Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMPRIMO

Gramatyka
  • Formyimprimo, impremo, inprimo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -pressi, -pressum (-sum)
Znaczenia
  • I. propr.
    • A.
      • 1. + aliquem torculari columnas wciskać, wtłaczać, wkładać, wbijaćtyle co: załączyć, wcielić
      • 2. (cisnąc) zmienić kształt, ukształtować
    • B. odciskać, odbijać, tłoczyć
      • 1.
        • a.
        • b. abl.
        • c.
      • 2.
        • a. wyryć, wyżłobić, wyrzeźbić
        • b. drukować
          • α. + characteribus impressis, scriptura (de) littera impressa tyle co: drukowany
          • β. + ars imprimendi
      • 3. wysadzać (drogimi kamieniami)
      • 4. + osculum, morsum alicui (rei)pocałować, ugryźć
      • 5. + signum crucis przeżegnać
  • II. transl.
    • A.
      • 1. nadawać, wszczepiać, przekazywać
        • a.
        • b. + intellectum alicuius rei
        • c. phil.
      • 2. przypisywać coś komuś, zarzucać
      • 3. wyrządzić, sprawić, spowodować, zadać
        • a. + bellum b. solutionem
      • 4. wyrazić, zaznaczyć, podkreślić
    • B.
      • 1. uciskać, dręczyć, gnębić
      • 2. narzucać, wciskać kogoś (na jakieś stanowisko)

Pełne hasło

IMPRIMO s. IMPREMO s. INPRIMO, -ere, -pressi, -pressum (-sum)
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • L.
  • H.
  • Ha.
  • N.
I. propr.
A.
1. wciskać, wtłaczać, wkładać, wbijać; ingerere, imponere, infigere, v. gr. aliquem torculari (per comparationem KADŁUB. p. 152 ) , item columnas i. palos ( DokMp III p. 167, a. 1445 : quod in fluuio seu rippa fluvii ... columnas alias «pale» i-re et incudere poterit). Occ. tyle co: załączyć, wcielić; i. q. adiungere, inserere
Kod Lit p. 88 (a. 1404) : qui tamen articuli ex negligencia obmissi sunt litteris eisdem i-i et in numero ceterorum articulorum collocari.
2. (cisnąc) zmienić kształt, ukształtować; premendo (de)formare, fingere (ferrum).
B. odciskać, odbijać, tłoczyć; premendo applicare, figere.
Praec.
1.
a. vestigium.
N. imaginem
WAPOW. Chr. p. 229 : in ea quoque regni Ungariae parte Solimanus suae expeditionis vestigia i-re voluit.
b. cauterium sim. Additur abl. ardenti et candenti sigillo (syn. cauterisare: CorpJP III p. 436, a. 1519).
c. sigillum sim. Simili sensu ceram (insignitam sigillo: KodMp II p. 1, a. 1153 ; AKapSąd III p. 219, a. 1422 et saepius), titulum sigillo ( Dogiel IV p. 69, a. 1343) .
2.
a. wyryć, wyżłobić, wyrzeźbić; caelare, insculpere. Occ. wypisać, wyrazić w piśmie; litteris exprimere, inscribere.
b. drukować; typis excudere
AKapSąd III p. 372 (a. 1481) : unum vas cum libris i-ssis.
ARect I p. 310 (a. 1491) : reposuit ... Vocabularium iuris i-ssum in coopertorio.
AKap Sąd III p. 532 (a. 1492) : rogatum est, quatenus libros per eum Fiolum i-ssos Ruthenicos et alios i-ndos ... admitteret ad publicandum.
Ita saepe. Additur typis (prelo: CorpJP IV 1, p. 253, a. 1526 ; ConcPol VI p. 314, a. 1586 et saepius).
N.
α. locut. characteribus impressis, scriptura (de) littera impressa tyle co: drukowany; i. q. typis excusus ( ŹrWaw I p. 52, a. 1476 ; ARect I p. 387, a. 1494 ; CorpJP IV 1, p. 197, a. 1526 et saepius).
β. ars imprimendi i.q. typographica ( MatPis I p. 18, a. 1505). Syn. publicare (ad omnium notitiam: CorpJP IV 1, p. 89, a. 1524) , typis excudere ( ArPrawn I p. 444, a. 1557).
3. wysadzać (drogimi kamieniami); gemmis distinguere
MARTIN. OP. Chr. p. 29 : imago Iovis ... i-ssa variis gemmis.
4. osculum, morsum alicui (rei) pocałować, ugryźć; i. q. osculare, mordere.
5. signum crucis przeżegnać; i. q. facere
VAdAnt p. 26, 6 : allato pane salutiferae crucis signaculum i-essit.
JAC. PAR. Tract. fol. B Ia : signum crucis i-e tibi.
Ita saepius.
II. transl.
A. aliquid
1. nadawać, wszczepiać, przekazywać; imponere, infigere, infundere.
Praec.
a. animo, menti sim. alicuius; item cordi, pectori ( FormJ p. 51 ; KodKKr II p. 313, a. 1407 ;; additur cordialiter: ArHist XII p. 303, a. 1410 ; ita saepius). Porro memoriae, notitiae alicuius ( UrkOel p. 56, a. 1219 ; PommUrk IV p. 377, a. 1309 et saepius).
b. intellectum alicuius rei i. q. declarare ( ConcPol IV p. 192, a. 1438 ; simili sensu lecta, syn. declarare: KrMU p. 82, 16, saec. XV in. ).
Item
memoriam umocnić, wzmocnić; figere, firmare (alicui: PommUB p. 80, a. 1246 ; aliquarum rerum: PommUrk V p. 293, a. 1317 ; alicuius: LhnUrk II p. 644, a. 1348).
c. phil.
GŁOG. Alex. II fol. c Va : natura proprie sumpta est vis et virtus i-ssa rebus naturalibus.
Id. Anal. fol. Vb : dator formarum ... formam in materiam ponit et i-mit.
GIEŁCZ. fol. K 2a : patet hoc de excellenti sensibili speciem sui in potentia sensitiua fortiter i-nte.
Ita saepius.
Inde i. q.
działać, wywierać wpływ; operari, influere
GOST. Th. fol. a VIIIa : causa prima vehementius i-it in effectum quam secunda.
Item in re optica
VITELO Opt. p. 64 : dico quod A semper i-it in corpus BG impressionem C, quę est semper aequalis sibi jpsi et uniformis.
Ib. p. 189 : in omni corpore, cui lumen uel color ex corpore luminoso i-itur, visus eandem caussam et effectum participem habebit.
Ita saepius.
2. przypisywać coś komuś, zarzucać; intendere, obicere
CodVit p. 401 (a. 1418) : simonie crimen ei i-ndo.
ARect I p. 500 (a. 1513) : studentes in causa cognominationis et obbrobriorum variorum a ... studentibus Masouitis bursam eandem inhabitantibus i-ssorum citati.
3. wyrządzić, sprawić, spowodować, zadać; efficere, facere, inferre. Occ.
a. bellum ( Theiner II p. 129, a. 1460). b. solutionem ( KodPol IV p. 70, a. 1454 : si ... infra tempus predictum ipsis militibus solucio non esset ... i-ssa, extunc etc.).
4. wyrazić, zaznaczyć, podkreślić; exprimere, significare
KodPol II p. 845 (a. 1429) : hoc tamen signanter hic presentibus i-sso, quod etc.
B. aliquem
1. uciskać, dręczyć, gnębić; premere, vexare
KodPol IV p. 57 (a. 1450) : si nos de hac luce migrare contigerit... et ... coniunx nostra ... non modice i-ssa extiterit et notabilis necessitas affuerit, extunc duas villas ... potens erit vendere.
Cf. Th. VII 1,683,69 sqq.
2. narzucać, wciskać kogoś (na jakieś stanowisko); imponere, ingerere
PrzMog p. 49 (a. 1455) : vi, potencia, minis ... indignos ad regimina i-itis.
Item
se:
StPPP VII p. 578 (a. 1484) : aliqui ... non pro morum merito uel dignitate scienciarum, sed leni stipendio ... ad easdem ecclesias per lites et ingenia se ingerunt et i-unt.
Constr. ad
I—II:
a. quaeritur ubi (quo)?
α. sq. dat.
β. sq. ad :
AKapSąd II p. 18 (a. 1415) : sigillum rotundum i-ssum ad faciem littere.
Cf. etiam supra 7 et 9 et saepius. Cf. Th. VI11,633,31.
γ. sq. in c. acc. supra 228,29 et 36, item
ArPrawn I p. 162, a. 1455 : caracter ... in faciem eius i-atur.
Ita saepius. Cf. Th. VII 1,682,78 et 683,77 sqq.
δ. sq. in c. abl.
b. quaeritur quid (quem)?
α. sq. acc.
β. sq. enunt. obi. c. quod :
UrkOel p. 56 (a. 1219) : posterorum noticiae perpetualiter duximus i-ndum, quod etc.
*PommUrk IV p. 383 (a. 1309) : felici successioni futurorum presentibus duximus arcius i-ndum, quod etc.
Cf. etiam supra 228,53.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)