General
Full Entry
More

IN

Grammar
  • Formsin, im
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type
  • Part of Speech
Meaning Outline
  • 1. + im in p Th.
  • 2. gen.+ in
  • 3.
  • 4. m. gram.
  • I.
    • A. intro, intus, ad.
    • B.
      • 1. versus, contra.
        • α. + in aliquid esse aliquo versum esse
        • β.
        • γ.
      • 2.
        • a. ad, erga, adversus.
        • b. contra, adversus.
    • C. eodem sensu atque
  • II.
    • A. spectatur certum temporis spatium
      • 1. ad, per.
      • 2. + in intra, per
    • B. spectatur certum temporis momentum
      • 1. (usque) ad.
      • 2. intra, circa, ad.
        • α. + in id temporis tunc
        • β. + in unum tempus simul?
        • γ. + in hanc vocem (devotionem, sponsionem) continuo post (hanc vocem sim. editam), qua voce sim. edita
      • 3. aliquo tempore elapso
    • C.
      • 1. + de die in diem in dies; simili sensu
      • 2. + de anno in annum, de biennio (triennio, decennio) in biennium (triennium, decennium) singulis annis, alternis (tertio, decimo quoque anno) sim.
  • III.
    • A. ad, secundum, de, ex.
    • B. ratione (potius sensu abl. limitationis)
  • IV.
    • A. ad.
      • 1. + in aliquid conduci, devenire, exardescere in aliquid cedere in admirationem, commodum, damnum in pabulum
      • 2.
      • 3.
    • B. ad
    • C. ad.
    • D. i. q. usque ad
  • V.
    • A. ad
      • 1.
        • a.
        • b.
        • c.
      • 2.
      • 3.
      • 4.
      • 5.
        • a. ratione, ad rationem
        • b. + in aliud fieri alium finem petere
    • B. + in sensu acc. vel dat. nudi., item i. q. velut;
      • 1. refl.
      • 2.
        • a.
        • b.
        • c.
  • VI.
    • A. ponitur pro variis casibus subst.
      • 1. gen.
        • a. obi.
        • b.
      • 2. dat.
      • 3. acc.
    • B.
      • 1.
      • 2.
        • a.
        • b.
          • α.
          • β.
        • c. + de verbo in verbum:
      • 3. + apud:
      • 4. + de
      • 5. + ex:
      • 6. + inter (intra):
      • 7.
      • 8.
  • VII.
    • 1.
    • 2.
    • 3. acc.
  • I.
    • A.
      • 1. propr.
        • a. intra, ad, super.
          • α.
          • β.
          • γ.
          • δ.
          • ε.
        • b. circum, ad
        • c. inter, apud,
      • 2. transl.
        • a. indicat ubi c. verbis
          • α. indicat condicionem vel statum (cf. Th. 1,771,12 sqq.)
          • αα. iur.
          • ββ. phil.
          • β. indicat occupationem (cf. Th. VII 1,771,31 sqq.)
        • b. + in aliquo (aliqua re) indi cat aliquid in alicuius potestate esse, ex aliquo (aliqua re) pendere.
        • c.
          • α. intra (suum spatium),
          • β. per se
          • γ. phil. quoad rem ipsam,
    • B. + Th. 1 imponere (in curru indicat quo.
  • II.
    • A. indicat temporis punctum vel spatium, quo aliquid fit
      • 1. propr.
      • 2.
        • a. iur.
        • b.
        • c.
          • α. + in auditu auris, statim,
          • β. + in parvis corporibus in puerili aetate
          • γ. + in memoria alicuius quantum quis recordatur
          • δ. + in proxima et priori aqua primo vere,
          • ε. + in tempore opportune. Cett.
    • B. fungitur vice acc. temporis
    • C. post
    • D. abl. abl. abs.
  • III.
    • A. indicat obiectum, limitationem, respectum (cf. Th. VII 1,783,31 sqq.)
      • 1.
      • 2. + Th. condemnatio (in lucro, poena conventio (in laboribus ecclesiae devotio (in reliquiis sanctorum diligentia, efficacia, eminentia (in laboribus forum (in omnibus mercantiis furticinium (in equis iurisdictio, ius (v. tam in fundis quam hominibus libertas (in piscina, molendino persecutio et odium (in personis et bonis transitus securus (in personis et rebus usus aquarum (in castoribus et molendinis
      • 3.
    • B. + in nomine pacis aequivoco (decipi in vestitu (se praeornare in panno (tergere calicem in tesseribus (perludere in falce, in securi (incidere in serra (secare indicat instrumentum (saepe loco abl. nudi, ad exemplum recentioris Latinitatis, cf. Th. VI1 179251 sqq.)
    • C. indicat modum (saepe loco abl. modi, cf. Th. VII 178530 sqq.)
      • 1. + in communione seu Corpore divino (communicare
      • 2. + iuramentum (in tactu ligni vivificare crucis contractus (in stipulatione manuum piscatio (in retibus et hamis
      • 3.
    • D.
      • 1. indicat qualitatem (ad sensum gen. qualitatis accedere videtur, cf. Th. VII 1,787,6 sqq.)
      • 2. + circus (in pilis: munera (in auro et argento liber (in papyro ornatus (in margaritis silva (in magnis et parvis lignis indicat materiam (cf. Th. VII 1,793,75 sqq.)
      • 3. indicat mensuram, distantiam, numerum, pondus (cf. Th. VII 1,786,30 sqq.).
        • a. + in uno cubito (demittere, elevare aquam
        • b.
      • 4. indicat pretium (cf. Th. VII 1,793,69 sqq.)
        • a.
          • α. + in caro (levi) foro
          • β. + in quo (tanto) eo pretio
        • b. + argentum (in duabus sexagenis: ballae (in duo centa marcis
    • E. indicat causam
      • 1.
      • 2. + Th. in crimine furti (iudiciis (a)stare in haeresi (aliquem deferre
      • 3.
      • 4. + in eo (hoc), quod propterea quod (cf. Th. VII 1,783,15 sqq.)
    • F. indicat concomitantiam (ad exemplum recentioris Latinitatis, praec. Vlg., cf. Th. VII179426 sqq.)
    • G. fungitur vice aliarum prp.
      • 1.
      • 2. + ad, glaeba, in lateribus coquendis
      • 3. + cum
      • 4. m. gram.+ de (ex) Th.
      • 5. + pro
  • IV.
    • 1.
    • 2.

Pełne hasło

IN s. IM prp. c. acc. et c. abl. [
1. im pro in praec. ante labialem p (cf. Th. VIII,733,75 sqq.)
KodMp III p. 40 (a. 1340) : im perhenne ab omnibus iurisdicionibus ... sunt exempti.
KodLit p. 87 (a. 1404) : sigillo ... im pressulis pergameneis impendente.
CodEp II p. 110 (a. 1418) : michi ostensura im premissis.
ZabDziej II p. 26 (a. 1482) : im pios usus ordinandum.
Ib. p. 422 (a. 1487) : processus praefatos ... im prompto non obtulit (cf. Tom. XVII p. 636, a. 1535 : magis im promptu sit).
Ib. p. 449 (a. 1488) : exolvit et im paratis dedit.
Sed etiam ante nasalem m:
GŁOG. Anim. fol. H IIIb : im mobilibus illud perfectius est, quod pluribus motibus mouetur.
2. in c. gen. perraro legitur atque omnibus fere locis per errorem ut
PrzywKr p. 1 (a. 1299) : actum et datum publice in (om. ed. )Cracouie.
ŁASKI LibBen I p. 430 : Cloczko villa ... in cuius villae de agris omnibus et singulis ... decima manipularis proveniens spectat et pertinet etc.
Omissa aliqua vox videtur
KsgGrWp II p. 74 (a. 1397) : quodsi in anni spatio non componerentur, extunc etc.
KsgSądWar p. 30 (a. 1456) : in cuius rei testimonium obtulerunt solidum scabinorum.
Constr. Pol. (gen. post num. ordinalia) tralucet
CIOŁ. Lib. II p. 93 : pro leuanda summa in duodecim millium florenorum.
PP III p. 90 (a. 1441) : in XX lapidum cere minus, medium lapide.
3. in
loco adv.
APozn I p. 349 (a. 1462) : totam domum cum suis edificiis in et extra calcimentari.
4. doctrinam gram. m. ae. de prp. in exponit GŁOG. Alex. I fol. Hh VIIIa-b. ] CUM ACCUSATIVO
I. De loco
A. (de motu) do, w, na; intro, intus, ad. Raro usurpatur etiam ubi in bona Latinitate nudus acc. ponebatur, v. gr. in domum ( KsgŁawKr p. 76, a. 1372 et saepe) in Cracoviam ( PrzywKr p. 3, a. 1344) , in Romam ( AKapSąd II p. 160, a. 1444 ; cf. Th. VII 1,799,72). Iungitur a. c. verbis motus (persaepe etiam in locut. tropicis), v. gr. accedere, adducere, incidere sim. b. c. subst. , v. gr. exitus, intromissio, involutio, reintrusio, item successor sim., cf. s. v.
B. de directione
1. (de conversione vel regione) w (kierunku), ku; versus, contra.
N. locut.
α. in aliquid esse być zwróconym w stronę czegoś; aliquo versum esse
CracArt II p. 530 (a. 1530) : novam speram facere debet in turri ecclesiae BVMariae Cracoviae versus plateam s. Floriani, persimilem huic, que est in Circulum.
β. aliquid in adoptionem offerre cf.
γ. ex ore in aures, in aurem, in (ambas) aures dormire sim., cf.
2. (de conversione mentis et de actione)
a. (in bonam et neutram partem) względem, (w stosunku) do; ad, erga, adversus.
N. locut.
si quid Deus in me permiserit jeśli umrę; si moriar
KodUJ IV p. 9 (a. 1507) : quos florenosei detis, si quid dominus Deus in me permiserit.
b. (in malam partem) przeciw(ko), na; contra, adversus.
N. iur.
in aliquem fere i. q. w sprawie przeciwko komuś; in causa contra aliquem acta
PP III p. 153 (a. 1447) : Andreas ... commisit XIIII florenos ... in et super Malkonem.
DŁUG. LibBen I p. 113 : vicarius in plebanum ... adquisiverat illas decimas per sententiam definitivam.
C. (de positione) w czymś; eodem sensu atque in c. abl. (cf. infra xxx ).
Dicitur v. gr.
in cameram aliquid occludere ( StPPP XI p. 434, a. 1563) , in consistorium sententiam acquirere ( KsgPozn p. 84, a. 1412) , in fontem rebaptizari ( ArHist V p. 366, a. 1415) , in idolum habitare ( MARTIN. OP. Chr. p. 113 ) , in manus alicuius liberum esse ( PP III p. 153, a. 1447) , in pecora et rebus (sic) marcas acquirere ( StPPP VIII p. 132, a. 1385) , in sanguinem gladium rubricare ( CodVit p. 1007, a. 1416) , in undas persistere ( DŁUG. Op. p. 122 ) , in Vitas Patrum aliquid legere ( JAC. PAR. Tract. fol. A IVa). Etiam aliquid in dominium (proprietatem sim), possidere (tenere sim.); in feudum esse (dependere) sim. cf. s. v.
II. De tempore
A. wskazuje przeciąg czasu (zwł. w przyszłości licząc od chwili obecnej); spectatur certum temporis spatium
1. na (określony czas), przez; ad, per.
Eodem sensu
adhuc in :
DŁUG. Hist. V p. 306 : oppidum ... famem ... adhuc in sex menses poterat tolerare.
N. locut.
in dies na zawsze; semper
AKapSąd II p. 278 (a. 1480) : in capella ... sepellitur et lapide, qui in dies pro epitaphio manebit, signatur.
2. (fere i. q. in c. abl. ) w (prze)ciągu; intra, per
StPPP VIII p. 58 (a. 1382) : si pueri in spacium trium annorum non exemerint, tunc perpetue ... Helsca hereditatem tenebit.
ARect I p. 71 (a. 1474) : soluat 6 grossos Mathie ... in biduum et idem pro pena ... in triduum soluat 6.
B. wskazuje moment czasu; spectatur certum temporis momentum
1. (aż) do; (usque) ad.
Eodem sensu
usque in.
2. (wskazuje moment czasu, w którym coś się odbywa) w; intra, circa, ad.
N.
α. in id temporis wtedy; tunc
DŁUG. Op. p. 97 : canonici domicilia ... in arce Cracoviensi in id temporis habuerant.
Id. Hist. II p. 132 (=III p. 149 ed. nov.): excesserat in id tempus Casimirus dux in Russiae partes.
β. in unum tempus równocześnie? simul?
DŁUG. Hist. V p. 211 : ne cunctentur oblata suscipere nec in unum tempus conentur terras singulas Prussiae sui iuris facere.
γ. in hanc vocem (devotionem, sponsionem) na te słowa (ślub, obietnicę) po tych słowach (po tej obietnicy, tym ślubie); continuo post (hanc vocem sim. editam), qua voce sim. edita
DŁUG. Hist. I p. 455(= II p. 223 ed. nov.) : in hanc vocem cunctis in domos ad induendum arma dilapsis.
Ib. V p. 521 : in hanc sponsionem bello suspenso.
Id. Op. p. 317 : in hanc devotionem cum ... moribunda mulier ... spiritum ... resumpsisset.
3. (wskazuje moment czasu w przyszłości) za, po; aliquo tempore elapso
StPPP VIII p. 170 (a. 1385) : Potrassius ... XV marcas ... in unam septimanam post Natale Domini soluere tenetur.
Ib. p. 969 (a. 1400) : terminum habent in duas septimanas.
KsgMaz II p. 35 (a. 1424) : penas ... debet in sex septimanas soluere.
Ita passim.
C. de spatiis temporis alternis vicibus sibi succedentibus
1. in locut. de die in diem z dnia na dzień; in dies; simili sensu de triennio in triennium ( DŁUG. LibBen I p. 174 ) , de bimestri in bimestre ( Dogiel I p. 216, a. 1549) sim. Cf. s. v. de et III 518,4 sqq. s. v. dies
2. in locut. de anno in annum, de biennio (triennio, decennio) in biennium (triennium, decennium) corocznie, co dwa (trzy, dziesięć) lat itp. ; singulis annis, alternis (tertio, decimo quoque anno) sim. Exempla afferuntur sqq. s. v. de.
Eodem sensu
de anno tertio in annum tertium co trzy lata; tertio quoque anno
DŁUG. LibBen III p. 41 : macellum ... de anno tertio in tertium pro censu annuo solvit monasterio ... duos lapides sepi
. Visit. p. 344 (a. 1511) : non tamen quolibet anno conseminatur campus nisi de tertio in tertium annum; in alio etiam loco similiter semel in tribus annis ... conseminatur.
Simili sensu
in singulos annos (in singulas hebdomadas) co rok, co tydzień; singulis annis (hebdomadis)
PH IV p. 373 (a. 1540) : de contributione ... tres marce ... in annos singulos perpetuo solverentur.
ConcPol VI p. 294 (a. 1593) : quinta quaque feria in singulas hebdomadas ... missa ... celebretur.
III. De relatione, limitatione, modo
A. do, na, według, wedle, podług, na podstawie, z, w stosunku do; ad, secundum, de, ex. Etiam in locut. minus solitis, v. gr. eliberare aliquem in fideiussoriam ( AGZ XIV p. 46, a. 1499) , locare villas in ius Teutonicum ( KodMp II p. 109, a. 1257) , percipere censum in numerum et rationem censurae ( AKapSąd III p. 140, a. 1509) , vendere aliquid in censum vel ius aliquod ( CodSil XIV p. 48, a. 1350 ; KodWp III p. 288, a. 1366 ; KodPol III p. 320, a. 1499), etiam in idioma consonare ( SSrSil XVII p. 10, a. 1506) .
Praec.
a. de iurando (simili sensu cf. supra I 166,25 sqq. s. v. ad et infra s. v. super c. acc. ), v. gr. iurare sim. in animam sim.; item in verba sim. Similiter in animam aliquid recipere (cf. ), in collum mentiri (cf. supra II 608,5 sq. ), sim. b. iur. de damnando, obligando sim. , v. gr. condemnari in poenam, obligari (teneri sim.) in aliquid; submittere se in aliquid sim.
N. glossam Pol.
AGZ XIV p. 14 (a. 1440) : Nicolaus ... submittit se in pignoracionem, alias «poddawu scha pod czaza».
Simili sensu post verbum
iudicandi et subst. ius sim. in locut. in manum et collum (cervicem)
PommUrk II p. 129 (a. 1265) : excepto ... iudicio ... in collum, quod nobis ... duximus reseruandum.
Ib. III p. 84 (a. 1289) : potestatem iudicandi tam in manum quam in collum.
Ib. V p. 501 (a. 1320) : cum omni iure minore vel maiore in manum et cervicem.
Ib. p. 511 (a. 1320) : cum omni iure, iusticia et iurisdictione tangente in manum et cervicem.
Ib. VI p. 183 (a. 1323) : cum omni iure in colla et in manus.
c. vi distributiva, praec. de nummis in locut.
48 grossos in marcam (4 solidos in grossum sim.) computando (
cf. supra II788,39 sqq.), item de pondere 50 marcas argenti in lapidem ( KodMaz(K) p. 468, saec. XIII) .
B. (sensu insolito) na coś, pod względem czegoś; ratione (potius sensu abl. limitationis)
PP VI p. 82 (a. 1432) : villas suas, in quas Dorothea consors ipsius Petri est dotaliciata ... donauit.
AGZ XIX p. 160 (a. 1505) : si ... Anna post mortem ipsius mariti alio traderetur, extunc prefatam tutoriam sibi Anna excipit et in nullam facultatem (i. nullo pacto? ) ipsam tenet tutricem.
Tom. X p. 303 (a. 1528) : factus sum aeger pede sinistro ... in quem nondum convalui nec incedere possum.
IV. De effectu
A. (de quovis effectu vel eventu) w, do, na; ad. Pendet ex verbis, v. gr.
1. in aliquid conduci, devenire, exardescere sim.; in aliquid cedere (v. gr. in admirationem, commodum, damnum sim.; etiam in pabulum :
DŁUG. Hist. V p. 644 : ne hosti cederent in pabulum frumenta).
2. aliquid adducere (in oblivionem sim.), committere (in tutelam sim.), dare (in flammas sim.). Praec. de mutatione qualibet.
N. in iuncturis minus solitis, v. gr.
in citationem resolvere (monitionem : KodUJ III p. 94, a. 1482) , in culmos pubescere ( DŁUG. Hist. V p. 435 ) , in directa facere (plana : KodUJ I p. 113, a. 1416) , in ecclesiam unam limitare (binas ecclesias : AKap Sąd III p. 84, a. 1502) , in fenum et artomos cumulare (prata : ZabDziej III p. 523, a. 1498) , in muros fabricare (ecclesias ligneas : DŁUG. Op. p. 359 ) , in murum erigere (castrum ligneum
ib. p. 411 ) , in saepturam unam saepire (hortos:
AKapSąd III p. 69, a. 1499) , in saetas exhorresci (de ericio:
KADŁUB. p. 164 )
, in vias planas facere (aspera: KodUJ I p. 113, a. 1416) , pellem in nigrum tingere ( RachDw I p. 214, a. 1546) .
3. aliquem accendere (in amorem, bilem), cogere (in tributum), copulare (in coniugium) sim. cf. s. v.
B. (de divisione in partes) na, po; ad
C. (de mensura et pondere) na; ad.
D. (spectatur tam spatium quam terminus) aż do; i. q. usque ad (saepe in iunctura usque in), v. gr. in infinitum, mortem, saturitatem sim.
V. De fine et consilio
A. do, ku, w (celu), na; ad
1. pendet ex verbis, v. gr.
a. in aliquid (faciendum) aliquid adhibere, aliquem commovere, hortari sim.; item nasci, fieri.
b. in Deum credere, in aliquem (de) sperare sim.
c. in aliquid consentire sim., in aliquid (malum) comminari, diffidare, machinari sim.
2. pendet ex adi. , v. gr. in aliquid aptus, audax, citus, necessarius, parcus, piger, pronus, studiosus, tardus sim. cf. s. v.
3. pendet ex subst. , v. gr. consilium (in reditum), evocatio (in ius), machinatio (in mortem), pignoratio et receptio (boum in perditionem), spes (in aliquem), tractio (in ius), cf. s. v.
4. occurrit item in locut. adverbialibus vel laxius c. verbis iunctis, hic illic fere causaliter, i. q. ob, ex.
Dicitur v. gr.
esse vel facere aliquid in auxilium, decus, honorem sim.; in abusum, damnum, derisum sim.; in argumentum, exemplum, memoriam sim.
5.
a. sensu insolito fere i. q. na poczet; ratione, ad rationem
Tom. V p. 135 (a. 1520) : petit ... ut in reliquum pecuniarum, quod Cracovie ... asservatur ... mutuo daremus ([cf. contextum)].
b. in locut. in aliud fieri zmierzać do innego celu; alium finem petere
Tom. XIV p. 514 (a. 1532) : meas actiones meaque ... postulata non in aliud fieri solere, quam ad ... conservandum ordinem etc.
B. in identicum vel praedicativum quod dicitur (usu laxiore quasi per abundantiam post verba accipiendi, habendi, sumendi sim.) jako, za, w, na; sensu acc. vel dat. nudi., item i. q. velut; qui usus iam antiquis scriptoribus notus (cf. Th. VII 1,768,9— 84) apud nos frequentissimus est.
1. occurrit in iuncturis variis, v. gr. in acceptum referre, in praedam rapere sim., in donationem sim. dare sim.; etiam aliquem in propitium habere ( PommUrk I p. 244, a. 1236) , in obstagium requirere ( CodVit p. 1021, a. 1416 ; refl. se obligare ib. p. 9, a. 1386) ; in vadimonium pro aliqua re stare ( ZabDziej IV 1 , p. 4, a. 1544) , aliquid in typum gestare ( KADŁUB. p. 103 ) , in praeceptum esse ( CodVit p. 746, a. 1426) , in essentialem pecuniam esse ( ZabDziej III p. 122, a. 1491) etc.
2. multo saepius post verba creandi, constituendi sim., v. gr.
a. aliquam in uxorem sim. accipere sim.: aliquem in filium sim. reci pere sim.; in collegam sim. habere cf. s. v.
b. aliquem in advocatum (heredem, regem sim.) assumere (constituere, creare sim.) et vulgo.
c. simili sensu aliquem in arbitrium eligere ( StPPP VIII p. 667, a. 1399) , in animam viventem in statu innocentiae facere ( NIC. BŁ. Serm. I p. 164 ) sim.
VI. Pro casibus subst. et pro aliis prp.
A. zastępuje różne przypadki rzeczownika; ponitur pro variis casibus subst.
1. pro gen.
a. obi.
StPPP VIII p. 326 (a. 1389) : hoc ipsorum ... dampnum permanebit tam inter Christianos quam in Iudeos.
DANT. in
Tom. VIII p. 339 (a. 1526) : episcopum ob cedem in custodem (nisi om. commissam) strangulari jusserat.
b. criminis
KsgPrzem I p. 131 (a. 1425) : in franccionem treugarum pacis ... Petrus ... sit culpabilis.
2. pro dat.
( KodMaz(K) p. 332 (a. fere 1230): que in privilegiis largitionum in favorabiles quaslibet personas ... conscribi solent.
PommUrk II p. 437 (a. 1280) : cum libertate vendendi ipsam villam cuicunque volunt, sive alienandi a se in quemcunque.
Ib. III p. 331 (a. 1298) : in eandem ecclesiam dedicauimus villas infrascriptas ... ita ... quod eedem ville ad dictam ecclesiam ... pertineant.
CodSil III p. 6 (a. 1301) : pro usura in Judeam datum est 11 marcarum.
TPaw IV p. 510 (a. 1392) : duas marcas in partes et duas ad taxam soluere tenetur.
PP II p. 67 (a. 1448) : iusticiam (ed. -a) ... in iudicium non committit.
DŁUG. Op. p. 601 (oratio a. 1449) : onera ... in viros ... claros partiri.
Id. LibBen I p. 509 : priores ... cancellariae in viros saeculares conferebantur, haec vero Poznaniensis cancellaria nonnisi in ecclesiasticam personam poterat conferri (ita apud DŁUG. saepius ).
Ib. III p. 175 : lanei ... qui solvunt ... decimam pecunialem ... in scholastriam Sandomiriensem.
Id. Hist. V p. 47 : quaestio et interrogatio tunc in Lithuanos mota et proposita est.
Ib. II p. 122(= III p. 138 ed. nov.): villas in praefatum monasterium donavit.
Ib. IV p. 99 : gratias in Deum agebat immensas (cf. id. Op. p. 290: in Trinitatem ... gratiarum actiones ... depromebat. Id. Hist. IV p. 72: gratiarum in Deum celebrari actiones.).
AKap Sąd III p. 119 (a. 1508) : se ... in dictum processum subscripsisse (cf. paulo supra se eidem processui subscripserunt).
Dogiel IV p. 299 (a. 1538) : tres marcas in judicium reponat.
N. locut.
in personam alicuius dla kogoś, komuś; alicui
AConst p. 203 (a. 1326) : nullus clericus ... possessiones suae ecclesiae ... in personam laici ... alienare praesumat.
KodUJ I p. 18 (a. 1394) : venditionis domus magnae ... per nobiles ... in personam providi viri Petri.
StPPP VIII p. 426 (a. 1397) : partem ville ... in personam ipsius Andree ... debet condescendere.
Ita vulgo usque ad saec. XVI (cf. Th. 1,756,73—5).
3. pro acc.
CodSil(M) II p. 94 (a. 1211) : convictus ... de reatu suo civitati componere (i. solvere ) debet in XXXVI solidos.
StPPP VIII p. 368 (a. 1394) : pro causa illa, in quam ipsi contulit ad iudicium (cf. ib. paulo infra: contulit ... domino ... causam regendam).
KsgMaz II p. 193 (a. 1423) : Adam ... solvit marcam contra Bronissium pro eo, quia in plura egit quam citavit, alio enim modo egit et aliter citavit.
AGZ XVI p. 48 (a. 1467) : que femina ab illa concussione subiit tercia die in mortem.
Ib. XIX p. 18 (a. 1474) : dum in me interrogabas (cf. paulo supra: cum me interrogas).
DŁUG. Op. p. 347 : reprehendendi in Boleslaum partes.
AGZ XIX p. 356 (a. 1482) : iudices, iuste decernere debetis in recepcionem peccuniarum (cf. ib. paulo supra: decernere recepcionem peccuniarum).
Tom. VI p. 295 (a. 1523) : resignaturus est in canonicatum suum.
B. ponitur pro aliis prp.
1. pro ab:
ArHist XII p. 376 (a. 1344) : prior ... in penam sit absolutus, supprior vero ... pene subiacebit.
2. proad
a. locali
DŁUG. Hist. I p. 194(= I p. 260 ed. nov.) : adeo ut in omnem fortunae experientiam veniretur.
Ib. p. 383(= II p. 147 ed. nov.) : reflexuro mihi ad perscribendas res publicas a regibus in duces.
JAC. PAR. Tract. fol. B IVb : unus misit in alium nuncium.
b. finali
α. indicat finem
AGZ XVII p. 256 (a. 1489) : restat in solvendum quinque ... marcae ultimate solucionis.
RachWaw p. 340 (a. 1545) : plumbum dedi ... in compactionem lapidum.
RachDw I p. 276 (a. 1548) : pileus in venationem serviens.
β. indicat destinationem
DŁUG. LibBen I p. 7 : iungendo in currum ... quatuor equos.
RachWaw p. 301 (a. 1542) : pro par «hakow» in lapidem novum in ostio ... statutum.
Ib. p. 339 (a. 1545) : pro colore in tegulas ... pro aceto in colorem.
c. in. iunctura de verbo in verbum:
AGZ XVI p. 130 (a. 1476) : ita ut continetur de verbo in verbum.
3. pro apud:
TPaw I p. 54 (a. 1503) : eidem dati sunt quinque banci ... salis in zupparium (cf. ib. infra: florenos ... ad zupparium).
4. pro de :
AKapSąd III p. 158 (a. 1512) : nichil defalcando in capitalem summam pecunie.
Tom. XII p. 101 (a. 1530) : scripsi in eum morbum, quo ... episcopus decubuit.
5. pro ex:
ŁASKI LibBen I p. 58 : in quos sex mansos duo colebantur pro curia plebanali et quatuor per cmethones; ex quibus quidem sex mansis quatuor ... erant etc.
6. pro inter (intra):
PommUrk II p. 55 (a. 1258) : quicquid est in terminos Sclychtenmole et ter inos Zale.
KsgCzer p. 353 (a. 1411) : causam, que vertitur in ipsas feminas.
DŁUG. Hist. I p. 283(= II p. 43 ed. nov.): rex ... magistratus quoque et officia in Hungaros distribuit.
Ib. V p. 20 : divisa vota erant in Boleslaum et Fridericum.
HUSSOW. p. 9, v. 9 : incidit in socios Arctoae mentio silvae.
7. pro per:
KodMp p. III (a. 1408) : cum ... causa in multos et varios terminos volueretur, tandem vltimo peremptorio termino et finali etc.
8. pro pro:
CIOŁ. Lib. II p. 58 : villas ... ab ipsa femina in ... quadraginta marcas habebunt ... redimendi facultatem.
VII.
Locut. adv. ad I—IV
1. cum subst. in adventum cf. supra I 271,49 sqq. in aevum cf. supra I 325,55 sqq. in ambiguum cf. supra I 463,14 sqq. in annos cf. supra I 557,47 sqq. in casum cf. supra II 240,27 sqq. in circuitum cf. supra II 404,32 sqq. in commune cf. supra II 691,3 sqq. in compendium cf. supra II 725,23 sqq. in contemptum cf. supra II 1152,25 sqq. in contrarium cf. supra II 1228,7 sqq. in contumaciam cf. supra II 1246,28 sqq. in cursum communem cf. supra II 1533,54 sqq. in defectum cf. supra III 168,3 sqq. in descensuram cf. supra III 382,16 sqq. in diem (etiam de die in diem, in dies, in dies maiores) cf. supra III 518,4 ; 520,34 sq. ; 37 sq. ; 39 ;in directum cf. supra III 602,54 sqq. in diversum cf. supra III 763,26 sqq. et 34 sqq. in dubium cf. supra III 877,15 sqq. in duplum cf. supra III 921,53 sqq. in effectum cf. supra III 977, 16 sqq. ; 36 sqq. ; 978,8 sqq. ; 979,34 ; sqq. in eventum cf. supra III 1240,28 sqq. in expensam (-as) cf. supra III 1460,2 sqq. in faciem cf. supra IV 12,44 sqq . in factum cf. supra IV 38,24 sqq. in fidem cf. supra IV 180,37 sqq. in finem cf. supra IV 222,13 sqq; 19 sq. ; 223,16 sqq. ;in gonitvam cf. supra IV 570,40 sqq. in gratiam cf. supra IV 604,44 sqq. in gyrum cf. supra IV 670,54 sq. in horam (horas) cf. supra IV 805,12 sqq. in latus cf. latus, in libitum cf. libitum, in modum cf. modum in morem cf. mos, in mutuum cf. mutuum, in nihilum cf. nihil, in occursum cf. occursus, in onus cf. onus, in orbem cf. orbis, in partem (etiam anteriorem, meliorem, optimam, sinistram, unam, utramque sim.) cf. pars, in periculum cf. periculum, in proverbium cf. proverbium, in prudentiam cf. prudentia, in quadruplum cf. quadruplus, in rem cf. res, in respectum cf. respectus, in robur cf. robur, in saeculum (-a) cf. saeculum, in septuplum cf. septuplus, in simplum cf. simplus, in speciem cf. species, in suspectum cf. suspectus, in tempus (-ora) cf. tempus, in tergum cf. tergum, in usum cf. usus, in verbum cf. verbum, in vicem cf. vice, in vim cf. vis.
2. cum adi. in acceptum cf. supra I 93,43 sqq. in adversum cf. supra I 274,11 sqq. in aeternum cf. supra I 324,19 sqq. in altum cf. supra I 446,31 sqq. 448, 35 sqq. in amplius cf. supra I 499,43 sqq. in anteriora cf. supra I 599,6 sqq. in cassum cf. supra II 222,53 sqq. et INCASSUM, in ceterum (-a) cf. supra II 351,21 sqq. in congruum cf. supra II 982,42 sqq. in contrarium cf. supra II 1228,7 sqq. in crastinum cf. supra II 1392,33 sqq. in duplum cf. supra III 921,53 in futurum cf. sum in immensum cf. supra 98,33 in infinitum cf. infinitus, in integrum cf. integer, in intimum cf. intimus, in irritum cf. irritus, in latum cf. latus, in liquidum cf. liquidus, in longum cf. longus, in medium cf. medius, in obvium cf. obvius, in omnia cf. omnis, in oppositum cf. oppositus, in patulum cf. patulus, in perpetuum cf. imperpetuum, in plenum cf. plenus in plurimum cf. multus, in posterum (posterius) cf. posterus, in praesens cf. praesens, in praeteritum cf. praeteritus, in proximum cf. propior, in publicum cf. publicus, in quadrum cf. quadrus, in quantum cf. quantus, in reliquum cf. reliquus, in sinistrum cf. sinister, in solidum cf. solidus, in sublime cf. sublimis, in summum cf. superus, in superfluum cf. superfluus, in tantum cf. tantus, in totum cf. totus, in transversum cf. transversus, in universum cf. universus, in unum cf. unus, in vacuum cf. vacuus, in vanum cf. vanus.
3. cum acc. pron. in hoc cf. supra IV 753,45 sqq. in quale cf. qualis, in quid cf. quis, in quod cf. qui, in tale cf. talis. CUM ABLATIVO
I. De loco
A. de positione
1. propr.
a. wewnątrz, w, na; intra, ad, super.
α. c. vocabulis loci, etiam in domo ( KsgPrzem I p. 42, a. 1411 et saepius) vel c. nomine urbis, v. gr. in Cracovia ( PrzywKr p. 2, a. 1324 et passim), in Bochna ( RachJag p. 2, a. 1388) , in Sandomiria ( DŁUG. LibBen I p. 3 ) , in Oppatcowicz ( StPPP VIII p. 4, a. 1376) , cett. Cf. Th. VII 1,800,18 sqq. Apponitur nomini, v. gr. domina in Legnicz et in Goltberg ( CodEp III p. 38, a. 1499) , plebanus in Clambowo ( AKapSąd III p. 1, a. 1448) , ecclesia in Grodzecz ( ib. p. 91, a. 1502) , suffraganeus in ecclesia cathedrali Ploczensi ( ib. p. 169, a. 1513) , item lotio (in glacie, nive: NIC. BŁ. Tract. fol. a IVb) , census (in molendino sim. StPPP VIII p. 34, a. 1381 et passim).
N. locut.
in quo gdzie; ubi
StPPP II p. 339 (a. 1429) : in quo et qualiter duos equos ... eedem domine dedit.
AGZ XVII p. 441 (a. 1477) : interrogatus per ministerialem ... in quo eosdem boves reciperet ... fassus est ... quia recepi eosdem in aggere meo.
Sensu latiore(notione occasionali perlucente), v. gr. in iudicio, iuresim. (item in facie iudicii: StPPP VIII p. 319, a. 1389 et saepius), in custodia, clausura sim.( AKapSąd III p. 102, a. 1504 et saepius), in colloquio ( StPPP VIII p. 14, a. 1376) , in exercitu ( Tom. VII p. 65, a. 1524) , in facie ecclesiae ( AKapSąd III p. 229, a. 1429 et passim, cf. supra IV 12,40 sqq. ) cett.
Item
(notione modali perlucente) in equo, curru, navi cett. (venire, proficisci sim.).
β. de partibus corporis, praec. c. verbis laedendi, torquendi, mutilandi sim., v. gr. in manu et pede (mutilare: StPPP VIII p. 509, a. 1398 et saepius), in corpore nudo (caedere: DŁUG. Op. p. 12 ) , in manibus et pedibus (alligare id. Hist. III p. 84), in crinibus (tondere: KomKadł p. 108 ) cett. Etiam curare (in pede in ulcere: CracImpr p. 33, a. 1499) , sanare (in manu laesa: ZapSądWp p. 232, a. 1404) cett.
N. locut.
in (manu) sinistra (laeva) na lewo; ad sinistra( KsgŁawKr p. 14, a. 1367 : ortum ante portam sancti Nicolai in manu sinistra.
DŁUG. Hist. IV p. 573 : locum in laeva lateris sui immediatum),
in pede u stóp, od strony stóp; ad pedes ( id. LibBen I p. 222 : altare Exaltationis Sanctae Crucis ... situm est ante sepulchrum ... Kazimiri ... regis ... in pede eiusdem regii sepulchri ), in auribus alicuius (dicere sim.) wobec kogoś, w czyjejś obecności; apud aliquem, coram aliquo (cf. supra I 967,10 sqq.
γ. de vestitu, v. gr. in armis sim., in habitu saeculari ( KodPol I p. 15, saec. XII ex.ex) , in caligis ( AKapSąd III p. 180, a. 1514) , in una camisia ( ib. p. 100, a. 1503), cett.
δ. in libro, scripto sim (sae
pius loco abl. loci). Item
in praecepto ( AKapSąd III p. 158, a. 1512) , in depositionibus testium ( DŁUG. Op. p. 136 ) , in interpretatione ( NIC. POL. p. 44, v. 26 ), in sermone ( ib. p. 46, v. 12 ), in dictione (opp. extra dictionem: BYSTRZ. Elench fol. p. VIIIa ).
ε. in animo, mente sim.
N. phil.
in intellectu (opp. in sensu: ExPhys fol. n Va et saepius), item in ente, natura ( SŁUP. MixEl p. 164 ) , in quidditate ( STOB. Praed. fol. 3a ) , in praedicamento (substantiae: MatFil IV p. 36, saec. XIV ; relationis ib. II p. 31, a. 1413).
b. przy, koło, nad; circum, ad, v. gr. in foribus civitatis (iacere de vico KodMp II p. 241, a. 1318) , in fluvio (situs de bonis: ib. p. 257, a. 1325) , in altari (missas legere: KodWp III p. 1, a. 1350) , in publica strata (situs, de hortulania et taberna DŁUG. LibBen I p. 33 ). Ita passim saec. XIV—XVI, cf. Th. VII 1,769,61 sqq.
c. wśród, u; inter, apud, v. gr. in populo, plebe sim. in Christianis ( StPPP VIII p. 34, a. 1381) , in Iudaea (i. apud Iudaeos: ib. et saepius). Significat etiam aliquid pertinere ad aliquem numerum rerum, v. gr. in bonis, in censibus, in debitis cett.
N. phil.
in divinis et transcedentibus (opp. in creatis: STOB. Praed. fol. la) , in spiritualibus (opp. in corporalibus: MATTH. Dial. fol. C Xb) .
2. transl.
a. w; indicat ubi c. verbis esse, exsistere, constitui, (per)manere, stare sim., item aliquem constituere, habere, invenire sim.
α. wskazuje stan lub położenie; indicat condicionem vel statum (cf. Th. 1,771,12 sqq.) . Iuncturae selectae in arbitrio (alicuius, cf. supra I 697,5 sqq .), in (bene) placito ( cf. supra I 1083,28 sqq. ; ; simili sensu in libertate: DŁUG. Hist. IV p. 515 ) , in culpa, delicto sim. ( cf. supra II 1462,10 sqq .), in desiderio (fastidio: NIC. BŁ. Serm. II p. 12 ) , in derisu ( CIOŁ. Lib. II p. 234 ) , in excommunicatione (excommunicationis sententia cf. supra III 1346,36 sq .), in fide (catholica cf. supra IV 180, 28 sqq. ), in favore alicuius ( cf. supra IV 97,6 sq. ), in infirmitate ( StPPP VIII p. 147, a. 1385 et vulgo), in puerperio ( ib. p. 208, a. 1387) , in mora (solutionis ib. III p. 85 ) , in (suo) robore (de ordinatione sim. KodMp II p. XLVII a. 1293) , in sacris ordinibus ( cf. supra II 1101,23 sq .), in ea (alia) sententia ( Tom. III p. 107, a. 1514 et passim ib. ), in studio ( AKapSąd III p. 185, a. 1515) , in (bono et laudabili) honore ( AKapSąd III p. 115, a. 1507) , in virtute perfecta ( KomPolit p. 190, a. 1433) , in vitio ( AGZ XIII p. 128, a. 1442) , in voluntate peccandi ( MATTH. Dial. fol. CXIIIa).
N. locut.
in pane alicuius (i. ab aliquo nutriri AGZ XIV p. 29, a. 1441 et passim).
Praec.
αα. iur. in divisione ( cf. supra III 777,50 sqq.) in dote (alicuius: JusPol p. 409, a. 1531) , in termino et in vadio ( StPPP II p. 725, a. 1466) , in perpetua taciturnitate ( AGZ XVI p. 9, a. 1463) , in possessione ( StPPP VIII p. 4, a. 1376 et vulgo).
ββ. phil. constitui (fieri, esse, poni) in esse ( SŁUP. MixEl p. 165 ; WROCŁ. Dial. fol. E VIIa ;et saepius), in successione ( ExPhys fol. ο IIIa) , in differentia ( ib. fol. p. VIb ) , in forma ( GOST. Th. fol. f Ia) , in veritate rei ( ExPhys fol. c Va ; ;simili sensu in veritate stare: KomPolit p. 196, a. fere 1433) .
β. wskazuje wykonywaną czynność lub zajęcie; indicat occupationem (cf. Th. VII 1,771,31 sqq.) .
Iuncturae selectae
in legationibus ( CodVit p. 200, a. 1409) , in captura castorum ( KodMp II p. 105, a. 1256) cett.
Praec. c. gerundi(v)o, v. gr.
in habendo (= habere ZabDziej III p. 504, a. 1498 et saepius), in percipienda decima (= decimam percipere AKapSąd III p. 350, a. 1531) , in solvendo (= solvere AConst p. 201, a. 1326 ; ArHist XII p. 343, saec. XIV et vulgo) cett. Cf. Th. VII 1,771, 31 sqq.
N. locut.
in eo esse, ut starać się o coś, zabiegać; operam dare, ut.
b. in aliquo (aliqua re) oznacza zależność; indi cat aliquid in alicuius potestate esse, ex aliquo (aliqua re) pendere. Pendet a verbis esse, stare, item dependere ( cf. supra II 320,32 sqq. ), suspensum esse ( CodVit p. 390, a. 1417) sim. cf. s. v. v.
c. locut. in se
α. w swoim zakresie, obszarze; intra (suum spatium), de litteris, area sim.
β. (samo) przez się, o własnych siłach; per se
PommUrk II p. 402 (a. 1279) : res ... temporales in se subsistere non potentes.
*AGZ IX p. 61 (a. 1444) : prout... consuetudo iuris in se exposcit.
Cf. Th. VII 1,771,2 sq.
γ. phil. w swojej istocie; quoad rem ipsam, v. gr. aliquid cognoscere ( BYSTRZ. Elench. fol. x IIIb et saepius; item cognitio id. AnalPost fol. b IIb ), intellegere (syn. absolute: STOB. Intr. fol. a lb) , ignorare ( BYSTRZ. AnalPost fol. b IIIb) , praesentare ( ib. fol. a Va ), iudicare ( MATTH. Dial. fol. C IIa) cett.
Praec.
esse (opp. in alio :
MatFil IV p. 38, saec. XIV : quidquid est aliquid in alio, est aliquid in se.
STOB. Sign. fol. A IIb : modi significandi ... sunt in se quedam accidentia).
Etiam c. adi. , v. gr. materialis (
MatFil IV p. 51, saec. XV in.) , dulcis ( MATTH. Dial. fol. XCIXb ) vel pron. idem (opp. in gradu: KomPolit p. 200, a. fere 1433).
B. (de directione) do, ku, w; indicat quo. Qui usus c. verbis ducendi, mittendi, ponendi sim. iam ap. antiquos non ignotus (cf. Th. VII 1 ,774,58 sqq.) m. ae. saepius occurrit (opp. cf. supra xxx , v. gr. imponere (in curru :
AKap Sąd III p. 232, a. 1431) , irrepere (in regno:
KodUJ I p. 121, a. 1418) , se ingerere, intrudere, inicere sim. (v. gr. in eo monasterio KodWp III p. 304, a. 1367 ; in eis bonis: ib. p. 520, a. 1382 ; in prata et in piscina: AGZ XIII p. 235, a. 1447) , incidere (in manibus alicuius: Tom. IV p. 395, a. 1518) , manus inferre (in maxilla: AKapSąd III p. 70, a. 1499) , mergi (in profundo: CantMAe I nr 5, v. 10a, saec. XIII), item descendere (in profundo: ZABOR. Tract. p. 45 ) , venire (in oppido: DŁUG. Hist. V p. 26 ) cett. cf. s. v. v.
Praec. sensu transl. (praeter formulam iur.
in manu(-bus) alicuius deponere, devolvi sim. cf. Th. VII 1,776,9 sqq.), v. gr. augeri (in solutione ampliori de taxa KodUJ I p. 2, a. 1364) , (com)mittere (in custodia et observatione : Tom. I p. 106, a. 1510 ; in diligentia et cura alicuius : ARect II p. 68, a. 1540) ; coniurare (in capite alicuius, cf. supra II 998,15 ), convertere (in pecunia (-iis) cf. supra II 1290,26 ), demandare (in exsecutione cf. supra III 258,19 ; item ponere: Tom. III p. 251, a. 1514) , labi (in oblivione : KodMp II p. 284, a. 1268 ; in vadio : KsgMaz I p. 30, a. 1404) , redigere (in scriptis: KodMaz(K) p. 544, a. 1244) reicere (in ambiguitate: DŁUG. Hist. V p. 626 ) , recipere (in feudo: KodWp III p. 747, a. 1255) , tradere (in poenis: PrPol p. 268, a. 1408) cett. cf. s. v. v. et Th. VII 1,790,32 sqq.
Inde sensu prorsus finali,
v. gr. in decore (honore) alicuius, in spe, questu, negotiis, legationibus sim. Cf. Th. VII 1,790,37 sqq. Occ. per abundantiam c. abl. abs.
PommUrk IV p. 281 (a. 1307) : in peccatorum nostrorum remedio praeposito.
II. De tempore
A. w, podczas, w czasie (określa moment lub okres czasu, w którym coś zachodzi); indicat temporis punctum vel spatium, quo aliquid fit
1. propr. c. vocabulis temporis , v. gr. in die, in crastino, in vespere, in vere, in septimana sim. in (eodem horae) puncto ( KADŁUB. p. 211 ; CodSil V p. 305, saec. XIV med.med) ;, in tactu (medio) horae ( Concl. p. 102, a. 1505 ; ib. p. 103, a. 1506 et p. 120, a. 1513), item in principio (fine), in festo (solemnitate sim.) in vigilia Nativitatis Christi ( RachJag p. 2, a. 1388) , in singulis Quattuortemporibus ( KsgŁawKr p. 1, a. 1365 cett.), in Pascha(te) ( KodMp II p. 260, a. 1325 et passim) cett.
2. sensu latiore
a. notione occasionali perlucente , v. gr. in aurora ( DŁUG. Hist. IV p. 305 et passim.), in occasu (ortu) solis ( ib. p. 64 et passim), in galli cantu ( id. Op. p. 99 et saepius), in adventu Christi ( WŁODK. Tract. p. 181 ) , in consecratione ecclesiae ( KodMp II p. 8, a. 1174—76 ), in expeditione bellica ( StPPP VIII p. 92, a. 1383) , in fuga paganorum ( KodMp II p. 64, a. 1242) , in confessione ( AKapSąd III p. 94, a. 1502) , in convocatione (magistrorum KodUJ II p. 16, a. 1442) , in audientia publica ( AKapSąd III p. 155, a. 1511 et saepius), in necessitatis articulo ( MATTH. Dial. fol. CXVIIIa ) , in abstractione (i. otio, opp. in occupatione ib. fol. c IIIa), item iur. in causa (quae coram iudice agitur KodMp II p. 90, a. 1253 et saepius), in termino ( StPPP VIII p. 318, a. 1389 et passim), in citatione ( ib. p. 216, a. 1387 et saepius), in evasione ( AGZ XIII p. 446, a. 1464) , in fideiussoria ( StPPP XII p. 208, a. 1495) , in visione ( ib. VIII p. 119, a. 1384 et saepius), etiam c. gerundio, v. gr. in eundo, legendo cett.
b. notione modali perlucente , v. gr. in turno hebdomadae ( KodUJ IV p. 158, a. 1535) , in revolutione singulorum annorum ( KodMp II p. 182, a. 1292) .
c. locut.
α. in auditu auris, od razu; statim, cf. supra I 944,36 sqq.
β. in parvis corporibus w dzieciństwie; in puerili aetate
ConcPol VI p. 341 (a. 1593) : regiam disciplinam in parvis disce corporibus.
γ. in memoria alicuius za czyjejś pamięci; quantum quis recordatur
ArSang V p. 214 (a. 1528) : in eorum memoria tres anguli ... ab haereditate Brzescie ... sunt abrupti.
δ. in proxima et priori aqua wczesną wiosną; primo vere, cf. supra 1678,20 sq.
ε. in tempore na czas, we właściwym czasie; opportune. Cett. cf. infra 269,40 sqq.
B. przez (określa czas trwania czynności lub stanu); fungitur vice acc. temporis
StPPP VIII p. 270 (a. 1388) : in viginti annis in pace ista prata teneo.
PP III p. 3 (a. 1427) : pellifex ipsum debet instruere artis pellificis per IIIIor annos et debet idem iuuenis sibi seruire ... in quatuor annis.
KodUJ II p. 114 (a. 1449) : Christus in triduo fuit corpus, Christus in triduo fuit anima.
Ita saepius saec. XV—XVI. Cf. Th. VII 1,7779,48 sqq.
C. za, po (określa okres czasu, po którym coś następuje); post
StPPP VIII p. 374 (a. 1394) : reponit terminum ... contra ... Petrum ... in duabus septimanis.
KsgLub p. 49 (a. 1451) : arbitros ... aducere possint in duabus septimanis post festum sancti Johannis Baptiste.
AGZ XII p. 406 (a. 1472) : dum pueri ad etates suas devenient, hoc est ab anno presenti in undecim annis.
Ita saepius saec. XV—XVI. Cf. Th. VII 1,778,35 sqq.
D. abundat (c. abl. mensurae vel c. abl. abs. )
KsgGrWp II p. 294 (a. 1399) : si quis ... ad eundem terminum venire non posset, debet prevenire alium in tribus diebus ante.
MatRef p. 54 (a. 1574) : post discessum suum in parvo exspirato tempore gladium ... remisit.
III. De ceteris relationibus
A. wskazuje przedmiot, zakres lub punkt odniesienia; indicat obiectum, limitationem, respectum (cf. Th. VII 1,783,31 sqq.).
1. pendet a verbis, v. gr. in aliqua re ardere, aspirare, admonere, arguere, ampliare, augere, consolare, gravere, impedire, laborare, satisfacere, teneri sim.
Item
in aliquo lucrari, obtinere, patrare, triumphare
sim. N. wprowadza przedmiot zamiast acc. ; loco obi. ponitur pro acc.
, v. gr. acquirere (in centum marcis grossorum : KsgZPozn p. 6, a. 1400) , confiteri (in bove : TPaw IV p. 496, a. 1392) , iudicare (in hominibus : KodWp I p. 32, saec. XIII) , tangere (in organo :
AKapSąd III p. 270, a. 1499) , venari (in minoribus feris:
DokKujMaz p. 368, a. 1298) .
2. pendet a subst. (usu latiore quam ap. antiquos, cf. Th. VII 1,784,64 sqq.), v. gr. condemnatio (in lucro, poena : CorpJP III p. 156, a. 1511) , conventio (in laboribus ecclesiae : KsgKaz p. 200, a. 1387) , devotio (in reliquiis sanctorum :
AKap Sąd III p. 97, a. 1503) , damnum (in quercubus:
StPPP VIII p. 278, a. 1388) , diligentia, efficacia, eminentia (in laboribus : ArLit I p. 96, a. 1449) , forum (in omnibus mercantiis : PP II p. 106, a. 1450) , furticinium (in equis : OrtWp p. 44, saec. XV) , iurisdictio, ius sim. (v. gr. tam in fundis quam hominibus : KodMp II p. 34, a. 1227 ei saepius), libertas (in piscina, molendino cett. StPPP VIII p. 646, a. 1399) , persecutio et odium (in personis et bonis : DŁUG. Hist. III p. 70 ) , transitus securus (in personis et rebus : Dogiel I p. 126, a. 1530) , usus aquarum (in castoribus et molendinis :
LeubUrk p. 165, a. 1243), cett. Item c. subst. personae, v. gr. creditor (in debitis:
StPPP VIII p. 494, a. 1398) debitor (fideiussor in VII marcis sim.: ib. p. 272, a. 1388 et passim), heres (in omnibus bonis sim. AKapSąd III p. 368, a. 1472 et saepius).
N. phil. v. gr.
circulatio (in demonstrationibus : ExPhys fol. h IIIa et saepius), clausura (in essendo : MatFil II p. 29, a. 1413) , productio rei (in esse:
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIIb ),
principium (in intentione, opp. in exsecutione: ExPhys fol. h Ib) .
3. pendet ab adi.
Iuncturae notabiliores (praeter eas, quae in
Th. VII 1,784,16 sqq. laudantur): carens, orbus, vacuus (v. gr. in prole: AGZ XVIII p. 342, a. 1494 ; in visu : DŁUG. Hist. I p. 179 = I p. 244 ed. nov. ), item particeps (in hiis lignis PommUrk VI p. 256, a. 1325) , communis (in fructu et expensis *Dogiel V p. 111, a. 1399) , contentus sim. (v. gr. in vestimentis : ArPrawn V p. 430, a. 1396, ita passim), corruptus, vitiatus sim. (v. gr. in honore : OrtWp p. 4, a. 1425) , criminosus sim. (v. gr. in crimine : KodMp II p. 216, a. 1309, ita saepius), securus, sanus, superstes (v. gr. in corpore ac ratione : KodMp II p. LI, a. 1331 , in bonis : APozn II p. 9, a. 1471 , in sanitate :
AKapSąd III p. 69, a. 1499 et saepius) cett. cf. s. v. v. N. phil. mutabilis (in essendo:
BYSTRZ. AnalPost fol. b IIb) , notus (in ente:
ExPhys fol. c VIb) , prior (in essendo, in cognoscendo: BYSTRZ. in MatFil IV p. 80 ) , totus (in quantitate: WROCŁ. Dial. fol. H Va) , univocus (in materia et in suo effectu: BYSTRZ. AnalPost fol. c VIb) , verus (falsus in sensu id. Top. fol. r IVa et saepius).
B. wskazuje środek lub narzędzie; indicat instrumentum (saepe loco abl. nudi, ad exemplum recentioris Latinitatis, cf. Th. VI1 179251 sqq.), v. gr. in nomine pacis aequivoco (decipi : NIC. BŁ. Serm. I p. 355 ) , in vestitu (se praeornare ib. p. 9 ) , in panno (tergere calicem : ConcPol VII p. 158, a. 1420) , in tesseribus (perludere : PP V p. 115, a. 1428) , in falce, in securi (incidere : ArPrawn IV p. 8 . saec. XIV med.) , in serra (secare : WŁODK. ScrSel II p. 8 ) , in oculo (videre: CALLIM. in KlQu p. 90 ) , in aure (audire ib. ) cett.
C. wskazuje sposób; indicat modum (saepe loco abl. modi, cf. Th. VII 178530 sqq.)
Iuncturae
selectae
1. pendet a verbis, v. gr. in communione seu Corpore divino (communicare :
KsgGrWp II p. 259, a. 1397) , in cantu (officium celebrare:
DŁUG. LibBen I p. 263 et saepius), in ligno crucis, in sacro evangelio (iurare sim. LhnUrk II p. 301, a. 1291 et passim), in honore sim. (aliquem suscipere sim. SSrSil VII p. 111, a. 1465 et saepius), in aequanimitate (tolerare: CodVit p. 377, a. 1416) , in victu et amictu (nutrire sim. KodMp III p. 338, a. 1381 et passim), in pecunia (expedire: LiegnUB p. 77, a. 1338) , in una summa (persolvere: SSrSil I p. 327, saec. XV ex.ex) , in arbore quercus (castrum aedificare: DŁUG. Hist. II p. 235= III p. 260 ed. nov .) cett.
N. phil.
considerare (intellegere) aliquid in sua natura (opp. in ordine ad proprietates sim.
ExPhys fol. o 111a ; ; in relatione ad plura supposita:
MatFil IV p. 28, saec. XIV) .
Passim loco abl. modi (cf.
Th. VII 1,785,30 sqq.), v. gr. in malis verbis (dehonestare: ZabDziej II p. 394, a. 1487) , in voce canora (psallere: DŁUG. LibBen I p. 3 ) , in toto corde (invocare Deum: id. Op. p. 228 ) in quovis genere retium (piscari: PommUrk III p. 146, a. 1292) , in aliquo opere servitutis (vexare: KodMp II p. 51, a. 1232) , in bona mentis deliberatione (resignare ib. p. 183, a. 1292) , in verbo veritatis (protestare: KodWp III p. 104, a. 1358) , in scripturis (roborare ib. p. 501, a. 1380), item in sua auctoritate ( KodTyn p. 540, a. 1494) , in eo modo ( StPPP VIII p. 443, a. 1398) , in viribus suis ( NIC. BŁ. Serm. I p. 9 ) cett.
Locut. sollemniores (praec. e Vlg. sumptae)
in Christo (Deo, Domino e 1 Cor. 9,2 KodMaz(K) p. 167, a. 1212 et passim), in brachio (Dei, extento, forti e Jer. 21,5; Deut. 5,16, cf. supra I 1142,48 sq. ) in benedictionibus (e 2 Cor. 9,6 KodMp II p. 68, a. 1242 et saepius), in manu (forti, exercitus e Deut. 9,26 * KodWp III p. 476, a. 1378 et saepius), in occisione (ore) gladii (ex Hebr. 11,37; Deut. 13,15 KADŁUB. p. 17 et passim),in virga ferrea (ex Apoc. 2,27 et passim FormJ p. 2 et vulgo), in pane et aqua (e Deut. 8,3 et passim CodSil V p. 278, a. 1340 et vulgo), item in iure civili, Theutonico sim. ( KodWp I p. 27, a. saec. XIII et passim), in verbo regio, ducali sim. ( VL p. 126, a. 1436 et passim) cett.
2. pendet a subst. , v. gr. iuramentum (in tactu ligni vivificare crucis : LhnUrk II p. 602, a. 1454) , contractus (in stipulatione manuum :
RFil XXIV p. 346, saec. XV med.med) , sustentatio (in baculo:
CodVit p. 390, a. 1417) , piscatio (in retibus et hamis : PommUB p. 165, a. 1262) , pugna (in gladio: KodMaz(K) p. 414, a. 1237 et saepius), exemplum (in litteris: BYSTRZ. AnalPost fol. 1 I b) , responsio (in scripto: AKapSąd III p. 91, a. 1502) , ludus (in parata pecunia: ArPrawn IV p. 53, saec. XIV med.med) cett.
3. pendet ab adi. , v. gr. pulcher (in fine pulchritudinis: VITELO Persp. p. 175 ) .
D.
1. wskazuje cechę lub jakość; indicat qualitatem (ad sensum gen. qualitatis accedere videtur, cf. Th. VII 1,787,6 sqq.), v. gr. homo sim. (in sexu virili sim. DŁUG. Hist. V p. 217 et saepius), puer (in aetate septem annorum: TArch p. 57, a. 1409) , magister (in theologia: CodEp III p. 9, a. 1447 ; in artibus: KodUJ I p. 3, a. 1364) , collegiatus (in mathematica: ArLit I p. 100, a. 1476) , doctor (in medicinis sim. PP V p. 80, a. 1427 et passim),licentiatus (in legibus sim. KodMp II p. 276, a. 1331 et saepius), lectio (in grammatica sim. KodUJ I p. 71, a. 1406 et saepius), instrumenta (in mathematica: LibProm p. 48, a. 1456) , libri (in theologia: KodUJ I p. 84, a. 1410) cett.
2. wskazuje materiał; indicat materiam (cf. Th. VII 1,793,75 sqq.) v. gr. circus (in pilis:
FROVIN. p. 69, v. 115 ), mercimonia (in vario:
PommUrk IV p. 266, a. 1307) , munera (in auro et argento : DŁUG. Hist. I p. 166= I p. 230 ed. nov.) , liber (in papyro : DŁUG. Hist. IV p. 191 ) , ornatus (in margaritis sim. Somm. p. 1082, a. 1483) , silva (in magnis et parvis lignis :
DŁUG. LibBen I p. 106 ) , supellex (in aere et stanno:
KodKWil p. 717, a. 1506) cett.
Praec. de moneta, v. gr.
florenus (in auro: AKapSąd III p. 170, a. 1513) , ferto (in grossis: StPPP VIII p. 321, a. 1389) , marca (in florenis: AKapSąd III p. 361, a. 1472) , sexagena (in mediis grossis ib. p. 18, a. 1465 et saepius), grossus (in solidis ib. p. 60, a. 1489) cett.
3. wskazuje wielkość, odległość, liczbę, wagę; indicat mensuram, distantiam, numerum, pondus (cf. Th. VII 1,786,30 sqq.).
a. pendet a verbis, v. gr. in uno cubito sim. (demittere, elevare aquam : AGZ XVIII p. 119, a. 1475 ;
StPPP XII p. 470, a. 1531) , in tribus digitis (deprimere:
BreslUB p. 88, a. 1314) , in mille passibus (videre:
ZABOR. Coelib. p. 19 ) , in tribus miliaribus (distare: AKapSąd III p. 144, a. 1510) , in tribus marcis (ponderare: AGZ XIX p. 291, a. 1478) , in una syllaba (excedere: GŁOG. Don. fol. E 111a) cett.
b. pendet a subst. , v. gr. differentia (in decem minutis: BIEM p. 15,33) , superexcrescentia (in undecim diebus ib. p. 45, 17) , equus (in tali mensura: AGZ XIV p. 170, a. 1445) , animal (in longitudine viginti cubitorum: KomKadł p. 36 ) , murus (in spissitudine duorum laterum: APozn II p. 319, a. 1496) , stuba (in decem cubitis: KsgCzer p. 12, a. 1408) , via (in bona latitudine: APozn II p. 74, a. 1479) cett.
Item c. adi., v. gr.
brevis (in planta i. sicut planta KsgCzer p. 351, a. 1411) .
4. wskazuje cenę lub wartość; indicat pretium (cf. Th. VII 1,793,69 sqq.)
a. pendet a verbis, v. gr. in duabus marcis (obligare: KodMp II p. 194, a. 1293) , in sex marcis (valere: TPaw IV p. 483, a. 1392) cett., v. gr. c. verbis emere, solvere, stare, valere sim., cf. s. v. v.
N. locut.
α. in caro (levi) foro drogo (tanio) cf. supra IV 343,11 sqq.
β. in quo (tanto) w jakiej (takiej) cenie; eo pretio
ArHist VI p. 47 (a. 1474) : decimas manipulares ... solvendum commiserunt in tanto et ad quantum possit illas in vendicionem conducere.
APozn II p. 227 (a. 1491) : medietatem ... bonorum ... sint in quo sint, recipere debet.
b. pendet a subst. , v. gr. argentum (in duabus sexagenis: KsgPrzem II p. 31, a. 1447) , ballae panni (in duo centa marcis :
PP III p. 38, a. 1434) , currus (in valore VII sexagenarum:
AKapSąd III p. 53, a. 1485) , obligatio sim. (in X marcis sim. StPPP VIII p. 440, a. 1398 et saepius), ratio (in XXX sexagenis: PP III p. 117, a. 1444) cett.
E. wskazuje przyczynę lub uzasadnienie; indicat causam
1. pendet a vocibus affectus (cf. Th. VII 1,782,76 sqq.), v. gr. quiescere (in quiete subditorum: RHist XXX p. 175, a. 1310) , ridere (in casibus aliorum: Ztschr. LX p. 174, a. 1301) , item gaudere, delectari, laetari sim.
2. pendet a vocibus accusandi, vituperandi sim. (cf. Th. VII 1,783,7 sqq.), v. gr. in crimine furti sim. (iudiciis (a)stare sim. KsgPrzem I p. 122, a. 1423 et saepius), in haeresi (aliquem deferre : ArHist VI p. 103, a. 1466) , in excessibus (castigari: CodSil V p. 321, a. 1340) cett.
3. occurrit in formulis iur., v. gr. in arenda, censu, pignore, usura sim. (aliquid dare, recipere, solvere, tenere sim. PreussUB I 2 , p. 357, a. 1290 ; KodTyn p. 240, a. 1426 ; ARect I p. 5, a. 1469 et passim), in debito (-is) (aliquid arrestare, dare, obligare sim. KsgHenr p. 117 ; KodUJ I p. 19, a. 1394 ;; APozn II p. 301, a. 1495 et passim), item in dote sim. (inscribere: StPPP II p. 634, a. 1455) , in sententia iudicis (solvere pecuniam ARect I p. 138, a. 1478) cett.
4. locut. in eo (hoc), quod przez to, z tego wzlędu; propterea quod (cf. Th. VII 1,783,15 sqq.).
F. wskazuje okoliczności (lub osoby) towarzyszące; indicat concomitantiam (ad exemplum recentioris Latinitatis, praec. Vlg. , cf. Th. VII179426 sqq.) , v. gr. in fortitudine magna et exercitu gravi (intrare sim. e Vlg. Deut. 9,29 KodMp II p. 85, a. 1251 et saepius), in multitudine (populi e Vlg. Dan. 11,44 ZABOR. Tract. p. 26 ; ; captivorum et spoliorum: DŁUG. Hist. III p. 110 ) , in potenti exercitu ( MIECH. Chr. p. 68 ) , in duodecim sim. similibus (ita bonis ut ipse) venire (inequitare: AGZ XII p. 46, a. 1438 ; ib. XIV p. 453, a. 1455 et passim), in quinque testibus (permittere: StPPP VIII , p. 191, a. 1386) , in tympanis, tibiis, choris (ingredi: KADŁUB. p. 77 ) cett. Fungitur prorsus vice prp. cum cf. infra G 3.
G. występuje w funkcji innych przyimków; fungitur vice aliarum prp.
1. ab, v. gr. vulnus in clavo, livor in flagello, plaga in telo ( MARTIN. OP. Serm. p. 116 nlb. ).
2. ad, v. gr. glaeba, in lateribus coquendis ( PommUrk V p. 125, a. 1313). Item in locut. usque in:
ArPrawn IV p. 552 (a. 1423) : hereditas in pecunia obligata non perditur usque in triginta annis.
KsgŁawWar I p. 98 (a. 1459) : Gregorius debet solvere de agro usque in futuro anno.
3. cum v. gr.
KodMaz(K) p. 200 (a. 1220) : quas villas ... contuli ... cum parte lacus in tota utilitate.
Item
in totali piscatione (piscinam vendere: PommUrk II p. 319, a. 1276) , in oneribus et contributionibus (villam addere: AGZ III p. 4, a. 1348) , in baculo (ambulare: SSrSil I p. 200, saec. XIV ex.).
N. m. ae. doctrinam gram.
GŁOG. Alex. I 2, fol. H h VIIIb: in construitur cum ablatiuo ... quando ponitur pro cum: vt in baculo meo pertransiui Iordanem.
4. de (ex) v. gr.
DŁUG. Hist. III p. 443 : cardinalem ... relaxavit in carcere.
ZabDziej III p. 544 (a. 1498) : in quibus vulneribus nondum convaluit.
Cf. Th. VII 1,774,27 sqq. et m. ae. doctrinam gram.
GŁOG. Alex. I 2, fol. Hh VIIIb: in construitur cum ablatiuo ... quando ponitur pro de: vt Petrus cecidit in arbore, id est de arbore.
5. pro v. gr.
MARTIN. OP. Serm. p. 403 nlb. : rasor in rasura barbe regis non promereatur nisi commune precium.
KsgKaz p. 19 (a. 1370) : fabro ... in babatis et pro clavibus.
Ztschr. II p. 302 (a. 1501) : seratori in ferreis ad fenestras.
Cf. Th. VII 1,791,6 sqq.
IV. De locutionibus adverbialibus
1. c. subst. compositis in actu cf. supra I 146,53 sqq. in aspectu cf. supra I 820,15 sqq. in clave cf. supra II 491,32 sqq. in communi cf. supra II 691,3 in corpore cf. supra II 1351,28 sqq. in dolo cf. supra III 824,52 sq. in effectu cf. supra III 976,40 sqq. in facie cf. supra IV 12,40 sq . in facto cf. supra IV 39,12 sq. in fide (et honore) cf. supra IV 181,21 in genere cf. supra IV 521,53 sq. in habitu cf. supra IV 702,25 sqq . in honore cf. supra IV 791,43 sqq. in instanti cf. instans, in lucro cf. lucrum in malo cf. malus, in medietate cf. medietas, in medio cf. medium, in parte cf. pars, in persona cf. persona, in potentia cf. potentia, in praesentia cf. praesentia, in promptu cf. promptus, in prospectu cf. prospectus, in punto cf. punctum, in ratione cf. ratio, in re (vera) cf. res, in realitate cf. realitas, in respectu cf. respectus, in specie cf. species, in summa (summarum) cf. summus, in tergo cf. tergum, in transcursu cf. transcursus, in veritate cf. veritas, in vi cf. vis, in virtute cf. virtus, in voluntate cf. voluntas.
2. c. adi. compositis in absenti cf. supra I 61,52 sqq. in abstracto cf. supra I 59,53 sqq. in brevi cf. supra I 1154,18 in communi c f. supra II 691,3 sqq. in concreto cf. supra II 856,42 sqq. in continenti cf. supra II 1173,37 sq. in crudo cf. supra II 1441,10 sqq. in duplo cf. supra III 921,55 sqq . in exiguo cf. supra III 1410,46 in extremis cf. supra III 1572,11 sqq. in generali cf. supra IV 507,26 sqq. in gratuitis c f. supra IV 618,54 sq. in grosso cf. supra IV 640,39 sqq. in intergo (-is) cf. integer, in manifesto cf. manifestus, in minimo cf. parvus, in modico cf. modicus, in novissimo cf. novus, in nullo cf. nullus, in obliquo cf. obliquus, in obvio cf. obvius, in occulto cf. occultus, in particulari cf. particularis, in patulo cf. patulus, in perpetuo cf. perpetuus, in pleno cf. plenus, in plurali cf. pluralis, in praesenti cf. praesens, in primario cf. primarius, in primo cf. primus, in prioribus cf. prior, in privato cf. privatus in proximo cf. proximus, in recto cf. rectus, in secreto cf. secretus, in sequestri cf. sequester, in simili cf. similis, in singulari cf. singularis, in solido cf. solidus, in solito cf. solitus, in speciali cf. specialis, in summo cf. summus, in toto cf. totus, in triplo cf. triplus, in universali cf. universalis, in universo cf. universus. CUM ADVERBIIS in adhuc cf. inadhuc, in ad super cf. super, in adversus cf. supra I 274,46 , in amplius cf. supra I 490,34. 50, in ante cf. inante, in antea cf. inantea, in anterius cf. supra I 574,52 , in circum cf. supra II 410,8 , in cito cf. supra II 456,15 , in clanculo cf. supra II 475,8 , in confestim cf. inconfestim, in contra cf. supra II 1202,22 , in coram cf. supra II 1330,20 et 1331,4, in forsan cf. forsan in addendis, in hactenus cf. inhactenus, in ibi cf. supra 10,25 , in ibidem cf. supra 10,34 sqq. in infra cf. infra, in iudicialiter cf. iudicialiter, in invicem cf. invicem, in mane cf. mane, in melius cf. supra I 1071,52 , in nunc cf. nunc, in obviam cf. obviam, in omnino cf. omnino, in palam cf. palam, in peius cf. male, in penitus cf. penitus, in plus cf. multum, in post cf. post, in postea cf. postea, in posterum cf. posterus, in postmodum cf. postmodum, in primitus cf. primitus, in prius cf. prius, in quadruplum cf. quadruplum, in quantum cf. quantum, in quatenus cf. quatenus in quemadmodum cf. quemadmodum, in retro cf. retro, in sero cf. sero, in superflue cf. superflue, in superabundanter cf. superabundanter, in superius cf. super, in sursum cf. sursum, in tamquam cf. tamquam, in tantum cf. tantum, in versus cf. versus, in vulgariter cf. vulgariter.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)