
, locare villas in ius
Teutonicum (
KodMp II
p. 109,
a. 1257)
, percipere censum in numerum et rationem censurae (
AKapSąd III
p. 140, a.
1509)
, vendere aliquid in censum
vel ius aliquod (
CodSil XIV
p. 48, a.
1350
;
KodWp III
p. 288,
a. 1366
;
KodPol III
p. 320, a.
1499),
etiam in idioma
consonare (
SSrSil XVII
p. 10, a.
1506)
.
Praec.
a.
de iurando
(simili sensu
cf.
supra
I
166,25 sqq.
s.
v.
ad
et infra
s.
v.
super
c.
acc.
), v. gr.
iurare
sim.
in animam
sim.; item
in verba
sim. Similiter
in animam aliquid recipere
(cf.
),
in collum mentiri
(cf.
supra
II
608,5
sq.
), sim.
b.
iur. de
damnando, obligando
sim.
,
v.
gr. condemnari in poenam, obligari (teneri sim.) in aliquid;
submittere se in aliquid
sim.
N.
glossam
Pol.
AGZ XIV p. 14 (a. 1440) : Nicolaus ... submittit se in pignoracionem, alias «poddawu scha pod czaza».
Simili sensu post verbum
iudicandi
et
subst.
ius
sim. in
locut.
in manum et
collum (cervicem)
PommUrk II p. 129 (a. 1265) : excepto ... iudicio ... in collum, quod nobis ... duximus reseruandum.
Ib. III p. 84 (a. 1289) : potestatem iudicandi tam in manum quam in collum.
Ib. V p. 501 (a. 1320) : cum omni iure minore vel maiore in manum et cervicem.
Ib. p. 511 (a. 1320) : cum omni iure, iusticia et iurisdictione tangente in manum et cervicem.
Ib. VI p. 183 (a. 1323) : cum omni iure in colla et in manus.c. vi distributiva, praec. de nummis in locut.
48 grossos in marcam (4 solidos in grossum sim.) computando (cf. supra II788,39 sqq.), item de pondere 50 marcas argenti in lapidem ( KodMaz(K) p. 468, saec. XIII) .
B.
(sensu insolito) na coś, pod względem czegoś; ratione
(potius sensu abl.
limitationis)
PP VI p. 82 (a. 1432) : villas suas, in quas Dorothea consors ipsius Petri est dotaliciata ... donauit.
AGZ XIX p. 160 (a. 1505) : si ... Anna post mortem ipsius mariti alio traderetur, extunc prefatam tutoriam sibi Anna excipit et in nullam facultatem (i. nullo pacto? ) ipsam tenet tutricem.
Tom. X p. 303 (a. 1528) : factus sum aeger pede sinistro ... in quem nondum convalui nec incedere possum.
IV.
De effectu
A.
(de quovis effectu vel eventu) w, do, na;
ad.
Pendet ex verbis,
v.
gr.
1.
in aliquid conduci, devenire, exardescere
sim.;
in aliquid cedere
(v.
gr.
in admirationem, commodum, damnum
sim.; etiam
in pabulum :
DŁUG. Hist. V p. 644 : ne hosti cederent in pabulum frumenta).
2.
aliquid adducere (in
oblivionem sim.), committere (in tutelam sim.), dare (in flammas
sim.).
Praec.
de mutatione qualibet.
N. in
iuncturis minus solitis, v. gr.
in citationem resolvere (monitionem :
KodUJ III
p. 94, a.
1482)
, in culmos pubescere (
DŁUG. Hist. V
p. 435
)
, in directa facere (plana :
KodUJ I
p. 113, a.
1416)
, in ecclesiam unam limitare (binas ecclesias :
AKap Sąd III
p. 84, a.
1502)
, in fenum et artomos cumulare (prata :
ZabDziej III
p. 523, a.
1498)
,
in muros fabricare (ecclesias
ligneas :
DŁUG. Op.
p. 359
)
, in murum erigere (castrum ligneum
ib. p. 411 ) , in saepturam unam saepire (hortos:AKapSąd III p. 69, a. 1499) , in saetas exhorresci (de ericio:
KADŁUB. p. 164 ), in vias planas facere (aspera: KodUJ I p. 113, a. 1416) , pellem in nigrum tingere ( RachDw I p. 214, a. 1546) .
3. aliquem accendere (in amorem,
bilem), cogere (in tributum),
copulare (in coniugium) sim. cf.
s.
v.
B.
(de divisione in partes) na, po; ad
C.
(de mensura et pondere) na;
ad.
D.
(spectatur tam spatium quam terminus) aż do;
i. q. usque ad
(saepe in iunctura usque in),
v.
gr. in infinitum, mortem, saturitatem
sim.
V.
De fine et consilio
A.
do, ku, w (celu), na; ad
1.
pendet ex verbis, v. gr.
a. in aliquid (faciendum) aliquid
adhibere, aliquem commovere,
hortari sim.; item nasci, fieri.
b. in Deum credere, in aliquem (de)
sperare
sim.
c. in aliquid consentire
sim., in aliquid (malum) comminari, diffidare, machinari
sim.
2.
pendet ex
adi.
,
v.
gr. in aliquid aptus, audax, citus, necessarius, parcus, piger, pronus,
studiosus, tardus
sim.
cf.
s.
v.
3.
pendet ex
subst.
,
v.
gr.
consilium (in reditum), evocatio (in ius), machinatio (in mortem), pignoratio et receptio (boum
in perditionem), spes (in
aliquem), tractio (in ius),
cf.
s.
v.
4.
occurrit item in
locut.
adverbialibus vel
laxius
c.
verbis iunctis, hic illic fere causaliter, i. q. ob,
ex.
Dicitur v. gr.
esse vel
facere aliquid in auxilium,
decus, honorem sim.; in abusum, damnum, derisum sim.;
in argumentum, exemplum,
memoriam sim.
5.
a.
sensu insolito fere
i. q. na poczet;
ratione, ad rationem
Tom. V p. 135 (a. 1520) : petit ... ut in reliquum pecuniarum, quod Cracovie ... asservatur ... mutuo daremus ([cf. contextum)].
b.
in
locut.
in aliud fieri
zmierzać do innego celu; alium finem
petere
Tom. XIV p. 514 (a. 1532) : meas actiones meaque ... postulata non in aliud fieri solere, quam ad ... conservandum ordinem etc.
B.
in
identicum vel praedicativum quod dicitur (usu laxiore quasi per abundantiam post verba
accipiendi, habendi, sumendi
sim.)
jako, za, w,
na; sensu acc. vel dat.
nudi., item i. q. velut;
qui usus iam antiquis scriptoribus
notus
(cf.
Th. VII 1,768,9— 84) apud nos
frequentissimus est.
1.
occurrit in iuncturis variis,
v.
gr. in acceptum referre, in praedam rapere sim., in
donationem
sim. dare sim.; etiam aliquem in
propitium habere (
PommUrk I
p. 244, a.
1236)
, in obstagium requirere
(
CodVit
p. 1021, a.
1416
; refl.
se obligare
ib.
p. 9, a.
1386)
; in vadimonium pro aliqua re stare (
ZabDziej IV 1 ,
p. 4, a.
1544)
, aliquid in typum
gestare (
KADŁUB.
p. 103
)
, in praeceptum esse (
CodVit
p. 746, a.
1426)
, in essentialem
pecuniam esse (
ZabDziej III
p. 122,
a. 1491)
etc.
2.
multo saepius post verba creandi, constituendi sim.,
v.
gr.
a. aliquam in uxorem
sim. accipere sim.: aliquem in
filium sim. reci
pere sim.;
in collegam sim. habere cf.
s.
v.
b. aliquem in advocatum (heredem, regem sim.)
assumere (constituere, creare sim.) et vulgo.
c.
simili sensu
aliquem in arbitrium eligere (
StPPP
VIII
p. 667, a.
1399)
, in animam viventem in statu innocentiae facere (
NIC. BŁ. Serm. I
p. 164
)
sim.
VI.
Pro casibus subst. et pro aliis prp.
A.
zastępuje różne przypadki rzeczownika; ponitur pro variis
casibus
subst.
1.
pro
gen.
a.
obi.
StPPP VIII p. 326 (a. 1389) : hoc ipsorum ... dampnum permanebit tam inter Christianos quam in Iudeos.DANT. in
Tom. VIII p. 339 (a. 1526) : episcopum ob cedem in custodem (nisi om. commissam) strangulari jusserat.
b.
criminis
KsgPrzem I p. 131 (a. 1425) : in franccionem treugarum pacis ... Petrus ... sit culpabilis.
2.
pro
dat.
( KodMaz(K) p. 332 (a. fere 1230): que in privilegiis largitionum in favorabiles quaslibet personas ... conscribi solent.
PommUrk II p. 437 (a. 1280) : cum libertate vendendi ipsam villam cuicunque volunt, sive alienandi a se in quemcunque.
Ib. III p. 331 (a. 1298) : in eandem ecclesiam dedicauimus villas infrascriptas ... ita ... quod eedem ville ad dictam ecclesiam ... pertineant.
CodSil III p. 6 (a. 1301) : pro usura in Judeam datum est 11 marcarum.
TPaw IV p. 510 (a. 1392) : duas marcas in partes et duas ad taxam soluere tenetur.
PP II p. 67 (a. 1448) : iusticiam (ed. -a) ... in iudicium non committit.
DŁUG. Op. p. 601 (oratio a. 1449) : onera ... in viros ... claros partiri.
Id. LibBen I p. 509 : priores ... cancellariae in viros saeculares conferebantur, haec vero Poznaniensis cancellaria nonnisi in ecclesiasticam personam poterat conferri (ita apud DŁUG. saepius ).
Ib. III p. 175 : lanei ... qui solvunt ... decimam pecunialem ... in scholastriam Sandomiriensem.
Id. Hist. V p. 47 : quaestio et interrogatio tunc in Lithuanos mota et proposita est.
Ib. II p. 122(= III p. 138 ed. nov.): villas in praefatum monasterium donavit.
Ib. IV p. 99 : gratias in Deum agebat immensas (cf. id. Op. p. 290: in Trinitatem ... gratiarum actiones ... depromebat. Id. Hist. IV p. 72: gratiarum in Deum celebrari actiones.).
AKap Sąd III p. 119 (a. 1508) : se ... in dictum processum subscripsisse (cf. paulo supra se eidem processui subscripserunt).
Dogiel IV p. 299 (a. 1538) : tres marcas in judicium reponat.
N.
locut.
in personam alicuius
dla kogoś, komuś;
alicui
AConst p. 203 (a. 1326) : nullus clericus ... possessiones suae ecclesiae ... in personam laici ... alienare praesumat.
KodUJ I p. 18 (a. 1394) : venditionis domus magnae ... per nobiles ... in personam providi viri Petri.
StPPP VIII p. 426 (a. 1397) : partem ville ... in personam ipsius Andree ... debet condescendere.Ita vulgo usque ad saec. XVI (cf. Th. 1,756,73—5).
3.
pro
acc.
CodSil(M) II p. 94 (a. 1211) : convictus ... de reatu suo civitati componere (i. solvere ) debet in XXXVI solidos.
StPPP VIII p. 368 (a. 1394) : pro causa illa, in quam ipsi contulit ad iudicium (cf. ib. paulo infra: contulit ... domino ... causam regendam).
KsgMaz II p. 193 (a. 1423) : Adam ... solvit marcam contra Bronissium pro eo, quia in plura egit quam citavit, alio enim modo egit et aliter citavit.
AGZ XVI p. 48 (a. 1467) : que femina ab illa concussione subiit tercia die in mortem.
Ib. XIX p. 18 (a. 1474) : dum in me interrogabas (cf. paulo supra: cum me interrogas).
DŁUG. Op. p. 347 : reprehendendi in Boleslaum partes.
AGZ XIX p. 356 (a. 1482) : iudices, iuste decernere debetis in recepcionem peccuniarum (cf. ib. paulo supra: decernere recepcionem peccuniarum).
Tom. VI p. 295 (a. 1523) : resignaturus est in canonicatum suum.
B.
ponitur pro aliis prp.
1.
pro
ab:
ArHist XII p. 376 (a. 1344) : prior ... in penam sit absolutus, supprior vero ... pene subiacebit.
2.
proad
a.
locali
DŁUG. Hist. I p. 194(= I p. 260 ed. nov.) : adeo ut in omnem fortunae experientiam veniretur.
Ib. p. 383(= II p. 147 ed. nov.) : reflexuro mihi ad perscribendas res publicas a regibus in duces.
JAC. PAR. Tract. fol. B IVb : unus misit in alium nuncium.
b.
finali
α.
indicat finem
AGZ XVII p. 256 (a. 1489) : restat in solvendum quinque ... marcae ultimate solucionis.
RachWaw p. 340 (a. 1545) : plumbum dedi ... in compactionem lapidum.
RachDw I p. 276 (a. 1548) : pileus in venationem serviens.
β.
indicat destinationem
DŁUG. LibBen I p. 7 : iungendo in currum ... quatuor equos.
RachWaw p. 301 (a. 1542) : pro par «hakow» in lapidem novum in ostio ... statutum.
Ib. p. 339 (a. 1545) : pro colore in tegulas ... pro aceto in colorem.
c.
in.
iunctura
de verbo in verbum:
AGZ XVI p. 130 (a. 1476) : ita ut continetur de verbo in verbum.
3.
pro
apud:
TPaw I p. 54 (a. 1503) : eidem dati sunt quinque banci ... salis in zupparium (cf. ib. infra: florenos ... ad zupparium).
4.
pro
de :
AKapSąd III p. 158 (a. 1512) : nichil defalcando in capitalem summam pecunie.
Tom. XII p. 101 (a. 1530) : scripsi in eum morbum, quo ... episcopus decubuit.
5.
pro
ex:
ŁASKI LibBen I p. 58 : in quos sex mansos duo colebantur pro curia plebanali et quatuor per cmethones; ex quibus quidem sex mansis quatuor ... erant etc.
6.
pro
inter (intra):
PommUrk II p. 55 (a. 1258) : quicquid est in terminos Sclychtenmole et ter inos Zale.
KsgCzer p. 353 (a. 1411) : causam, que vertitur in ipsas feminas.
DŁUG. Hist. I p. 283(= II p. 43 ed. nov.): rex ... magistratus quoque et officia in Hungaros distribuit.
Ib. V p. 20 : divisa vota erant in Boleslaum et Fridericum.
HUSSOW. p. 9, v. 9 : incidit in socios Arctoae mentio silvae.
7.
pro
per:
KodMp p. III (a. 1408) : cum ... causa in multos et varios terminos volueretur, tandem vltimo peremptorio termino et finali etc.
8.
pro pro:
CIOŁ. Lib. II p. 58 : villas ... ab ipsa femina in ... quadraginta marcas habebunt ... redimendi facultatem.
VII.
Locut.
adv. ad I—IV
1.
cum subst.
in adventum
cf.
supra I 271,49 sqq.
in aevum
cf.
supra I 325,55 sqq.
in ambiguum
cf.
supra I 463,14 sqq.
in annos
cf.
supra I 557,47 sqq.
in casum
cf.
supra II 240,27 sqq.
in circuitum
cf.
supra II 404,32 sqq.
in commune
cf.
supra II 691,3 sqq.
in compendium
cf.
supra II 725,23 sqq.
in contemptum
cf.
supra II 1152,25 sqq.
in contrarium
cf.
supra II 1228,7 sqq.
in contumaciam
cf.
supra II 1246,28 sqq.
in cursum communem
cf.
supra II 1533,54 sqq.
in defectum
cf.
supra III 168,3 sqq.
in descensuram
cf.
supra III 382,16 sqq.
in diem (etiam
de die in diem, in dies, in dies maiores)
cf.
supra III 518,4
;
520,34 sq.
;
37 sq.
;
39
;in directum
cf.
supra III 602,54 sqq.
in diversum
cf.
supra III 763,26 sqq.
et 34 sqq.
in dubium
cf.
supra III 877,15 sqq.
in duplum
cf.
supra III 921,53 sqq.
in effectum
cf.
supra III 977, 16 sqq.
;
36 sqq.
;
978,8 sqq.
;
979,34
;
sqq.
in eventum
cf.
supra III 1240,28 sqq.
in expensam (-as)
cf.
supra III 1460,2 sqq.
in faciem
cf.
supra IV 12,44 sqq
.
in factum
cf.
supra IV 38,24 sqq.
in fidem
cf.
supra IV 180,37 sqq.
in finem
cf.
supra IV 222,13 sqq;
19 sq.
;
223,16 sqq.
;in gonitvam
cf.
supra IV 570,40 sqq.
in gratiam
cf.
supra IV 604,44 sqq.
in gyrum
cf.
supra IV 670,54
sq.
in horam (horas)
cf.
supra IV 805,12 sqq.
in latus cf. latus, in
libitum cf. libitum, in
modum cf.
modum
in morem cf. mos, in mutuum cf. mutuum, in nihilum cf. nihil, in occursum cf. occursus, in onus cf. onus, in orbem cf. orbis, in partem (etiam anteriorem,
meliorem, optimam, sinistram, unam,
utramque sim.)
cf. pars,
in periculum cf. periculum,
in proverbium cf. proverbium,
in prudentiam cf. prudentia,
in quadruplum cf. quadruplus,
in rem cf. res, in respectum cf. respectus, in robur cf. robur, in saeculum (-a) cf. saeculum, in septuplum cf. septuplus, in simplum cf. simplus, in speciem cf. species, in suspectum cf. suspectus, in tempus (-ora) cf. tempus, in tergum cf. tergum, in usum cf. usus, in verbum cf. verbum, in vicem cf. vice, in vim cf. vis.
2.
cum adi.
in acceptum
cf.
supra I 93,43 sqq.
in adversum
cf.
supra I 274,11 sqq.
in aeternum
cf.
supra I 324,19 sqq.
in altum
cf.
supra I 446,31
sqq. 448, 35 sqq.
in amplius
cf.
supra I 499,43 sqq.
in anteriora
cf.
supra I 599,6 sqq.
in cassum
cf.
supra II 222,53 sqq.
et INCASSUM, in ceterum (-a)
cf.
supra II 351,21 sqq.
in congruum
cf.
supra II 982,42 sqq.
in contrarium
cf.
supra II 1228,7 sqq.
in crastinum
cf.
supra II 1392,33 sqq.
in duplum
cf.
supra III 921,53
in futurum cf. sum in immensum
cf.
supra 98,33
in infinitum cf. infinitus, in integrum cf. integer, in intimum cf. intimus, in irritum cf. irritus, in latum cf. latus, in liquidum cf. liquidus, in longum cf. longus, in medium cf. medius, in obvium cf. obvius, in omnia cf. omnis, in oppositum cf. oppositus, in patulum cf. patulus, in perpetuum cf. imperpetuum, in plenum cf. plenus
in plurimum cf. multus, in posterum (posterius) cf. posterus, in praesens cf. praesens, in praeteritum cf. praeteritus, in proximum cf. propior, in publicum cf. publicus, in quadrum cf. quadrus, in quantum cf. quantus, in reliquum cf. reliquus, in sinistrum cf. sinister, in solidum cf. solidus, in sublime cf. sublimis, in summum cf. superus, in superfluum cf. superfluus, in tantum cf. tantus, in totum cf. totus, in transversum cf. transversus, in universum cf. universus, in unum cf. unus, in vacuum cf. vacuus, in vanum cf. vanus.
3.
cum
acc.
pron.
in hoc
cf.
supra IV 753,45 sqq.
in quale cf. qualis, in quid
cf.
quis, in quod cf. qui, in tale cf. talis.
CUM ABLATIVO
I.
De loco
A.
de positione
1.
propr.
a.
wewnątrz, w, na;
intra, ad,
super.
α.
c.
vocabulis loci, etiam in domo (
KsgPrzem I
p. 42, a.
1411
et saepius) vel
c.
nomine
urbis,
v.
gr. in Cracovia (
PrzywKr
p. 2,
a. 1324
et passim), in Bochna (
RachJag
p. 2,
a. 1388)
, in Sandomiria (
DŁUG. LibBen I
p. 3
)
, in Oppatcowicz (
StPPP VIII
p. 4, a.
1376)
,
cett.
Cf.
Th. VII 1,800,18 sqq. Apponitur nomini,
v.
gr. domina in Legnicz et in Goltberg (
CodEp III
p. 38, a.
1499)
, plebanus in Clambowo (
AKapSąd III
p. 1, a.
1448)
, ecclesia in Grodzecz (
ib.
p. 91,
a. 1502)
, suffraganeus in ecclesia cathedrali Ploczensi (
ib.
p. 169,
a. 1513)
,
item lotio (in glacie, nive:
NIC. BŁ. Tract. fol. a IVb)
, census (in molendino sim.
StPPP
VIII
p. 34, a.
1381
et passim).
N.
locut.
in quo
gdzie;
ubi
StPPP II p. 339 (a. 1429) : in quo et qualiter duos equos ... eedem domine dedit.
AGZ XVII p. 441 (a. 1477) : interrogatus per ministerialem ... in quo eosdem boves reciperet ... fassus est ... quia recepi eosdem in aggere meo.Sensu latiore(notione occasionali perlucente), v. gr. in iudicio, iuresim. (item in facie iudicii: StPPP VIII p. 319, a. 1389 et saepius), in custodia, clausura sim.( AKapSąd III p. 102, a. 1504 et saepius), in colloquio ( StPPP VIII p. 14, a. 1376) , in exercitu ( Tom. VII p. 65, a. 1524) , in facie ecclesiae ( AKapSąd III p. 229, a. 1429 et passim, cf. supra IV 12,40 sqq. ) cett.
Item
(notione modali perlucente) in equo, curru,
navi
cett. (venire, proficisci sim.).
β.
de partibus corporis,
praec.
c.
verbis laedendi, torquendi, mutilandi sim.,
v.
gr. in manu et pede (mutilare:
StPPP VIII
p. 509,
a. 1398
et saepius), in corpore nudo (caedere:
DŁUG. Op.
p. 12
)
, in manibus et
pedibus (alligare id. Hist. III p. 84),
in crinibus (tondere:
KomKadł
p. 108
)
cett. Etiam curare (in pede in ulcere:
CracImpr
p. 33,
a. 1499)
, sanare (in manu laesa:
ZapSądWp
p. 232,
a. 1404)
cett.
N.
locut.
in (manu) sinistra (laeva)
na lewo; ad
sinistra(
KsgŁawKr
p. 14,
a. 1367
:
ortum ante portam sancti Nicolai in manu sinistra.
DŁUG. Hist. IV p. 573 : locum in laeva lateris sui immediatum),in pede u stóp, od strony stóp; ad pedes ( id. LibBen I p. 222 : altare Exaltationis Sanctae Crucis ... situm est ante sepulchrum ... Kazimiri ... regis ... in pede eiusdem regii sepulchri ), in auribus alicuius (dicere sim.) wobec kogoś, w czyjejś obecności; apud aliquem, coram aliquo (cf. supra I 967,10 sqq.
γ.
de vestitu,
v.
gr. in armis sim., in habitu
saeculari (
KodPol I
p. 15,
saec. XII ex.ex)
, in caligis (
AKapSąd III
p. 180,
a. 1514)
, in una camisia
(
ib.
p. 100,
a. 1503),
cett.
δ. in libro, scripto
sim (sae
pius loco abl. loci). Item
in praecepto (
AKapSąd III
p. 158,
a. 1512)
, in depositionibus
testium (
DŁUG. Op.
p. 136
)
, in interpretatione (
NIC. POL.
p. 44,
v. 26
), in sermone (
ib.
p. 46,
v. 12
), in dictione (opp. extra dictionem:
BYSTRZ. Elench fol.
p. VIIIa
).
ε. in animo, mente sim.
N.
phil.
in intellectu
(opp.
in sensu:
ExPhys fol. n Va
et saepius), item
in ente, natura
(
SŁUP. MixEl
p. 164
)
, in quidditate (
STOB.
Praed.
fol. 3a
) , in praedicamento (substantiae:
MatFil IV
p. 36,
saec. XIV
; relationis
ib. II
p. 31,
a. 1413).
b.
przy, koło, nad;
circum, ad,
v.
gr. in foribus civitatis (iacere de vico
KodMp II
p. 241, a.
1318)
, in fluvio (situs
de bonis:
ib.
p. 257, a.
1325)
, in altari (missas
legere:
KodWp III
p. 1, a.
1350)
, in publica strata
(situs, de hortulania et taberna
DŁUG. LibBen I
p. 33
).
Ita passim
saec.
XIV—XVI,
cf.
Th. VII 1,769,61 sqq.
c.
wśród, u; inter,
apud,
v.
gr. in populo, plebe
sim. in Christianis (
StPPP VIII
p. 34, a.
1381)
, in Iudaea
(i. apud Iudaeos:
ib.
et saepius). Significat etiam aliquid pertinere ad aliquem
numerum rerum,
v.
gr. in bonis, in censibus, in debitis cett.
N.
phil.
in divinis et transcedentibus (opp. in creatis:
STOB. Praed. fol. la)
,
in spiritualibus (opp. in
corporalibus:
MATTH. Dial. fol.
C Xb)
.
2.
transl.
a.
w; indicat
ubi
c. verbis esse, exsistere, constitui, (per)manere, stare sim.,
item
aliquem constituere, habere, invenire
sim.
α.
wskazuje stan lub położenie; indicat condicionem vel statum (cf.
Th.
1,771,12 sqq.)
. Iuncturae
selectae in arbitrio (alicuius,
cf. supra I
697,5 sqq
.), in (bene) placito (
cf. supra I 1083,28 sqq.
;
; simili sensu in libertate:
DŁUG.
Hist. IV
p. 515
)
, in culpa, delicto sim. (
cf. supra II
1462,10 sqq
.), in desiderio (fastidio:
NIC.
BŁ. Serm. II
p. 12
)
, in derisu (
CIOŁ. Lib. II
p. 234
)
, in excommunicatione (excommunicationis sententia
cf.
supra III 1346,36
sq
.), in fide (catholica
cf.
supra IV 180, 28 sqq.
), in favore alicuius (
cf.
supra IV 97,6
sq.
), in infirmitate (
StPPP VIII
p. 147,
a. 1385
et vulgo), in puerperio (
ib.
p. 208,
a. 1387)
, in mora (solutionis
ib. III
p. 85
)
, in (suo) robore (de ordinatione
sim.
KodMp II p. XLVII a. 1293)
, in sacris ordinibus (
cf.
supra II 1101,23
sq
.), in ea (alia) sententia (
Tom. III
p. 107,
a. 1514
et passim
ib.
), in studio (
AKapSąd III
p. 185,
a. 1515)
, in (bono et
laudabili) honore (
AKapSąd III
p. 115,
a. 1507)
, in virtute perfecta (
KomPolit
p. 190,
a. 1433)
, in vitio (
AGZ XIII
p. 128,
a. 1442)
, in voluntate
peccandi (
MATTH. Dial. fol. CXIIIa).
N.
locut.
in pane alicuius (i. ab
aliquo nutriri
AGZ XIV
p. 29,
a. 1441
et passim).
Praec.
αα.
iur. in
divisione (
cf.
supra III 777,50
sqq.)
in dote (alicuius:
JusPol
p. 409,
a. 1531)
, in termino et in
vadio (
StPPP II
p. 725,
a. 1466)
, in perpetua
taciturnitate (
AGZ XVI
p. 9, a.
1463)
, in possessione (
StPPP VIII
p. 4, a.
1376
et vulgo).
ββ.
phil.
constitui (fieri, esse, poni) in esse (
SŁUP. MixEl
p. 165
;
WROCŁ. Dial. fol. E VIIa
;et saepius), in successione (
ExPhys fol. ο IIIa)
, in differentia
(
ib. fol.
p. VIb
)
, in forma (
GOST. Th. fol. f
Ia)
, in veritate rei (
ExPhys fol. c Va
;
;simili sensu in veritate stare:
KomPolit
p. 196,
a. fere
1433)
.
β.
wskazuje wykonywaną czynność lub
zajęcie;
indicat occupationem
(cf.
Th. VII
1,771,31 sqq.)
.
Iuncturae
selectae
in legationibus (
CodVit
p. 200,
a. 1409)
, in captura castorum (
KodMp II
p. 105,
a. 1256)
cett.
Praec. c. gerundi(v)o, v. gr.
in
habendo (=
habere
ZabDziej III
p. 504,
a. 1498
et saepius), in percipienda decima (=
decimam percipere
AKapSąd III
p. 350,
a. 1531)
, in solvendo
(= solvere
AConst
p. 201,
a. 1326
;
ArHist
XII
p. 343,
saec. XIV
et vulgo) cett.
Cf.
Th. VII
1,771, 31 sqq.
N.
locut.
in eo esse, ut
starać się o coś, zabiegać; operam dare, ut.
b.
in aliquo (aliqua re)
oznacza zależność;
indi
cat aliquid in alicuius
potestate esse, ex aliquo (aliqua re) pendere.
Pendet a verbis esse, stare,
item dependere (
cf.
supra II 320,32 sqq.
), suspensum
esse (
CodVit
p. 390, a.
1417)
sim.
cf.
s.
v.
v.
c.
locut. in se
α.
w swoim zakresie, obszarze;
intra (suum spatium),
de litteris, area sim.
β.
(samo) przez się, o własnych siłach;
per se
PommUrk II p. 402 (a. 1279) : res ... temporales in se subsistere non potentes.
*AGZ IX p. 61 (a. 1444) : prout... consuetudo iuris in se exposcit.Cf. Th. VII 1,771,2 sq.
γ.
phil.
w swojej istocie;
quoad rem ipsam,
v.
gr. aliquid cognoscere (
BYSTRZ. Elench. fol. x IIIb
et saepius; item cognitio
id. AnalPost fol. b IIb
), intellegere
(syn. absolute:
STOB. Intr. fol. a lb)
, ignorare (
BYSTRZ. AnalPost fol. b IIIb)
, praesentare
(
ib. fol. a Va
), iudicare (
MATTH. Dial. fol. C IIa)
cett.
Praec.
esse
(opp.
in alio :
MatFil IV p. 38, saec. XIV : quidquid est aliquid in alio, est aliquid in se.
STOB. Sign. fol. A IIb : modi significandi ... sunt in se quedam accidentia).
Etiam c. adi. , v. gr. materialis (MatFil IV p. 51, saec. XV in.) , dulcis ( MATTH. Dial. fol. XCIXb ) vel pron. idem (opp. in gradu: KomPolit p. 200, a. fere 1433).
B.
(de directione) do, ku, w; indicat quo.
Qui usus
c.
verbis ducendi, mittendi, ponendi sim. iam
ap.
antiquos non ignotus
(cf.
Th.
VII
1 ,774,58
sqq.)
m.
ae. saepius occurrit
(opp.
cf. supra xxx
,
v.
gr.
imponere (in curru :
AKap Sąd III p. 232, a. 1431) , irrepere (in regno:KodUJ I p. 121, a. 1418) , se ingerere, intrudere, inicere sim. (v. gr. in eo monasterio KodWp III p. 304, a. 1367 ; in eis bonis: ib. p. 520, a. 1382 ; in prata et in piscina: AGZ XIII p. 235, a. 1447) , incidere (in manibus alicuius: Tom. IV p. 395, a. 1518) , manus inferre (in maxilla: AKapSąd III p. 70, a. 1499) , mergi (in profundo: CantMAe I nr 5, v. 10a, saec. XIII), item descendere (in profundo: ZABOR. Tract. p. 45 ) , venire (in oppido: DŁUG. Hist. V p. 26 ) cett. cf. s. v. v.
Praec.
sensu
transl. (praeter formulam iur.
in manu(-bus) alicuius deponere, devolvi
sim.
cf.
Th.
VII 1,776,9 sqq.),
v.
gr.
augeri (in solutione ampliori
de taxa
KodUJ I
p. 2, a.
1364)
, (com)mittere (in custodia et observatione :
Tom. I
p. 106,
a. 1510
; in diligentia et cura alicuius :
ARect II
p. 68, a.
1540)
; coniurare (in capite alicuius,
cf.
supra II 998,15
),
convertere (in pecunia (-iis)
cf.
supra II 1290,26
),
demandare (in exsecutione
cf.
supra III 258,19
;
item
ponere:
Tom. III
p. 251, a.
1514)
, labi (in oblivione :
KodMp II
p. 284, a.
1268
; in vadio :
KsgMaz I
p. 30, a.
1404) , redigere (in scriptis:
KodMaz(K)
p. 544, a.
1244)
reicere (in ambiguitate:
DŁUG. Hist. V
p. 626
)
, recipere (in feudo:
KodWp III
p. 747, a.
1255)
, tradere (in poenis:
PrPol
p. 268, a.
1408)
cett. cf.
s.
v. v.
et Th. VII 1,790,32 sqq.
Inde sensu prorsus finali,
v.
gr.
in decore (honore) alicuius, in spe, questu, negotiis, legationibus
sim.
Cf.
Th.
VII 1,790,37 sqq.
Occ.
per abundantiam
c.
abl.
abs.
PommUrk IV p. 281 (a. 1307) : in peccatorum nostrorum remedio praeposito.
II.
De tempore
A.
w, podczas, w czasie (określa moment lub okres czasu, w którym coś zachodzi);
indicat temporis punctum vel spatium, quo aliquid fit
1.
propr.
c.
vocabulis temporis
,
v.
gr. in die, in crastino, in vespere, in vere, in septimana
sim. in (eodem horae) puncto (
KADŁUB.
p. 211
;
CodSil V
p. 305, saec.
XIV med.med)
;, in tactu (medio) horae (
Concl.
p. 102, a.
1505
;
ib. p. 103, a. 1506 et
p. 120, a.
1513),
item in principio (fine), in festo (solemnitate sim.) in
vigilia Nativitatis Christi (
RachJag
p. 2, a.
1388)
, in singulis Quattuortemporibus (
KsgŁawKr
p. 1, a.
1365
cett.), in Pascha(te) (
KodMp II
p. 260, a.
1325
et passim) cett.
2.
sensu latiore
a.
notione occasionali perlucente
,
v.
gr. in aurora (
DŁUG. Hist. IV
p. 305
et passim.), in occasu (ortu) solis
(
ib.
p. 64
et passim),
in galli cantu (
id. Op.
p. 99
et saepius),
in adventu Christi (
WŁODK. Tract.
p. 181
)
, in consecratione
ecclesiae (
KodMp II
p. 8,
a. 1174—76
), in expeditione bellica (
StPPP VIII
p. 92, a.
1383)
, in fuga paganorum (
KodMp II
p. 64, a.
1242)
, in confessione (
AKapSąd III
p. 94, a.
1502)
, in convocatione (magistrorum
KodUJ II
p. 16, a.
1442)
, in audientia publica (
AKapSąd III
p. 155, a.
1511
et saepius), in necessitatis articulo (
MATTH. Dial.
fol. CXVIIIa
)
, in abstractione
(i. otio,
opp.
in occupatione
ib. fol. c IIIa),
item
iur. in
causa (quae coram iudice agitur
KodMp II
p. 90, a.
1253
et saepius),
in termino (
StPPP VIII
p. 318, a.
1389
et passim),
in citatione (
ib.
p. 216, a.
1387
et saepius),
in evasione (
AGZ XIII
p. 446, a.
1464)
, in fideiussoria (
StPPP XII
p. 208, a.
1495)
, in visione
(
ib. VIII
p. 119, a.
1384
et saepius), etiam
c.
gerundio,
v.
gr. in eundo, legendo cett.
b.
notione modali perlucente
,
v.
gr. in turno hebdomadae (
KodUJ IV
p. 158, a.
1535)
, in revolutione singulorum annorum (
KodMp II
p. 182, a.
1292)
.
c.
locut.
α.
in auditu auris,
od razu; statim,
cf.
supra I 944,36 sqq.
β.
in parvis corporibus
w dzieciństwie;
in puerili aetate
ConcPol VI p. 341 (a. 1593) : regiam disciplinam in parvis disce corporibus.
γ.
in memoria alicuius
za czyjejś pamięci;
quantum quis recordatur
ArSang V p. 214 (a. 1528) : in eorum memoria tres anguli ... ab haereditate Brzescie ... sunt abrupti.
δ.
in proxima et priori aqua
wczesną wiosną;
primo vere,
cf.
supra 1678,20
sq.
ε.
in tempore
na czas, we właściwym czasie;
opportune. Cett.
cf. infra 269,40 sqq.
B.
przez (określa czas trwania czynności lub stanu);
fungitur vice acc.
temporis
StPPP VIII p. 270 (a. 1388) : in viginti annis in pace ista prata teneo.
PP III p. 3 (a. 1427) : pellifex ipsum debet instruere artis pellificis per IIIIor annos et debet idem iuuenis sibi seruire ... in quatuor annis.
KodUJ II p. 114 (a. 1449) : Christus in triduo fuit corpus, Christus in triduo fuit anima.Ita saepius saec. XV—XVI. Cf. Th. VII 1,7779,48 sqq.
C.
za, po (określa okres czasu, po którym coś następuje);
post
StPPP VIII p. 374 (a. 1394) : reponit terminum ... contra ... Petrum ... in duabus septimanis.
KsgLub p. 49 (a. 1451) : arbitros ... aducere possint in duabus septimanis post festum sancti Johannis Baptiste.
AGZ XII p. 406 (a. 1472) : dum pueri ad etates suas devenient, hoc est ab anno presenti in undecim annis.Ita saepius saec. XV—XVI. Cf. Th. VII 1,778,35 sqq.
D.
abundat
(c.
abl.
mensurae vel
c.
abl.
abs.
)
KsgGrWp II p. 294 (a. 1399) : si quis ... ad eundem terminum venire non posset, debet prevenire alium in tribus diebus ante.
MatRef p. 54 (a. 1574) : post discessum suum in parvo exspirato tempore gladium ... remisit.
III.
De ceteris relationibus
A.
wskazuje przedmiot, zakres lub punkt odniesienia;
indicat obiectum, limitationem, respectum
(cf.
Th. VII
1,783,31 sqq.).
1.
pendet a verbis,
v.
gr. in aliqua re ardere, aspirare, admonere, arguere, ampliare, augere,
consolare, gravere, impedire,
laborare, satisfacere, teneri
sim.
Item
in aliquo lucrari, obtinere, patrare, triumphare
sim. N. wprowadza przedmiot zamiast acc. ; loco obi. ponitur
pro acc.
, v.
gr.
acquirere
(in centum marcis grossorum :
KsgZPozn
p. 6, a.
1400)
, confiteri (in bove :
TPaw IV
p. 496,
a. 1392)
, iudicare (in hominibus :
KodWp I
p. 32,
saec. XIII)
, tangere (in organo :
AKapSąd III p. 270, a. 1499) , venari (in minoribus feris:DokKujMaz p. 368, a. 1298) .
2.
pendet a
subst.
(usu latiore quam
ap.
antiquos,
cf.
Th.
VII 1,784,64 sqq.),
v.
gr.
condemnatio
(in lucro, poena :
CorpJP III
p. 156, a.
1511)
,
conventio (in laboribus
ecclesiae :
KsgKaz
p. 200,
a. 1387)
, devotio (in reliquiis sanctorum :
AKap Sąd III p. 97, a. 1503) , damnum (in quercubus:StPPP VIII p. 278, a. 1388) , diligentia, efficacia, eminentia (in laboribus : ArLit I p. 96, a. 1449) , forum (in omnibus mercantiis : PP II p. 106, a. 1450) , furticinium (in equis : OrtWp p. 44, saec. XV) , iurisdictio, ius sim. (v. gr. tam in fundis quam hominibus : KodMp II p. 34, a. 1227 ei saepius), libertas (in piscina, molendino cett. StPPP VIII p. 646, a. 1399) , persecutio et odium (in personis et bonis : DŁUG. Hist. III p. 70 ) , transitus securus (in personis et rebus : Dogiel I p. 126, a. 1530) , usus aquarum (in castoribus et molendinis :
LeubUrk p. 165, a. 1243), cett. Item c. subst. personae, v. gr. creditor (in debitis:StPPP VIII p. 494, a. 1398) debitor (fideiussor in VII marcis sim.: ib. p. 272, a. 1388 et passim), heres (in omnibus bonis sim. AKapSąd III p. 368, a. 1472 et saepius).
N.
phil. v. gr.
circulatio (in demonstrationibus :
ExPhys fol. h IIIa
et saepius), clausura (in essendo :
MatFil II
p. 29,
a. 1413) ,
productio rei (in esse:
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIb ),principium (in intentione, opp. in exsecutione: ExPhys fol. h Ib) .
3.
pendet ab
adi.
Iuncturae notabiliores (praeter
eas, quae
in
Th.
VII 1,784,16 sqq. laudantur):
carens, orbus, vacuus (v.
gr.
in prole:
AGZ XVIII
p. 342, a.
1494
; in visu :
DŁUG. Hist. I p. 179 = I
p. 244
ed. nov.
), item
particeps (in hiis
lignis
PommUrk VI
p. 256, a.
1325)
, communis (in fructu et expensis
*Dogiel V
p. 111, a.
1399)
,
contentus
sim.
(v.
gr.
in vestimentis :
ArPrawn V
p. 430, a.
1396,
ita passim),
corruptus, vitiatus
sim.
(v.
gr.
in honore :
OrtWp
p. 4, a.
1425)
,
criminosus
sim.
(v.
gr.
in crimine :
KodMp II
p. 216, a.
1309,
ita saepius),
securus, sanus, superstes
(v.
gr.
in corpore ac ratione :
KodMp II p. LI, a.
1331
, in bonis :
APozn II
p. 9, a.
1471
,
in sanitate :
AKapSąd III p. 69, a. 1499 et saepius) cett. cf. s. v. v. N. phil. mutabilis (in essendo:
BYSTRZ. AnalPost fol. b IIb) , notus (in ente:ExPhys fol. c VIb) , prior (in essendo, in cognoscendo: BYSTRZ. in MatFil IV p. 80 ) , totus (in quantitate: WROCŁ. Dial. fol. H Va) , univocus (in materia et in suo effectu: BYSTRZ. AnalPost fol. c VIb) , verus (falsus in sensu id. Top. fol. r IVa et saepius).
B.
wskazuje środek lub narzędzie; indicat instrumentum
(saepe loco abl.
nudi, ad exemplum recentioris
Latinitatis,
cf.
Th.
VI1 179251
sqq.),
v.
gr.
in nomine pacis aequivoco (decipi :
NIC. BŁ. Serm. I
p. 355
)
, in vestitu (se praeornare
ib.
p. 9
)
,
in panno (tergere
calicem :
ConcPol VII
p. 158,
a. 1420)
, in tesseribus (perludere :
PP V
p. 115,
a. 1428)
, in falce, in securi (incidere :
ArPrawn IV
p. 8
. saec. XIV med.)
, in serra (secare :
WŁODK. ScrSel II
p. 8
) , in oculo (videre:
CALLIM.
in
KlQu
p. 90
)
, in aure (audire
ib.
) cett.
C.
wskazuje sposób; indicat
modum (saepe loco
abl. modi, cf.
Th.
VII 178530
sqq.)
Iuncturae
selectae
1.
pendet a verbis,
v.
gr.
in communione seu Corpore divino (communicare :
KsgGrWp II p. 259, a. 1397) , in cantu (officium celebrare:DŁUG. LibBen I p. 263 et saepius), in ligno crucis, in sacro evangelio (iurare sim. LhnUrk II p. 301, a. 1291 et passim), in honore sim. (aliquem suscipere sim. SSrSil VII p. 111, a. 1465 et saepius), in aequanimitate (tolerare: CodVit p. 377, a. 1416) , in victu et amictu (nutrire sim. KodMp III p. 338, a. 1381 et passim), in pecunia (expedire: LiegnUB p. 77, a. 1338) , in una summa (persolvere: SSrSil I p. 327, saec. XV ex.ex) , in arbore quercus (castrum aedificare: DŁUG. Hist. II p. 235= III p. 260 ed. nov .) cett.
N. phil.
considerare (intellegere) aliquid in sua natura
(opp.
in ordine ad proprietates
sim.
ExPhys fol. o 111a ; ; in relatione ad plura supposita:MatFil IV p. 28, saec. XIV) .
Passim loco abl. modi (cf.
Th. VII 1,785,30 sqq.), v. gr. in malis verbis (dehonestare:
ZabDziej II
p. 394,
a. 1487)
, in voce canora (psallere:
DŁUG.
LibBen I
p. 3
)
, in toto corde (invocare Deum:
id. Op.
p. 228
)
in quovis genere retium (piscari:
PommUrk III
p. 146,
a. 1292)
, in aliquo opere servitutis (vexare:
KodMp II
p. 51, a.
1232)
, in bona mentis
deliberatione (resignare
ib.
p. 183,
a. 1292)
, in verbo veritatis (protestare:
KodWp III
p. 104,
a. 1358)
, in scripturis (roborare
ib.
p. 501,
a. 1380),
item in sua auctoritate (
KodTyn
p. 540,
a. 1494)
, in eo modo (
StPPP VIII
p. 443,
a. 1398)
, in viribus suis (
NIC. BŁ. Serm.
I
p. 9
)
cett.
Locut.
sollemniores (praec.
e
Vlg. sumptae)
in Christo (Deo, Domino e 1 Cor. 9,2
KodMaz(K)
p. 167,
a. 1212
et passim), in brachio (Dei, extento, forti e Jer. 21,5; Deut.
5,16,
cf. supra I
1142,48 sq.
) in benedictionibus (e 2 Cor. 9,6
KodMp II
p. 68, a.
1242
et saepius), in manu (forti, exercitus e Deut. 9,26
* KodWp III
p. 476,
a. 1378
et saepius), in occisione (ore) gladii (ex
Hebr. 11,37; Deut.
13,15
KADŁUB.
p. 17
et passim),in virga ferrea (ex Apoc. 2,27 et
passim
FormJ
p. 2
et vulgo), in pane et aqua (e Deut. 8,3
et passim
CodSil V
p. 278,
a. 1340
et vulgo), item
in iure civili, Theutonico sim. (
KodWp I
p. 27,
a. saec. XIII
et passim), in verbo regio, ducali
sim. (
VL
p. 126,
a. 1436
et passim) cett.
2.
pendet a
subst.
,
v.
gr.
iuramentum (in tactu ligni vivificare crucis :
LhnUrk II
p. 602, a.
1454)
,
contractus (in stipulatione
manuum :
RFil XXIV p. 346, saec. XV med.med) , sustentatio (in baculo:CodVit p. 390, a. 1417) , piscatio (in retibus et hamis : PommUB p. 165, a. 1262) , pugna (in gladio: KodMaz(K) p. 414, a. 1237 et saepius), exemplum (in litteris: BYSTRZ. AnalPost fol. 1 I b) , responsio (in scripto: AKapSąd III p. 91, a. 1502) , ludus (in parata pecunia: ArPrawn IV p. 53, saec. XIV med.med) cett.
3.
pendet ab
adi.
,
v.
gr. pulcher (in fine pulchritudinis:
VITELO Persp.
p. 175
)
.
D.
1.
wskazuje cechę lub jakość; indicat qualitatem
(ad sensum gen.
qualitatis accedere videtur,
cf.
Th. VII
1,787,6 sqq.),
v.
gr. homo sim. (in sexu virili sim.
DŁUG. Hist. V
p. 217
et saepius),
puer (in aetate septem annorum:
TArch
p. 57,
a. 1409)
, magister (in theologia:
CodEp III
p. 9,
a. 1447
; in artibus:
KodUJ I
p. 3, a.
1364)
, collegiatus (in
mathematica:
ArLit I
p. 100,
a. 1476)
, doctor (in medicinis sim.
PP V
p. 80,
a. 1427
et passim),licentiatus (in legibus sim.
KodMp II
p. 276, a.
1331
et saepius), lectio (in grammatica sim.
KodUJ I
p. 71, a.
1406
et saepius),
instrumenta (in mathematica:
LibProm
p. 48, a.
1456)
, libri (in theologia:
KodUJ I
p. 84,
a. 1410)
cett.
2.
wskazuje materiał;
indicat materiam (cf.
Th. VII
1,793,75 sqq.)
v.
gr.
circus (in pilis:
FROVIN. p. 69, v. 115 ), mercimonia (in vario:PommUrk IV p. 266, a. 1307) , munera (in auro et argento : DŁUG. Hist. I p. 166= I p. 230 ed. nov.) , liber (in papyro : DŁUG. Hist. IV p. 191 ) , ornatus (in margaritis sim. Somm. p. 1082, a. 1483) , silva (in magnis et parvis lignis :
DŁUG. LibBen I p. 106 ) , supellex (in aere et stanno:KodKWil p. 717, a. 1506) cett.
Praec.
de moneta, v.
gr.
florenus (in auro:
AKapSąd III
p. 170,
a. 1513)
, ferto (in grossis:
StPPP VIII
p. 321,
a. 1389)
, marca (in florenis:
AKapSąd III
p. 361,
a. 1472)
, sexagena (in mediis grossis
ib.
p. 18,
a. 1465
et saepius), grossus (in solidis
ib.
p. 60,
a. 1489)
cett.
3.
wskazuje wielkość, odległość, liczbę, wagę;
indicat
mensuram, distantiam, numerum, pondus
(cf.
Th. VII
1,786,30 sqq.).
a.
pendet a verbis, v.
gr.
in uno cubito
sim.
(demittere, elevare aquam :
AGZ XVIII
p. 119, a.
1475
;
StPPP XII p. 470, a. 1531) , in tribus digitis (deprimere:
BreslUB p. 88, a. 1314) , in mille passibus (videre:ZABOR. Coelib. p. 19 ) , in tribus miliaribus (distare: AKapSąd III p. 144, a. 1510) , in tribus marcis (ponderare: AGZ XIX p. 291, a. 1478) , in una syllaba (excedere: GŁOG. Don. fol. E 111a) cett.
b.
pendet a
subst.
,
v.
gr. differentia (in decem minutis:
BIEM
p.
15,33)
, superexcrescentia (in undecim diebus
ib.
p. 45,
17)
, equus (in tali mensura:
AGZ XIV
p. 170, a.
1445)
, animal (in longitudine viginti cubitorum:
KomKadł
p. 36
)
, murus (in
spissitudine duorum laterum:
APozn II
p. 319,
a. 1496)
, stuba (in decem cubitis:
KsgCzer
p. 12,
a. 1408)
, via (in bona latitudine:
APozn II
p. 74,
a. 1479)
cett.
Item c. adi., v.
gr.
brevis (in planta i. sicut planta
KsgCzer
p. 351,
a. 1411)
.
4.
wskazuje cenę lub wartość; indicat pretium
(cf.
Th. VII
1,793,69 sqq.)
a.
pendet a verbis, v.
gr. in duabus marcis (obligare:
KodMp II
p. 194, a.
1293)
, in sex marcis (valere:
TPaw IV
p. 483, a.
1392)
cett.,
v.
gr.
c.
verbis emere, solvere, stare, valere sim.,
cf.
s.
v.
v.
N.
locut.
α.
in caro (levi) foro
drogo (tanio)
cf. supra IV 343,11 sqq.
β.
in quo (tanto)
w jakiej (takiej) cenie; eo
pretio
ArHist VI p. 47 (a. 1474) : decimas manipulares ... solvendum commiserunt in tanto et ad quantum possit illas in vendicionem conducere.
APozn II p. 227 (a. 1491) : medietatem ... bonorum ... sint in quo sint, recipere debet.
b.
pendet a
subst.
,
v.
gr.
argentum (in duabus sexagenis:
KsgPrzem II
p. 31, a.
1447)
,
ballae
panni
(in duo centa marcis :
PP III p. 38, a. 1434) , currus (in valore VII sexagenarum:AKapSąd III p. 53, a. 1485) , obligatio sim. (in X marcis sim. StPPP VIII p. 440, a. 1398 et saepius), ratio (in XXX sexagenis: PP III p. 117, a. 1444) cett.
E.
wskazuje przyczynę lub uzasadnienie; indicat causam
1.
pendet a vocibus affectus
(cf. Th. VII
1,782,76 sqq.),
v.
gr. quiescere (in quiete subditorum:
RHist XXX
p. 175, a.
1310)
, ridere (in casibus
aliorum:
Ztschr. LX
p. 174, a.
1301)
,
item gaudere, delectari, laetari sim.
2.
pendet a vocibus
accusandi, vituperandi sim.
(cf.
Th.
VII 1,783,7 sqq.),
v.
gr.
in crimine furti
sim.
(iudiciis (a)stare
sim.
KsgPrzem I
p. 122, a.
1423
et saepius),
in haeresi (aliquem deferre :
ArHist VI
p. 103, a.
1466) , in excessibus (castigari:
CodSil V
p. 321, a.
1340)
cett.
3.
occurrit in formulis iur.,
v.
gr. in arenda, censu, pignore, usura sim.
(aliquid dare, recipere, solvere, tenere sim.
PreussUB I 2 ,
p. 357, a.
1290
;
KodTyn
p. 240,
a. 1426
;
ARect I
p. 5, a.
1469
et passim), in debito (-is) (aliquid arrestare, dare, obligare sim.
KsgHenr
p. 117
;
KodUJ I
p. 19, a.
1394
;;
APozn II
p. 301, a.
1495
et passim), item in dote sim.
(inscribere:
StPPP II
p. 634, a.
1455)
, in sententia
iudicis (solvere pecuniam
ARect I
p. 138, a.
1478)
cett.
4.
locut.
in eo (hoc), quod
przez to, z tego wzlędu; propterea
quod (cf.
Th. VII
1,783,15 sqq.).
F.
wskazuje okoliczności (lub osoby) towarzyszące;
indicat concomitantiam (ad exemplum recentioris Latinitatis, praec.
Vlg. , cf.
Th.
VII179426 sqq.)
,
v.
gr. in fortitudine magna et exercitu gravi (intrare sim. e
Vlg.
Deut. 9,29
KodMp II
p. 85, a.
1251
et saepius), in multitudine (populi e
Vlg.
Dan. 11,44
ZABOR. Tract.
p. 26
;
; captivorum et spoliorum:
DŁUG. Hist. III
p. 110
)
, in potenti exercitu (
MIECH. Chr.
p. 68
)
,
in duodecim sim.
similibus (ita bonis ut ipse) venire
(inequitare:
AGZ XII
p. 46, a.
1438
;
ib. XIV
p. 453, a.
1455
et passim), in quinque testibus (permittere:
StPPP VIII ,
p. 191, a.
1386)
, in tympanis, tibiis,
choris (ingredi:
KADŁUB.
p. 77
)
cett. Fungitur prorsus vice
prp. cum
cf.
infra G 3.
G.
występuje w funkcji innych przyimków;
fungitur vice aliarum prp.
1. ab, v.
gr. vulnus in clavo, livor in flagello, plaga in telo (
MARTIN. OP. Serm.
p. 116
nlb.
).
2.
ad,
v.
gr.
glaeba, in lateribus coquendis (
PommUrk V
p. 125, a.
1313).
Item in locut.
usque in:
ArPrawn IV p. 552 (a. 1423) : hereditas in pecunia obligata non perditur usque in triginta annis.
KsgŁawWar I p. 98 (a. 1459) : Gregorius debet solvere de agro usque in futuro anno.
3.
cum
v.
gr.
KodMaz(K) p. 200 (a. 1220) : quas villas ... contuli ... cum parte lacus in tota utilitate.
Item
in totali piscatione (piscinam vendere:
PommUrk II
p. 319, a.
1276)
, in oneribus et
contributionibus (villam addere:
AGZ III
p. 4,
a. 1348)
, in baculo (ambulare:
SSrSil I
p. 200,
saec. XIV ex.).
N. m. ae.
doctrinam
gram.
GŁOG. Alex. I 2, fol. H h VIIIb: in construitur cum ablatiuo ... quando ponitur pro cum: vt in baculo meo pertransiui Iordanem.
4.
de (ex)
v.
gr.
DŁUG. Hist. III p. 443 : cardinalem ... relaxavit in carcere.
ZabDziej III p. 544 (a. 1498) : in quibus vulneribus nondum convaluit.Cf. Th. VII 1,774,27 sqq. et m. ae. doctrinam gram.
GŁOG. Alex. I 2, fol. Hh VIIIb: in construitur cum ablatiuo ... quando ponitur pro de: vt Petrus cecidit in arbore, id est de arbore.
5.
pro
v.
gr.
MARTIN. OP. Serm. p. 403 nlb. : rasor in rasura barbe regis non promereatur nisi commune precium.
KsgKaz p. 19 (a. 1370) : fabro ... in babatis et pro clavibus.
Ztschr. II p. 302 (a. 1501) : seratori in ferreis ad fenestras.Cf. Th. VII 1,791,6 sqq.
IV.
De locutionibus adverbialibus
1.
c.
subst.
compositis
in actu
cf.
supra I 146,53 sqq.
in aspectu
cf.
supra I 820,15 sqq.
in clave
cf.
supra II 491,32 sqq.
in communi
cf.
supra II 691,3
in corpore
cf.
supra II 1351,28 sqq.
in dolo
cf.
supra III 824,52
sq.
in effectu
cf.
supra III 976,40 sqq.
in facie
cf.
supra IV 12,40
sq
.
in facto
cf.
supra IV 39,12
sq.
in fide (et honore)
cf.
supra IV 181,21
in genere
cf.
supra IV 521,53
sq.
in habitu
cf.
supra IV 702,25
sqq
.
in honore
cf.
supra IV 791,43 sqq.
in instanti cf. instans, in lucro
cf.
lucrum
in malo cf. malus, in medietate cf. medietas, in medio cf. medium, in parte cf. pars, in persona cf. persona, in potentia cf. potentia, in praesentia cf. praesentia, in promptu cf. promptus, in prospectu cf. prospectus, in punto cf. punctum, in ratione cf. ratio, in re (vera) cf. res, in realitate cf. realitas, in respectu cf. respectus, in specie cf. species, in summa (summarum) cf. summus, in tergo cf. tergum, in transcursu cf. transcursus, in veritate cf. veritas, in vi cf. vis, in virtute cf. virtus, in voluntate cf. voluntas.
2.
c.
adi.
compositis
in absenti
cf.
supra I 61,52 sqq.
in abstracto
cf.
supra I 59,53 sqq.
in brevi
cf.
supra I 1154,18
in communi c
f.
supra II 691,3 sqq.
in concreto
cf.
supra II 856,42 sqq.
in continenti
cf.
supra II 1173,37
sq.
in crudo
cf.
supra II 1441,10 sqq.
in duplo
cf.
supra III 921,55 sqq
.
in exiguo
cf.
supra III 1410,46
in extremis
cf.
supra III 1572,11 sqq.
in generali
cf.
supra IV 507,26 sqq.
in gratuitis c
f.
supra IV 618,54
sq.
in grosso
cf.
supra IV 640,39 sqq.
in intergo (-is) cf. integer, in manifesto cf. manifestus, in minimo cf. parvus, in modico cf. modicus, in novissimo cf. novus, in nullo cf. nullus, in obliquo cf. obliquus, in obvio cf. obvius, in occulto cf. occultus, in particulari cf. particularis, in patulo cf. patulus, in perpetuo cf. perpetuus, in pleno cf. plenus, in plurali cf. pluralis, in praesenti cf. praesens, in primario cf. primarius, in primo cf. primus, in prioribus cf. prior, in privato cf. privatus
in proximo cf. proximus, in recto cf. rectus, in secreto cf. secretus, in sequestri cf. sequester, in simili cf. similis, in singulari cf. singularis, in solido cf. solidus, in solito cf. solitus, in speciali cf. specialis, in summo cf. summus, in toto cf. totus, in triplo cf. triplus, in universali cf. universalis, in universo cf. universus.
CUM ADVERBIIS
in adhuc cf. inadhuc, in ad super cf. super, in adversus
cf.
supra I 274,46
,
in amplius
cf.
supra I 490,34.
50,
in ante cf. inante, in antea cf. inantea, in anterius
cf.
supra I 574,52
,
in circum
cf.
supra II 410,8
,
in cito
cf.
supra II 456,15
,
in clanculo
cf.
supra II 475,8
,
in confestim cf. inconfestim, in contra
cf.
supra II 1202,22
,
in coram
cf.
supra II 1330,20
et 1331,4,
in forsan cf. forsan in
addendis,
in hactenus cf. inhactenus, in ibi
cf.
supra 10,25
,
in ibidem
cf.
supra 10,34 sqq.
in infra cf. infra, in iudicialiter cf. iudicialiter, in invicem cf. invicem, in mane cf. mane, in melius
cf.
supra I 1071,52
,
in nunc cf. nunc, in obviam cf. obviam, in omnino cf. omnino, in palam cf. palam, in peius cf. male, in penitus cf. penitus, in plus cf. multum, in post cf. post, in postea cf. postea, in posterum cf. posterus, in postmodum cf. postmodum, in primitus cf. primitus, in prius cf. prius, in quadruplum cf. quadruplum, in quantum cf. quantum, in quatenus cf. quatenus
in quemadmodum cf. quemadmodum, in retro cf. retro, in sero cf. sero, in superflue cf. superflue, in superabundanter cf. superabundanter, in superius cf. super, in sursum cf. sursum, in tamquam cf. tamquam, in tantum cf. tantum, in versus cf. versus, in vulgariter cf. vulgariter.